Αραβο-ισραηλινή συνύπαρξη με ταχίνι, χούμους, φαλάφελ

Ο «Αραβο-ισραηλινός Τσελεμεντές» είναι ένα γεμάτο πιάτο που ανοίγει την όρεξη για σκέψη, συζήτηση και κυρίως για φαγητό, χούμους, φαλάφελ
Δευτέρα βράδυ, παραμονή της εθνικής μας εορτής, αποφασίσαμε να πάμε στην αγορά. Όχι σε οποιαδήποτε αγορά, αλλά στην κλειστή πλέον Δημοτική Αγορά της Κυψέλης, η οποία έχει μεταμορφωθεί σε αυτοσχέδιο θέατρο, γεμάτο φώτα, καρέκλες, προγράμματα και, φυσικά, ηθοποιούς. Ο τίτλος του έργου μού κίνησε το ενδιαφέρον με το που τον άκουσα: «Αραβο-ισραηλινός Τσελεμεντές», σε σκηνοθεσία Κυριακής Σπανού. Είχα ακούσει ότι οι ηθοποιοί μαγειρεύουν επί σκηνής και πως σερβίρονταν διάφορα πιάτα κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Όλα αυτά είναι αλήθεια (το εστιατόριο «Αltamira» ετοιμάζει το μεγαλύτερο μέρος του φαγητού κάθε βράδυ και το φέρνει), αλλά όλα όσα σερβίρονται στο έργο αυτό δεν είναι ακριβώς… «ευκολοχώνευτα».

Το φαγητό, η ζωή και η πολιτική ανέκαθεν αναμειγνύονταν, αλλά όχι πάντοτε αρμονικά. Μερικές φορές η ανάμειξη είναι τόσο θανατηφόρα, που οι άνθρωποι χάνουν την ανθρωπιά τους και αυτό ακριβώς είναι που θέλει να τονίσει αυτό το τολμηρό, πιπεράτο και πολιτικά φορτισμένο έργο, το οποίο χρησιμοποιεί το φαγητό ως κεντρικό θέμα. Το έργο γράφτηκε από έναν Άγγλο θεατρικό συγγραφέα, τον Robin Soans και μεταφράστηκε από την Κυριακή Σπανού. Βασίζεται σε μια σειρά από συνεντεύξεις Ισραηλινών και Παλαιστίνιων πολιτών, μεταξύ των οποίων μια Αμερικάνα Εβραία που πήγε να ζήσει στο Τελ Αβίβ, μια γριά Παλαιστίνια χριστιανή ορθόδοξη που μαγείρευε στο σπίτι, έναν Εβραίο από την Υεμένη και τον γιο του που έχουν κι αυτοί ένα μικρό εστιατόριο, Παλαιστινίους διαφόρων ηλικιών που ζουν στα κατεχόμενα, στρατιώτες, μια νεόνυμφη Παλαιστίνια χριστιανή ορθόδοξη και ένα ομοφυλόφιλο ζευγάρι Ισραηλινών. Το φαγητό είναι το μέσο που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας και η σκηνοθέτις για να σκιαγραφήσουν ένα πορτρέτο του Ισραήλ σήμερα: μια παρανοϊκή, βίαιη κοινωνία όπου Άραβες, Εβραίοι και χριστιανοί τρώνε σχεδόν τα ίδια πράγματα – φαλάφελ, ταχίνι, χούμους, σαλάτες σαν τη δικιά μας χωριάτικη, ταρατόρ κ.ά.- αλλά παρ΄ όλα αυτά πριν από πολύ καιρό έχασαν τον δρόμο προς το ειρηνευτικό τραπέζι και την ικανότητα να συμπεριφέρονται με ανθρωπιά ο ένας απέναντι στον άλλο. Η πικρή γεύση του πολέμου και της έχθρας είναι πιο ελκυστική στον τρελό, γεμάτο πόνο κόσμο τους.

Καθ΄ όλη τη διάρκεια του έργου παίρνουμε μια εικόνα από τις ζωές συνηθισμένων ανθρώπων, τους φόβους και την ταπείνωσή τους, καθώς υπόκεινται σε έρευνα και παρενόχληση στα σημεία ελέγχου, φυλακισμένοι σε έναν πιο σφιχτό από ποτέ κλοιό ασφαλείας. Ακούμε τους θρήνους μιας Εβραίας χήρας εδώ και 14 χρόνια, της οποίας ο άντρας χάθηκε σε ένα ατύχημα ενώ πήγαινε στο μανάβικο. Βλέπουμε δύο ομοφυλόφιλους Ισραηλινούς να μαγειρεύουν ένα δείπνο με ασιατικές γεύσεις, γεγονός που καταδεικνύει τον κοσμοπολίτικο, αν όχι σουρεαλιστικό, τρόπο ζωής στο Τελ Αβίβ. Βλέπουμε έναν Εβραίο εξ Υεμένης και τον γιο του την ώρα που πλάθουν φαλάφελ να πέφτουν στο έδαφος από φόβο μόλις βλέπουν μια «παρατημένη» τσάντα, όταν ο ιδιοκτήτης της σκύβει για να δέσει το κορδόνι στο παπούτσι του. Στο παρασκήνιο, στην αρχή και στο τέλος του έργου, βλέπουμε ζωντανές σκηνές από το Ισραήλ.

Το φαγητό είναι η κοινή συνισταμένη όλων αυτών, το μόνο ανθρώπινο στοιχείο σε ένα απάνθρωπο μέρος, καθώς ο θίασος από «συνηθισμένους λαϊκούς ανθρώπους» μοιράζεται συνταγές, μνήμες περί φαγητού, μαγειρικές συμβουλές και μυστικά, ενόσω η ζωή εκρήγνυται κάθε λεπτό τριγύρω τους. Είναι η μόνη σταθερή, συνεχής πηγή χαράς.

Το φαγητό έχει τη δύναμη να αλλάζει τον άνθρωπο. Άλλωστε ένα από τα σημεία που διαχωρίζουν τους ανθρώπους από τα ζώα είναι και η τέχνη του φαγητού, σωστά; Αλλά όταν οι άνθρωποι χάνουν την ανθρωπιά τους, ούτε τα μεθυστικά αρώματα του κίμπε και του φαλάφελ δεν μπορούν να βοηθήσουν να την ξαναβρούν. Ο «Αραβο-ισραηλινός Τσελεμεντές» είναι ένα γεμάτο πιάτο που σίγουρα ανοίγει την όρεξη για σκέψη, συζήτηση και (για να πούμε την αμαρτία μας) χούμους, φαλάφελ, κίμπε κ.λπ. τα οποία τρέξαμε πεινασμένοι μετά την παράσταση να φάμε.

Ο «Αραβο-ισραηλινός Τσελεμεντές» του Ρόμπιν Σόανς. Σκηνοθεσία Κυριακή Σπανού. Παίζουν: Μανώλης Γιούργος, Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη, Ντόρα Σιμοπούλου, Βίλη Σωτηροπούλου, Χάρης Φλέουρας, Σαμψών Φύτρας, Θανάσης Χαλκιάς.
Παρασκευή- Δευτέρα, 20.30, μέχρι τις 14 Απριλίου. Δημοτική Αγορά της Κυψέλης

Συνδυασμός γονιδίων και φαγητού

«Με τράβηξε ο τίτλος του έργου, προτού ακόμα το διαβάσω. Όταν το διάβασα είδα ότι το κείμενο λειτουργούσε πέρα από τα λόγια, σε ένα δεύτερο επίπεδο», δηλώνει η σκηνοθέτις της παράστασης «Αραβο-ισραηλινός Τσελεμεντές», Κυριακή Σπανού, και τονίζει: «Οι χαρακτήρες στο έργο μιλάνε για φαγητά και συνταγές – κάτι που σου ανοίγει την όρεξη- και συγχρόνως η άγρια πραγματικότητα της καθημερινότητάς τους, σου την κόβει. Ο συνδυασμός αυτός λειτουργεί με έναν υποσυνείδητο τρόπο στον θεατή και τον βάζει στην ουσία τού έργου “πλαγίως”. Ψάχνω για τρόπους που να κάνουν το θέατρο αναγκαίο». Υπάρχει αντιστοιχία με την ελληνική πραγματικότητα;

Υπάρχει μια σκηνή όπου ένα ηλικιωμένο ζευγάρι υφίσταται μια σειρά από προσβολές για να περάσει ένα σημείο ελέγχου. Η σκηνή εκφράζει την καθημερινή βία που εξευτελίζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η αντιστοιχία με την ελληνική πραγματικότητα είναι προφανής, αρκεί να κυκλοφορήσεις μια ημέρα πεζός στους δρόμους της Αθήνας…

Το έργο είναι πολιτικό. Το φαγητό είναι;

«Το φαγητό είναι δείκτης της κοινωνικής και οικονομικής μας κατάστασης», λέει ένας χαρακτήρας στο έργο. Δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό από το φαγητό. Το πιάτο στο καθημερινό τραπέζι είναι ο καθρέφτης της κατάστασής μας. Αρκεί να αναφέρω τη σχέση φαγητού και Κατοχής στο λεξιλόγιο των μανάδων και των γιαγιάδων μας!

Η κουζίνα είναι μέρος ενός πολιτισμού;

Είναι ο πολιτισμός που βυζαίνουμε από κούνια, ο πολιτισμός που είναι ζυμωμένος με το σώμα μας… Μπορεί κανείς να πει ότι ταυτότητά μας είναι ο συνδυασμός γονιδίων και φαγητού.

Όταν λέτε στο έργο ότι οι Ισραηλινοί δεν έχουν κουζίνα, εννοείτε κάτι βαθύτερο;

Εκφράζει το ζήτημα ταυτότητας του Ισραήλ. Η κουζίνα κάθε τόπου συνδέεται με τα αγαθά που δίνει η γη της. Το Ισραήλ δημιουργήθηκε από Εβραίους της διασποράς που τους ενώνει κατ΄ αρχήν η θρησκεία. Όλους τους άλλους πολιτισμικούς δεσμούς (και το φαγητό οπωσδήποτε) πρέπει να τους δημιουργήσουν.

Το φαγητό είναι, τελικά, κάτι που ενώνει ή χωρίζει τους ανθρώπους; Όταν σε ένα τραπέζι οι άνθρωποι σερβίρονται από το ίδιο τσουκάλι, το φαγητό ενώνει. Αλλά μεγάλοι πόλεμοι και μεγάλες επαναστάσεις έγιναν και θα γίνονται για το «φαγητό» των ανθρώπων.

Γιατί επιλέξατε έναν εναλλακτικό χώρο για να στήσετε το έργο;

Ο χώρος της Δημοτικής Αγοράς της Κυψέλης φέρει τα ίχνη από την ιστορία της και τη ζωή των ανθρώπων. Δεν την μεταμορφώσαμε σε θέατρο. Έγινε το κέλυφος για να δούμε αλλιώς τις δικές μας συνταγές.


Γεμιστά με κοτόπουλο

(από τη Νάντια- τη γιαγιά στο έργο)

6-8 μερίδες Για τη γέμιση ● 100 γραμμ. ρύζι ● 200 γραμμ. μοσχαρίσιο κιμά ● 1 πρέζα αλάτι ● 1 πρέζα μπαχάρι ● 2 κ.σ. ελαιόλαδο ● Λίγη μαργαρίνη ● 1 μεγάλο κοτόπουλο, κομμένο σε τέταρτα και μαριναρισμένο για 1 ώρα τουλάχιστον σε χυμό λεμονιού και αλάτι ● 1 κιλό κολοκυθάκια ● Αμπελόφυλλα, αρκετά για 2 στρώσεις και ορισμένα για επικάλυψη ● 5 ντομάτες 1. Αναμειγνύουμε όλα τα υλικά της γέμισης μαζί σε ένα μπολ. Κόβουμε τη μια άκρη από τα κολοκύθια και με έναν κόφτη μήλου αφαιρούμε το μεγαλύτερο μέρος της σάρκας. Την φυλάμε στην άκρη για σούπα.

2. Πλένουμε τα κολοκύθια σε αλατόνερο για να σκληρύνουν. Δεν θέλουμε να σπάσουν. Τα γεμίζουμε κατά τα 2/3 με τη γέμιση, γιατί θα φουσκώσει κατά το μαγείρεμα.

3. Μόλις τελειώσουμε με τα κολοκύθια, παίρνουμε φρέσκα αμπελόφυλλα και τα βράζουμε για 2-3 λεπτά σε νερό χωρίς αλάτι. Με μια τρυπητή κουτάλα τα βγάζουμε από το νερό και τα βάζουμε σε ένα πιάτο. Σε κάθε αμπελόφυλλο βάζουμε από ένα φουσκωτό κουταλάκι γέμιση στο κέντρο, διπλώνουμε το κάτω μέρος προς τα πάνω, όπως στα ντολμαδάκια, διπλώνουμε τις άκρες και τυλίγουμε, σφιχτά, για να σχηματίσουμε μικρά δεματάκια. Το μυστικό είναι να μη βάλουμε πολλή γέμιση στο κέντρο, αλλά λίγη και επίπεδη στα πλάγια, ώστε να μοιάζει με λουκανικάκι στο κέντρο του αμπελόφυλλου.

4. Κόβουμε σε φέτες 2 ντομάτες και τις βάζουμε στον πάτο μιας μεγάλης κατσαρόλας. Βάζουμε τα μισά γεμιστά αμπελόφυλλα, κατόπιν τα γεμιστά κολοκύθια, μια στρώση από γεμιστά αμπελόφυλλα και από πάνω τα 4 κομμάτια μαριναρισμένου κοτόπουλου. Στο τέλος, κόβουμε σε φέτες τις υπόλοιπες 3 ντομάτες και τις βάζουμε από πάνω. Σκεπάζουμε απλώνοντας λίγα αμπελόφυλλα που έχουμε αφήσει στην άκρη και πιέζουμε όλο το φαγητό με ένα πυρίμαχο πιάτο, το οποίο θα αφήσουμε κατά τη διάρκεια του μαγειρέματος.

5. Ρίχνουμε ζεστό νερό στην κατσαρόλα μέχρι να φτάσει στο ύψος του πιάτου. Σιγομαγειρεύουμε μέχρι να απορροφηθεί όλο το ζουμί, για περίπου45 λεπτά.


Ταρατόρ σος

Μια συνταγή από το εστιατόριο «Αltamira». ● 1 κιλό ταχίνι ● Χυμό λεμόνι, αρκετό ● Νερό ● Μαϊντανό, 1 χούφτα ● 1 1/2 κ.σ. πάπρικα ● 1 κοφτή κ.σ. κύμινο ● 1 κ.σ. αλάτι ● 1 κ.σ. σκόρδο Χτυπάμε όλα τα υλικά καλά στο μούλτι και σερβίρουμε.


Χούμους σος

Μια συνταγή από το εστιατόριο «Αltamira».

● 900 γραμμ. ρεβίθια, μουσκεμένα σε νερό για 5-6 ώρες ● 200 γραμμ. ταχίνι ● Λεμόνι, αρκετό ● Νερό ● 1 κ.σ. σκόρδο ● 1 κοφτή κ.σ. κύμινο ● 1 1/2 κ.σ. πάπρικα ● 1 κ.σ. αλάτι Χτυπάμε όλα τα υλικά καλά στο μούλτι και σερβίρουμε.