Χρήμα / Ιδιωτικοποιήσεις

Ανοίγουν την πόρτα της κοινής ωφέλειας σε ιδιώτες

Τέλος εποχής για την κοινή ωφέλεια με κυρίαρχο τον ρόλο του κράτους, όπως την ξέραμε έως σήμερα, σηματοδοτεί η επικείμενη αγορά πακέτου μετοχών και ανάληψη του μάνατζμεντ του ΟΤΕ από την Deutsche Τelekom, καθώς δρομολογεί τα επόμενα βήματα που περιλαμβάνουν τα ΕΛΤΑ, τη ΔΕΗ, αεροδρόμια, λιμάνια και στο μέλλον και την ΕΥΔΑΠ. Έτσι, ενώ στην Ευρώπη η εμπειρία από τις ιδιωτικοποιήσεις του παρελθόντος είναι μεικτή, περιλαμβάνοντας και τρανταχτά παραδείγματα αποτυχιών, ιδίως στην πιο «τολμηρή» Βρετανία και ενώ η παρούσα συγκυρία της διεθνούς χρηματοοικονομικής κρίσης στρέφει τις κυβερνήσεις σε λύσεις κρατικοποιήσεων μάλλον παρά απελευθερώσεων, η ελληνική κυβέρνηση επιλέγει τη συρρίκνωση του Δημοσίου ακόμη και στις πιο ευαίσθητες επιχειρήσεις. Μάλιστα, στην ιδιωτικοποίηση του ΟΤΕ επέτρεψε να εισπράξει η ΜΙG του κ. Αν. Βγενόπουλου και όχι το Δημόσιο το υπερτίμημα που προσφέρουν οι Γερμανοί εταίροι για την ανάληψη του μάνατζμεντ του Οργανισμού.


Ο ΟΤΕ είναι μόνο η αρχή

Στη γερμανική «αγκαλιά» της Deutsche Τelekom βαδίζει ολοταχώς, όπως όλα δείχνουν, ο ΟΤΕ.

«Συνδιοίκηση»
Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας μετόχων του ΟΤΕ δεν έχουν οριστικοποιηθεί και ασφαλώς η κυβέρνηση θα φροντίσει για ασφαλιστικές δικλίδες, όχι μόνο σε θέματα εθνικής ασφάλειας και άμυνας, αλλά και σε κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον του οργανισμού. Οι λέξεις «ισορροπημένη» συμφωνία και «συνδιοίκηση», που επαναλαμβάνει ο υπουργός Οικονομίας κ. Γ. Αλογοσκούφης με κάθε ευκαιρία, όταν αναφέρεται στην επικείμενη αυτή ιδιωτικοποίηση, είναι χαρακτηριστικές. Ωστόσο, στο καθημερινό μάνατζμεντ του Οργανισμού, στις αποφάσεις για επενδύσεις, για νέες τεχνολογίες, για τιμολόγια κ.ά., ο ρόλος του Γερμανού εταίρου θα είναι πρωταγωνιστικός. Έτσι, μια κατ΄ εξοχήν επιχείρηση κοινής ωφέλειας με δίκτυα, που παρέχει υπηρεσίες απαραίτητες για τον κάθε πολίτη, ορισμένες εκ των οποίων μάλιστα άπτονται και θεμάτων εθνικής ασφάλειας, δεν θα έχει πια δημόσιο χαρακτήρα.

Οι τρεις σύμβουλοι
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι τρεις σύμβουλοι που επαναπροσέλαβεσιωπηλώς- η διυπουργική επιτροπή αποκρατικοποιήσεων (UΒS, Credit Suisse, Εurobank) έχουν ήδη ξεκινήσει συζητήσεις με τη γερμανική πλευρά για τη συμφωνία μετόχων, με οδηγό τους τις κατευθύνσεις που είχαν πριν από ένα χρόνο περίπου, όταν αναζητούσαν στρατηγικό εταίρο στην Ευρώπη για τον ΟΤΕ, με εντολή της κυβέρνησης. Όπως αναφέρει αρμόδια κυβερνητική πηγή, οι τότε κατευθύνσεις προέβλεπαν ότι: ● Ο πρόεδρος θα ήταν Έλληνας, με δικαίωμα βέτο στην άλλη πλευρά αν δεν συμφωνούσε με το πρόσωπο.

● Ο διευθύνων σύμβουλος θα ήταν ξένος, με δικαίωμα βέτο στην ελληνική πλευρά αν δεν συμφωνούσε με το πρόσωπο.

● Από τα υπόλοιπα 9 μέλη του διοικητικού συμβουλίου ο ξένος εταίρος θα έπαιρνε 4 θέσεις.

Επίσης, μεταξύ των θεμάτων που θα καθοριστούν στη συμφωνία μετόχων θα είναι το όνομα και η έδρα του Οργανισμού, η προοπτική των επενδύσεων στα Βαλκάνια κ.ά.

Δυνατότητες βέτο
Οι σύμβουλοι αναμένεται να παρουσιάσουν την εισήγησή τους στην κυβερνηση σε 10 ημέρες και η συμφωνία αναμένεται να κλείσει και να εγκριθεί από τη Βουλή- πλην απροόπτου, όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά στην κυβέρνηση- ώς το Πάσχα.

Μάλιστα, στο υπουργείο Οικονομίας δεν περιμένουν ουσιαστικά μεγάλη εσωκομματική αντίδραση, καθώς η συμφωνία θα εξοπλιστεί με δυνατότητες βέτο για την ελληνική πλευρά, οι οποίες θα προβληθούν ως αποδείξεις ότι δεν παραχωρείται στους Γερμανούς όλο το μάνατζμεντ.

Η ιδιωτικοποίηση του ΟΤΕ είναι η «κερκόπορτα» μέσω της οποίας προβλέπεται ότι θα περάσει η ιδιωτικοποίηση και άλλων επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας ή γενικότερα που εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Αεροδρόμιο- λιμάνια
Τα επόμενα βήματα που προγραμματίζονται, περιλαμβάνουν τη μερική ή ολική ιδιωτικοποίηση αεροδρομίων και λιμανιών αλλά και των ΕΛΤΑ. Συγκεκριμένα, τα σχέδια προβλέπουν τα εξής:

● Παραχώρηση σε ιδιώτες της εκμετάλλευσης των εμπορευματικών σταθμών των Οργανισμών Λιμένων Πειραιώς και Θεσσαλονίκης.

● Ανάθεση σε ιδιώτες της ανάπτυξης και πραγματοποίησης επενδύσεων σε 10 περιφερειακά αεροδρόμια, έναντι παραχώρησης δικαιώματος εκμετάλλευσής τους. ● Τοποθέτηση στρατηγικού επενδυτή, στην εταιρεία Ταχυμεταφορές- ΕΛΤΑ, θυγατρική των Ελληνικών Ταχυδρομείων.

● Πώληση της Ολυμπιακής Αεροπορίας, εάν βρεθεί ενδιαφερόμενος επενδυτής, κάτι που εξακολουθεί να θεωρείται πολύ δύσκολο που όπως είπε χθές ο υπουργός Μεταφορών κ. Χατζηδάκης θα γίνει μέχρι το τέλος του έτους.

Ύδρευση- ΔΕΗ
Στους στόχους στελεχών του οικονομικού επιτελείου περιλαμβάνεται επίσης η εξεύρεση στρατηγικού εταίρου και η μερική ιδιωτικοποίηση για τις εταιρίες ύδρευσης και για τη ΔΕΗ, αλλά προς το παρόν δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Ειδικώς για τη ΔΕΗ, η σύμπραξη με ιδιώτες (όπως της γερμανικής RWΕ), στη δημιουργία νέων μονάδων δρομολογεί μια σταδιακή διαδικασία ιδιωτικοποίησης.

Σε ό,τι αφορά τις τράπεζες, η υπόθεση του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου έχει ενδιαφέρον, καθώς η κυβέρνηση δεν «καίγεται» για τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα του, αλλά για να μη διαταράξει και τις ισορροπίες στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα. Κάτι που θα συμβεί, όπως πιστεύει, αν το αποκτήσει μια μεγάλη ελληνική τράπεζα, όπως η Εurobank. Αυτό δεν αποκλείει την έλευση, αργότερα, ξένου επενδυτή.


Ευρωπαϊκό μοντέλο με κρατικό έλεγχο και μετοχοποιήσεις

Τις σταδιακές μετοχοποιήσεις υιοθετούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως την καλύτερη συνταγή στις ιδιωτικοποιήσεις επιχειρήσεων κοινής ωφελείας. Σε αντίθεση με το αγγλοσαξονικό μοντέλο της πλήρους ιδιωτικοποίησης, το οποίο έχει προκαλέσει σωρεία προβλημάτων και έχει αμφισβητηθεί εκτενώς από πολιτικούς, αναλυτές, αλλά και τη βρετανική κοινή γνώμη, στις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης το κράτος διατηρεί σημαντική παρουσία στις «ιδιωτικοποιημένες» επιχειρήσεις στους κρίσιμους τομείς των τηλεπικοινωνιών, της ενέργειας, της διαχείρισης νερού. Μάλιστα οι κυριότεροι εκφραστές της τάσης αυτής- Γερμανία και Γαλλία- επιδιώκουν τη δημιουργία κολοσσών – εθνικών πρωταθλητών. Πολιτική, που έχει ήδη αρχίσει να γίνεται αισθητή στον κρίσιμο τομέα της ενέργειας, παρακάμπτοντας ακόμη και τη σαφή αντίθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Από Θάτσερ άρξασθαι
Η ιστορία των ιδιωτικοποιήσεων κρατικών επιχειρήσεων αρχίζει από τη Μεγάλη Βρετανία το 1984 και μάλιστα από τις τηλεπικοινωνίες. Τότε η συντηρητική κυβέρνηση Θάτσερ αποφασίζει να πουλήσει το 51% του βρετανικού οργανισμού τηλεπικοινωνιών Βritish Τelecom θέτοντας τις βάσεις μιας στρατηγικής, που κυριάρχησε 12 χρόνια στην οικονομική σκηνή της Μεγάλης Βρετανίας και σύντομα μεταλαμπαδεύτηκε στις χώρες της ηπειρωτικής Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι επιταγές άλλωστε του Μάαστριχτ για μείωση του δημοσίου χρέους ευνόησαν τις εξελίξεις κατά τη δεκαετία του ΄90. Με μία όμως ουσιαστική διαφορά. Ενώ το αγγλοσαξονικό μοντέλο χαρακτηρίστηκε από επιθετική πολιτική, οι ευρωπαϊκές χώρες κινήθηκαν πιο «συντηρητικά», προχωρώντας σε σταδιακές αποκρατικοποιήσεις.

Σήμερα, δυόμισι δεκαετίες μετά τις πρώτες ιδιωτικοποιήσεις, η Ευρώπη εμφανίζεται «διχασμένη». Στη μια πλευρά βρίσκεται το αγγλοσαξονικό μοντέλο, το οποίο έχει οδηγήσει στη σχεδόν πλήρη μετοχική απόσυρση του βρετανικού κράτους από τις μεγάλες εταιρείες κοινής ωφελείας- τηλεπικοινωνίες, ηλεκτρισμός, μεταφορές, αεροδρόμια, μέταλλα- και τη διατήρηση μόνο ενός ρυθμιστικού ρόλου στις συγκεκριμένες αγορές μέσω των ανεξάρτητων ρυθμιστικών αρχών. Οι εξελίξεις ήταν τόσο ραγδαίες, ώστε ενώ οι βρετανικές εταιρείες υπό κρατικό έλεγχο αντιστοιχούσαν στο 12% του ΑΕΠ της χώρας το 1979 μειώθηκαν στο 2% το 1997, όταν ο Τόνι Μπλερ πήρε την εξουσία. Στα χέρια του μάλιστα έσκασαν ορισμένες «βόμβες», οι οποίες σκίασαν το πρόγραμμα Θάτσερ.

Στην ηπειρωτική Ευρώπη η πορεία των ιδιωτικοποιήσεων βασίστηκε στο μοντέλο των σταδιακών μετοχοποιήσεων

Οι βρετανικοί σιδηρόδρομοι
Το χάος και τα σοβαρά ατυχήματα, που είχαν προκληθεί στους ιδιωτικοποιημένους σιδηροδρόμους, οδήγησαν την κυβέρνηση Μπλερ να κρατικοποιήσει την εταιρεία Railtrack τον Οκτώβριο του 2001. Ήταν η πρώτη κρατικοποίηση της κυβέρνησης των Εργατικών στη Βρετανία με τη δεύτερη να πραγματοποιείται μόλις πριν από μερικές εβδομάδες στην περίπτωση της βαριά πληγωμένης λόγω της πιστωτικής κρίσης τράπεζας Νorthernrock. Πέρα απο τους σιδηροδρόμους τα προβλήματα στον τομέα της αποκρατικοποιημένης υγείας, όπου κυριάρχησαν οι συμβάσεις παραχώρησης (ΣΔΙΤ), έριξαν επιπλέον σκιές στη βρετανική πολιτική των αποκρατικοποιήσεων.

Αλλά ακόμη και στην περίπτωση της «βετεράνου» Βritish Τelecom η πολιτική των εξαγορών στις οποίες προχώρησε αργότερα αμφισβητήθηκε έντονα, ενώ θεωρήθηκε ότι η ιδιωτικοποίησή της απέτρεψε την όξυνση του ανταγωνισμού στον κλάδο. Ισχυρό χτύπημα δέχτηκε και το εργατικό δυναμικό. Από το 1980 και μέσα σε περίπου 25 χρόνια είχε υπολογιστεί ότι η απασχόληση στις βιομηχανίες μετάλλων μειώθηκε πάνω από 75%, στους σιδηροδρόμους κατά δύο τρίτα, στον ηλεκτρισμό και τις εταιρείες ύδρευσης κατά το ήμισυ. Αντίθετα, στην ηπειρωτική Ευρώπη με κύριους πρωταγωνιστές Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία η πορεία των ιδιωτικοποιήσεων βασίστηκε στο μοντέλο των σταδιακών μετοχοποιήσεων. Άλλωστε οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσπάθησαν να εφαρμόσουν και τον θεσμό της «χρυσής μετοχής», ο οποίος όμως σκόνταψε στη σφοδρή αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, και σε ορισμένα κράτη οι ιδιωτικοποιήσεις προχώρησαν αρκετά, καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει Οι τηλεπικοινωνίες
με δυσκολία την προοπτική της απώλειας κυριαρχικών δικαιωμάτων σε υπό αποκρατικοποίηση εταιρείες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γερμανία και η Deutsche Τelekom. Παρότι η γερμανική κυβέρνηση προχώρησε σε σταδιακές μετοχοποιήσεις του γερμανικού οργανισμού τηλεπικοινωνιών, η Deutsche Τelekom παραμένει υπό τη μετοχική επιρροή του κράτους. Τ ι έκαναν οι Ιταλοί
Αλλά και σε άλλες περιπτώσεις οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν δίστασαν να παρέμβουν, όταν τα πράγματα πήγαιναν στραβά. Κάτι τέτοιο έκανε η κυβέρνηση Πρόντι στην Ιταλία με την Τelecom Ιtalia, όταν το ιδιωτικό σχήμα, που είχε αρχικά εισέλθει στην εταιρεία, θέλησε να τη σπάσει σε κομμάτια. Η «παρέμβαση» οδήγησε την ισπανική Τelefonica να εισέλθει στην ιταλική εταιρεία τον περασμένο Σεπτέμβριο. Από την πλευρά του ισπανικού τηλεπικοινωνιακού οργανισμού δεν υπάρχει ένας κυρίαρχος ιδιώτης μέτοχος.

Στην ενέργεια
Η πολιτική της έντονης κρατικής επιρροής στις αποκρατικοποιημένες επιχειρήσεις κοινής ωφελείας της ηπειρωτικής Ευρώπης γίνεται πιο αισθητή στην ενέργεια, η οποία κυριαρχείται πλέον από κύμα συγχωνεύσεων μεταξύ επιχειρήσεων ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου, με κυριότερους εκφραστές τη Γαλλία με τη συγχώνευση της Εdf (η οποία παραμένει υπό κρατικό έλεγχο) και της Gas de France- παρά τις αντιρρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής- και τη Γερμανία με τη συγχώνευση Ε. ΟΝ και Ruhrgas. Μάλιστα μέσω εξαγορών οι εταιρείες αυτές μετατρέπονται σταδιακά σε ενεργειακούς κολοσσούς, διεκδικώντας τον τίτλο των εθνικών πρωταθλητών σε μια προσπάθεια να αντισταθούν και στη ρωσική ενεργειακή ισχύ. Αντίστοιχη πολιτική ακολουθεί και η Ισπανία, όπου η Εndesa συγχωνεύτηκε με την Gas Νatural.
Η ΜIG πήρε το γερμανικό μπόνους για το μάνατζμέντ

Η νέα εποχή στην κοινή ωφέλεια προκαλεί δικαιολογημένα πολλές συζητήσεις και αντιδράσεις, τόσο εκ μέρους των εργαζομένων στις εν λόγω επιχειρήσεις όσο και ευρύτερα σε πολιτικό επίπεδο. Το ΠΑΣΟΚ ήδη τάχθηκε κατηγορηματικά κατά της συγκεκριμένης απόπειρας ιδιωτικοποίησης του ΟΤΕ και η λέξη «εκποίηση» που χρησιμοποίησε δεν είναι χωρίς περιεχόμενο. Χαρακτηριστικά, τεχνοκράτες της αγοράς επισημαίνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η ιδιωτικοποίηση του ΟΤΕ, με μεσολάβηση Βγενόπουλου, έχει ως αποτέλεσμα να καρπώνεται ο συγκεκριμένος ιδιώτης επενδυτής το υπερτίμημα που οι Γερμανοί προσφέρουν όχι για την απόκτηση του πακέτου μετοχών που κατέχει, αλλά για την προοπτική απόκτησης μέσω αυτού του μάνατζμεντ του Οργανισμού. Το υπερτίμημα αυτό, σημειώνουν οι ίδιοι τεχνοκράτες, θα έπρεπε να το οικειοποιηθεί το Δημόσιο, εφόσον είναι αποφασισμένο να δώσει το μάνατζμεντ, κάνοντας απευθείας επαφές με τους ενδιαφερομένους. Τώρα, βρέθηκε προ τετελεσμένων και χάνει το υπερτίμημα. Ανεξαρτήτως, πάντως, του ύψους του τιμήματος, το πολιτικό ζήτημα που τίθεται είναι αν πρόκειται για σκόπιμη απεξάρτηση της κοινής ωφέλειας από το Δημόσιο και αν ναι σε ποιους τομείς, με ποιον τρόπο και με ποιες διαδικασίες.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι ιδιωτικοποιήσεις αυτές δεν είναι μονόδρομος, αφού υπάρχουν παραδείγματα επιτυχημένης λειτουργίας των κρατικών επιχειρήσεων, όπως π.χ. της Cosmote, η οποία στήθηκε εξ αρχής με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. «Ιδιωτικοποιήσεις γίνονται γιατί το κράτος απέτυχε να εκσυγχρονίσει τον εαυτό του», σημειώνουν άλλοι.