Επιστήμη

Γάτες με… πλαστά διαβατήρια

Το μυστικό της καταγωγής των γατών προσπάθησαν να ξεκλειδώσουν Αμερικανοί επιστήμονες εξετάζοντας το γενετικό τους υλικό.
Διαπίστωσαν ότι σε μεγάλο βαθμό οι γάτες μόνο στα χαρτιά διαθέτουν… ονομασία προέλευσης, καθώς άλλο όνομα έχει η ράτσα τους και άλλος είναι ο τόπος καταγωγής τους.

Η γάτα της Περσίας για παράδειγμα φαίνεται πως κατάγεται απο τη Δυτική Ευρώπη! Το σίγουρο πάντως είναι ότι τα συμπαθή αιλουροειδή εξημερώθηκαν πριν από 10.000 χρόνια σε μια περιοχή νότια της Τουρκίας και από εκεί εξαπλώθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο ακολουθώντας τις μετακινήσεις των ανθρώπων.

«Δεν θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε πόσο μυστηριώδη και περίπλοκα πλάσματα είναι οι γάτες», λέει η Λέσλι Λάιονς που εργάζεται στη Σχολή Κτηνιατρικής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις. Εκεί ερευνά τα γονιδιώματα των γατών και προσθέτει σχετικά: «Μόλις τώρα αρχίσαμε να ανακαλύπτουμε σιγά σιγά την ιστορία τους».

Γενετικό υλικό. Η Αμερικανίδα επιστήμονας και οι συνεργάτες της συνέλεξαν επί μια πενταετία δείγματα DΝΑ από τα μικρά αιλουροειδή. Ήρθαν σε επαφή με περισσότερες από 1.100 γάτες Περσίας, γάτες του Σιάμ, αλλά και γάτες που ζούσαν στους δρόμους ή ήταν οικόσιτες. Τα δείγματα του γενετικού υλικού που συνέλεξαν προήλθαν κατά κύριο λόγο από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως επίσης από μια ποικιλία άγριων και κατοικίδιων ζώων από την Κορέα, την Κίνα, την Κένυα, το Ισραήλ, την Τουρκία, το Βιετνάμ, τη Σιγκαπούρη, τη Σρι Λάνκα, την Τυνησία, την Αίγυπτο, την Ιταλία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία και τη Βραζιλία. Οι επιστήμονες ανέλυσαν 39 γενετικά σημειωτές (είναι γνωρίσματα του DΝΑ που χαρακτηρίζουν συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμών) και κατάφεραν να δώσουν απαντήσεις σε μια σειρά από ερωτήματα τα οποία μεταξύ άλλων αφορούσαν το ποιες ράτσες είναι περισσότερο συνδεδεμένες μεταξύ τους και από πού κατά κύριο λόγο αυτές προέρχονται.

Εύφορη Ημισέληνος. Το
πρώτο πράγμα που έκαναν οι ειδικοί ήταν να επιβεβαιώσουν το βασικό συμπέρασμα μιας έρευνας, η οποία δημοσιεύτηκε τον περασμένο Ιούνιο στην επιστημονική επιθεώρηση «Science» και το οποίο έλεγε ότι η εξημέρωση των γατών πριν από περίπου 10.000 χρόνια έγινε κατά τα φαινόμενα σε μια περιοχή γνωστή ως Εύφορη Ημισέληνος, η οποία εκτείνεται από την Τουρκία προς τη Βόρειο Αφρική, το Ιράν και το Ιράκ. «Τα δεδομένα που έχουμε συλλέξει υποδεικνύουν την περιοχή της Εύφορης Ημισελήνου ως έναν από τους τόπους καταγωγής των γατών», λέει η Λάιονς που δημοσίευσε τα αποτελέσματα των εργασιών της ομάδας της στην επιστημονική επιθεώρηση «Genomics», τον περασμένο Ιανουάριο. «Η Τουρκία αποτελούσε τμήμα της Εύφορης Ημισελήνου και για τον λόγο αυτό ήταν μία από τις περιοχές όπου αναπτύχθηκε πρώιμα η αγροτοκαλλιέργεια».

Εναντίον τρωκτικών. Κατά πάσα πιθανότητα οι γάτες άρχισαν να ζουν κοντά στους ανθρώπους όταν εκείνοι έπαψαν να είναι νομάδες. Οι άνθρωποι άρχισαν να εκτρέφουν ζώα, να καλλιεργούν τη γη και να αποθηκεύουν τους καρπούς της σοδειάς τους. Το γεγονός αυτό προσείλκυσε γύρω τους ποντικούς και άλλα τρωκτικά. Οι γάτες λοιπόν, σύμφωνα με τους ειδικούς, βρήκαν κοντά στους ανθρώπους πρόσφορο έδαφος για κυνήγι και οι άνθρωποι φαίνεται πως εκτίμησαν τη συμβολή των μικρών αιλουροειδών στην προστασία των διατροφικών τους αποθεμάτων από τα τρωκτικά. «Υπήρχε αμοιβαίο συμφέρον», λέει η Λάιονς Από εκείνη την περιοχή, οι εξημερωμένες πλέον γάτες άρχισαν να εξαπλώνονται σε διαφορετικά μέρη του κόσμου, συχνά ακολουθώντας τους ανθρώπους στις μεταναστεύσεις τους.

Σήμερα οι γάτες μπορούν να χωριστούν γενετικά σε τέσσερις μεγάλες ομάδες: Εκείνες από την Ευρώπη, τη Μεσόγειο, την Ανατολική Αφρική και την Ασία.


Κατάλοιπα της βρετανικής αποικιοκρατίας

Η ΕΡΕΥΝΑ του γενετικού κώδικα των γατών έφερε στο φως και ενδιαφέρουσες πτυχές της ανθρώπινης ιστορίας. Για παράδειγμα, οι γάτες της Ιταλίας και της Τυνησίας αποτελούν μια πρόσμειξη δυτικοευρωπαϊκών και μεσογειακών γατών, που πιθανότατα αντανακλά τους στενούς ιστορικούς δεσμούς ανάμεσα στην Τυνησία και τη Δυτική Ευρώπη. Οι γάτες από τη Σρι Λάνκα και τη Σιγκαπούρη αποτελούν έναν γενετικό συνδυασμό από γάτες της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Ευρώπης και άλλων περιοχών. Ο συνδυασμός αυτός θα μπορούσε, λένε οι ειδικοί, να φανερώνει ένα κατάλοιπο της βρετανικής αποικιοκρατίας. Το ίδιο συμβαίνει και με τις γάτες της Αβησσυνίας.


Μπέρδεμα με τις ράτσες και την καταγωγή

Η ΕΡΕΥΝΑ των ειδικών προχώρησε ένα βήμα περισσότερο και προσέφερε σημαντικά ευρήματα αναφορικά με τις μεμονωμένες ράτσες. «Θέλαμε να δούμε αν κάποιες ράτσες γατών προέρχονται πράγματι από τη γεωγραφική περιοχή που προσδιορίζει το όνομά τους», συνεχίζει η Λάιονς. «Η γιαπωνέζικη γάτα με την κοντή ουρά, για παράδειγμα, δεν μοιάζει γενετικά όμοια με γάτες από την Ιαπωνία, γεγονός που υποδεικνύει ότι ο τόπος καταγωγής αυτών των γατών δεν είναι η χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου αλλά κάποιος άλλος τόπος».

Από την άλλη πλευρά, η γάτα Περσίας παρά το όνομά της φαίνεται πως μάλλον έλκει την καταγωγή της απο τη Δυτική Ευρώπη και όχι από την Περσία (δηλαδή το σημερινό Ιράν). Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα γονίδια διαφόρων ρατσών, στάθηκε αδύνατο να ανακαλύψουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις περισσότερες από αυτές. «Ένα παράδειγμα είναι οι γάτες Περσίας και οι κοντότριχες εξωτικές.

Όταν κοιτάξεις τα γονίδια αυτών των δύο ρατσών δεν μπορείς να ξεχωρίσεις ποια είναι η μία και ποια η άλλη». Το ίδιο συμβαίνει με τη γάτα της Μπούρμας και της Σιγκαπούρης, όπως επίσης με τις γάτες του Σιάμ και της Αβάνας. Ενώ οι καφέ γάτες της Αβάνας θεωρούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες ως ξεχωριστή ράτσα, στην Ευρώπη εκλαμβάνονται απλώς ως μια χρωματική παραλλαγή της γάτας του Σιάμ.

Οι ράτσες των γατών φαίνονται πολύ διαφορετικές μεταξύ τους εξαιτίας της παραλλαγής ενός μόνο γονιδίου, το οποίο δεν είναι ικανό να τις διαφοροποιήσει και γενετικά, λένε οι ειδικοί.