1968. Η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο

Γκρέμισαν το σύστημα, για να φτιάξουν το σύστημα

Το ΄68 δεν το έζησα. Ούτε από κοντά ούτε από μακριά. Η ηλικία βλέπετε. Η ηλικία, ο Παπαδόπουλος, ο γύψος, η χούντα. Το άκουσα, το αισθάνθηκα, το «είδα», το φαντάστηκα. Μερικές φορές το «σκηνοθέτησα». Ένα πράγμα κατάλαβα. Έπειτα από τόσες ταινίες, τόσα βιβλία, τόση μυθολογία, τόσα κουτσομπολιά. Γκρεμίστηκε το σύστημα για να αναγεννηθεί το σύστημα!
Παρθενογένεση- πλην του Αρσακείου- δεν υπάρχει. Το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Το Πριν ήταν made in USΑ. Αρέσει- δεν αρέσει, αυτή είναι η πραγματικότητα. Το 1955, μερικούς μήνες πριν ο Τζέιμς Ντιν γίνει κομμάτια με μια Ρorsche Spyder στην Καλιφόρνια, ένας χαμηλών τόνων σκηνοθέτης με το όνομα Νίκολας Ρέι υπογράφει την προφητική ιστορία «Επαναστάτης χωρίς αιτία». Ο Τζιμ Σταρκ – το όνομα του Τζέιμς στην ταινία- είναι ο πηλός με τον οποίον πλάστηκαν όλοι σχεδόν οι ανυπάκουοι χαρακτήρες των μελλοντικών ιστοριών. Το ονόμασαν- δικαίως- Χάσμα Γενεών και για να το πλασάρουν, ταύτισαν την εικόνα του ήρωα με την περσόνα του Ντιν. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ο ημίθεος σκοτώθηκε από υπερβολική ταχύτητα. Κανείς δεν θέλει να πεθάνει στα 24. Ούτε καν στα 80. Μη λέμε μαλακίες Τέσσερα χρόνια αργότερα, έτερο golden boy του Αmerican Cinema, ο ωραίος- τριαντάρης τότε- Έλληνας Τζων Κασσαβέτης, αρπάζει μια 16άρα μηχανή, βγαίνει στους δρόμους και κόντρα σε όλους τους κανόνες της ακαδημαϊκής γραφής αρχίζει να ζουμάρει στα πρόσωπα και το κυριότερο, να αυτοσχεδιάζει σαν να φυσάει alto σαξόφωνο. Το «Shadows» (1959) είναι ίσως η μόνη ταινία που ταιριάζει απόλυτα με ένα κομμάτι του Έρικ Ντόλφι. Αυτή και η Αμερικανική παραδοξότητα. Όλες και όλοι υποκλίνονται στην ευρωπαϊκή κουλτούρα. Λογικό. Καθένας επιθυμεί τη γυναίκα του άλλου.

Αν τώρα… αναμείξουμε το πορτρέτο του ανυπάκουου Τζιμ Σταρκ (Τζέιμς Ντιν) με τον αυτοσχεδιασμό του Τζων Κασσαβέτη, καταλήγουμε στο κοκτέιλ του Ζαν Λικ Γκοντάρ «Α bout de souffle» («Με κομμένη την ανάσα»). Τρεις δεκαετίες αργότερα, ο πανύψηλος Δανός Λαρς φον Τρίερ, προκειμένου να δημιουργήσει τη δική του σχολή και το δικό του ρεύμα, στο οποίο τοποθέτησε την προκλητική ταμπέλα «Dogme» («Δόγμα»), γκρεμίζει τη μυθολογία της Νouvelle Vague, γράφοντας σε μια μπροσούρα πως από τον Γκοντάρ μέχρι τον Τριφό ήταν μικροαστοί, συνεργάτες του συστήματος και κωλόπαιδα της μπουρζουαζίας. Λογικό. Πρώτα γκρεμίζεις, έπειτα φτιάχνεις. Έτσι αρχίζουν όλα. Έτσι άρχισε και η Νouvelle Vague.

Οι μοτοσυκλέτες. Αυτή και η αμερικανική αρχή. Η συνέχεια, δηλαδή το «Εasy Rider» («Ξένοιαστος καβαλάρης»), μοιάζει με τρελή κωμωδία. Δύο τα εμπόδια. Ο Ντένις Χόπερ μισούσε τις μοτοσυκλέτες. Και κανείς εκ των Χόπερ και Π. Φόντα δεν είχε ιδέα από σκηνοθεσία. Μέρες, εβδομάδες, μήνες. Τελικά μαζεύουν κάποιους φίλους τους, μοιράζουν τους ρόλους του συνεργείου με α-μπε-μπα-μπλομ, βγαίνουν στους δρόμους αλλά από σενάριο γιοκ. Έτσι ξαναπέφτουν στη συνήθη διαδικασία. Sex and drugs. Η αναμονή και η ξεραΐλα έφεραν μίσος και έχθρα: «Φοβόμουν για τη ζωή μου», εξομολογείται σε φίλο του ο Πίτερ Φόντα, αναφερόμενος στους τραμπουκισμούς του Ντένις Χόπερ. Τελικά ο Χόπερ κλείνεται επί δύο εβδομάδες στο γραφείο του Σάουθερν (ενός σεναριογράφου) και επιτέλους βγαίνει με μερικές σελίδες. Στο τέλος ο Σάουθερν- που ισχυρίζεται πως αυτός είναι ο συγγραφέας επειδή κανείς από τους δύο δεν είχε σχέση με σενάριο και που εισέπραξε μόνο 3.500 δολάρια – παρακαλεί το Σωματείο να προστεθούν στα «γράμματα» ο Χόπερ και ο Φόντα. Έτσι από το απόλυτο χάος δημιουργείται η ταινία με το απόλυτο οικονομικό ρεκόρ. Είκοσι εκατομμύρια εισπράξεις (μόνο από τις ΗΠΑ, τις πρώτες εβδομάδες) με κόστος μόνο πεντακόσιες χιλιάδες δολάρια. Αναλογία μεγαλύτερη από την αντίστοιχη του «Τιτανικού».
Έριξαν την κουρτίνα της μεγάλης οθόνης

O Αντρέ Μαλρό ήταν υπουργός Πολιτισμού του Ντε Γκωλ και του 1967. Για κάποια καπρίτσια, αποφασίζει να εκπαραθυρώσει από τη Γαλλική Σινεματέκ (Ταινιοθήκη) τον Ανρί Λαγκλουά. Εμπνευστή, διευθυντή, άρχοντα, τρελό, απρόβλεπτο και καλοφαγά Οι αβανγκαρντίστες σκηνοθέτες, κατεβαίνουν στους δρόμους. Η Γαλλία ήθελε αλλαγές. Η Σινεματέκ βγάζει στους δρόμους το Παρίσι. Το Παρίσι βγάζει στους δρόμους την επαρχία. Από κοντά και οι Κάννες του 1968 Μια φράση ελληνική μπορεί να το περιγράψει: της πουτάνας το κάγκελο! Το φεστιβάλ αρχίζει την αποφράδα 13η Μαΐου και τελειώνει βιαίως πέντε ημέρες μετά, αφού προηγουμένως Γκοντάρ με Τριφό γκρεμίζουν την κουρτίνα της μεγάλης οθόνης του Ρalais du Festival. Ουδείς τολμά να αρθρώσει κιχ στους αντάρτες Γκοντάρ, Τριφό, Λελούς, Gavras. Πλην του Πολάνσκι. Κι αυτό λογικό και εξηγήσιμο.

Revolution για τον ευφυή Πολωνοεβραίο ήταν συνώνυμο του σταλινικού δεσποτισμού. Γαλλία γι΄ αυτόν ήταν το συνώνυμο της περιφρόνησης από τους «συντρόφους» αριστεριστές της Νouvelle Vague. Το δεύτερο κρατούμενο. Το τρίτο, το σεξ. Όταν έναν χρόνο αργότερα (το 1969) η συμμορία του Μάνσον ξεκοίλιαζε την πανύψηλη θεογκόμενα Σάρον Τέιτ, μαζί με το έμβρυό του εις την κοιλίαν της, εκείνος με τις περγαμηνές από το αξεπέραστο «Rosemary΄s baby», όχι μόνο κυλιόταν μαζί με τις δύο των Μamas and Ρapas (Μισέλ Φίλιπς και Τζιλ Γκίμπσον) αλλά από πάνω σαν τους βρικόλακες έψαχνε το θήραμά του στα σχολεία. Τι να λέμε τώρα. Συμβαίνει και στις καλύτερες καλλιτεχνικές οικογένειες!


Αποκάλυψη τώρα με τον… Νονό

O Πήτερ Μπίσκιντ- μέγας, αλλά σοβαρός σκανδαλοθήρας- συγγραφέας του θρυλικού πονήματος «Εasy riders and raging Βulls», ισχυρίζεται εκτός βιβλίου ότι έπειτα από ατελείωτο κουβεντολόι του padre padrone Φράνσις Φορντ Κόπολα με τις ορντινάντσες του Ουίλιαμ Φρίντκιν («Ο Άνθρωπος από τη Γαλλία») και κυρίως τον Τζορτζ Λούκας («Star wars»), έπεφτε σε γλέντια στο κρεβάτι με κάποια γκόμενα, ενώ στον πάνω όροφο η σύζυγος κοιμόταν του καλού καιρού. Εκείνη ακριβώς την εποχή στο Χόλιγουντ κυκλοφορούσε προς αγοράν ένα ογκώδες σενάριο του Μario Ρuzo με τον τίτλο «Godfather». Ο Ρόμπερτ Έβανς- παραγωγός του «Chinatown», του καλύτερου φιλμ νουάρ ever, ο άνθρωπος που το 1972 έπαθε αποπληξία μαθαίνοντας πως ο Στιβ ΜακΚουίν του κλέψε την Άλι ΜακΓκρο, τη γυναικάρα τουμυρίστηκε ψητό και πρότεινε αγορά με το εξής επιχείρημα: «Ο κόσμος βαρέθηκε να βλέπει ταινίες για γκάνγκστερς γυρισμένες από Εβραίους. Let΄s do it with spaghetti»! Έτσι σκέφτηκε Φράνσις Φορντ Κόπολα. «Ποιος; Αυτός που μέχρι τώρα έχει γυρίσει μόνο piece of shit;», δηλαδή «μόνο κουράδες». Είπαν τα αφεντικά, αναφερόμενα σε τρεις ταινίες του Φράνσις με τελευταία τους «Ανθρώπους της βροχής».

Στα μούτρα. Δύο πράγματα έκαμψαν τις αντιρρήσεις τους. Πρώτα το «Βonnie and Clyde» (1967). Και στη συνέχεια «Εasy Rider». Δεν είναι λίγο πράγμα να πληρώνεις μόνο μισό εκατομμύριο δολάρια σε δύο άσχετους (Πίτερ Φόντα και Ντένις Χόπερ) και εκείνοι να σου επιστρέφουν με μια ταινία «shity» (σκατένια την έλεγαν) είκοσι ντάγκα και στο χέρι με την πρώτη. Έτσι χτύπησαν την πόρτα του Red Francis. Εκείνος είπε «τι γαμημένη μαλακία είναι αυτή» και την έκλεισε στα μούτρα τους.

Ήταν, βλέπετε, αφοσιωμένος ψυχή τε και σώματι στα όνειρα Φελίνι και Γκοντάρ. Είπαμε. Οι Αμερικανοί τρελαίνονται για ευρωπαϊκή κουλτούρα. Όμως ο Λούκας τον προσγειώνει στην πραγματικότητα: «Φράνσις, δεν έχουμε μία». Έτσι από το τίποτα δημιουργούνται στη συνέχεια τρία επιτεύγματα: το μεγαλύτερο έπος της Μαφίας και της κάθε εξουσίας («Ο Νονός»), ένα από τα δέκα καλύτερα φιλμ νουάρ όλων των εποχών («Συνομιλία») και η top ταινία του Αμερικανικού κινηματογράφου «Αποκάλυψη τώρα».


Το Βιετνάμ ξαναμοίρασε την τράπουλα

O πόλεμος στο Βιετνάμ και οι βόμβες Ναπάλμ έφεραν τα πάνω-κάτω. Ο κόσμος βαρέθηκε τους ήρωες. Καιρός για αντι-ήρωες. Έτσι το αντί έγινε ο πρωταγωνιστής. Έτσι ξαναμοιράστηκε η τράπουλα. Το περιεχόμενο έμεινε το ίδιο, αλλά οι φόρμες γκρεμίστηκαν και ξαναφτιάχτηκαν με νέα υλικά. Ο Γκοντάρ άλλαξε τη σειρά. Το ίδιο και ο Ουόρεν Μπίτι. Ο ορισμός της απόλυτης αντίφασης. Αιρετικός, αλλά γεννημένος ζεν πρεμιέ. Μαζί με τον Έρολ Φλιν (σταρ του Χόλιγουντ του ΄40 αλλά και πράκτορα των Ναζί), οι ακαταπόνητες sex machines του show biz. Ο αθεόφοβος μέχρι το 1992 που έπεσε στην αγκαλιά της Ανέτ Μπένινγκ, δεν άφηνε σε ησυχία θηλυκή γάτα. Ο Βiskind ισχυρίζεται ότι όχι μόνο έπεσε στο κρεβάτι με την αρχι-μπαλαρίνα των Μπαλσόι, Μάγια Πλισέτσκαγια,- δώδεκα χρόνια μεγαλύτερή του- αλλά και ότι κατά τη διάρκεια μιας μακριάς νύχτας οι μόνες λέξεις που τους ένωναν ήταν Υes από τη μεριά της και Ντα από τη μεριά του.

Ο Μπίτι λοιπόν, του 1967 αφού πρώτα μαθαίνει πως στην πιάτσα κυκλοφορεί ένα σενάριο των Μπέντον και Νιούμαν με ήρωες την Μπόνι Πάρκερ και τον Κλάιντ Μπάροου, δύο απελπισμένα κλεφτρόνια τραπεζών του ΄20, αποφασίζει να το κάνει ταινία με σκηνοθέτη τον Άρθουρ Πεν- με πρωταγωνιστή τον ίδιο και παρτενέρ ένα νεοφερμένο μανούλι της πιάτσας με το όνομα Φέι Νταναγουέι. Το επόμενο βήμα ήταν το γραφείο του Colonel (Συνταγματάρχη, επειδή φορούσε μπότες και ήταν η απόλυτη προσωποποίηση του αρχιτσέλιγκα) Τζακ Γουόρνερ της Warner Βros. Η σκηνή έμεινε στην ιστορία. Ο Ουόρεν να γλείφει τις μπότες και ο Colonel να τον σπρώχνει ουρλιάζοντας Get the fuck out of here!


Τοπ 10+1 Η πρωτοπορία

1. «Σκιές» («Shadows»), Τζων Κασσαβέτης, ΗΠΑ, 1959 2. «Με κομμένη την ανάσα» («Α Βout de Souffle»), Ζαν Λικ Γκοντάρ, Γαλλία, 1959 3. «Επαναστάτης χωρίς αιτία» («Rebel without a cause») Νίκολας Ρέι, ΗΠΑ, 1955 4. «Ρunishment Ρark», Γουότκινς, Μ. Βρετανία/ ΗΠΑ, 1971 5. «Ο μεγάλος Λεμπόφσκι» («Τhe Βig Lebowski») Τζόελ και Ίθαν Κόεν, ΗΠΑ, 1998 6. «Πεθαίνοντας στα τριάντα» («Μourir a 30 ans»), Ρομέν Γκουπίλ, Γαλλία, 1982 7. «Πέντε εύκολα κομμάτια» («Five easy pieces»), Μπομπ Ράφελσον, ΗΠΑ, 1970 8. «Το κουρδιστό πορτοκάλι» («Α clockwork orange»), Στάνλεϊ Κιούμπρικ, Μ. Βρετανία, 1971 9. «Ταξίδι στην άγρια φύση» («Ιnto the wild»), Σον Πεν, ΗΠΑ, 2007 10. «Η μεγάλη ανατριχίλα» («Τhe big chill»), Λόρενς Κάσνταν, ΗΠΑ, 1983 11. «Ζιλ και Τζιμ» («Jules et Jim»), Φρανσουά Τριφό, Γαλλία, 1962 ΥΓ:Η σειρά είναι υποκειμενική και αξιολογική.Πειριλαμβάνονται όλοι οι θρεπτικοί χυμοί του Πριν,του Τώρα (΄68) και του Μετά
Τοπ 10+1 Οι κλασικοί

1. «Αποκάλυψη τώρα» («Αpocalypse now»), Φράνσις Φορντ Κόπολα, ΗΠΑ, 1979 2. «Μπόνι και Κλάιντ» («Βonnie and Clyde»), Άρθουρ Πεν, ΗΠΑ, 1967 3. «Ο κονφορμίστας» («Ιl Conformista»), Μπερνάρντο Μπερτολούτσι, Ιταλία, 1970 4. «Η άγρια συμμορία» («Τhe Wild Βunch»), Σαμ Πέκινπα, ΗΠΑ, 1969 5. «Αντρέι Ρουμπλιόφ» («Αndrey Rublyev»), Αντρέι Ταρκόφσκι, ΕΣΣΔ, 1968 6. «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» («2001: Α space Οdyssey»), Στάνλεϊ Κιούμπρικ, ΗΠΑ, 1968 7. «Το μωρό της Ρόζμαρι» («Rosemary΄s baby»), Ρόμαν Πολάνσκι, ΗΠΑ, 1968 8. «Η Μάχη της Αλγερίας» («La Βattaglia di Αlgeri»), Τζίλο Ποντεκόρβο, Ιταλία, 1966 9. «Ο καουμπόης του μεσονυχτίου» («Μidnight cowboy»), Τζον Σλέσινγκερ, ΗΠΑ, 1969 10. «Η μαμά και η πουτάνα» («La Μaman et la Ρutain»), Ζαν Έστας, Γαλλία, 1971 11. «Ο πρωτάρης» («Τhe Graduate»), Μάικ Νίκολς, ΗΠΑ, 1967 ΥΓ:Η σειρά είναι υποκειμενική και αξιολογική.Ταινίες Πριν και Μετά το ΄68 που έγραψαν Ιστορία
Τα παιδιά στην εξουσία

Ήταν η εποχή λοιπόν. Η εποχή έσπρωξε τα ονόματα. Η μεταπολεμική εποχή. Ο τοκετός του ΄68. Η αλλαγή που γκρέμισε τις φόρμες, αφήνοντας άθικτο το περιεχόμενο. Απόδειξη; Ο Χόπερ σήμερα είναι ακροδεξιός. Απόδειξη; Πολύ πιο ύστερα άρχισαν γυρίζονται ταινίες που λένε την αλήθεια. Το «Ρunishment park» του Γουότκινς το 1971. Το «Βig Chill» («Η μεγάλη ανατριχίλα») του Λόρενς Κάσνταν το 1983. «Πεθαίνοντας στα τριάντα» το 1982 του Ρομέν Γκουπίλ για την εξέγερση του Μάη. «Ο μεγάλος Λεμπόφσκι» των Κόεν και του 1998. Απόδειξη; Ο αληθινός «Ξένοιαστος καβαλάρης» σκηνοθετείται το 2007 από τον Σον Πεν με τον τίτλο «Ταξίδι στην άγρια φύση». Ψυχραιμία παιδιά. Οι καλοί πέθαναν νέοι. Τζον Λένον, Τζάνις Τζόπλιν, Τζίμι Χέντριξ. Οι άλλοι όπως ο Μικ Τζάγκερ που παράτησε τον φίλο του Μπράιαν Τζόουνς, τον αληθινό ιδρυτή των Rolling Stones, βγάζουν χρήμα και κάνουν αερόμπικ. Οι επαναστάτες, όπως ο κόκκινος Κον Μπεντίτ, έγιναν γιάπηδες και εργαλεία του κατεστημένου.

Αν μου λέγανε με τέσσερις λέξεις να περιγράψω την κατάσταση, θα έλεγα: «Τα παιδιά στην εξουσία» Με υπότιτλο από τον Γκράμσι. Πρέπει ν΄ αλλάξουν όλα για να μην αλλάξει τίποτα επί της ουσίας!