Η Γερμανία κρατά ζωντανή τη μνήμη της ντροπής

Εβδομήντα πέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία κι όμως, η προσπάθεια των Γερμανών να συμβιβαστούν με το παρελθόν τους αντί να ατονήσει, εντείνεται. Όσο απομακρύνονται τα γεγονότα τόσο αυξάνονται τα μνημεία, οι εκθέσεις, οι εκδηλώσεις. Τόσο που κάποιοι φοβούνται μήπως όλη αυτή η «κρίση μνήμης» γυρίσει μπούμερανγκ.

Προηγήθηκαν χρόνια συζητήσεων, σήμερα όμως ένα τεράστιο μνημείο του Ολοκαυτώματος κυριαρχεί σε ένα τμήμα του κεντρικού Βερολίνου. Τη Δευτέρα, ο Γερμανός υπουργός Πολιτισμού Μπερντ Νόιμαν ανακοίνωσε ότι σύντομα θα αρχίσει η κατασκευή δύο μνημείων, το ένα κοντά στο Ράιχσταγκ στη μνήμη των Τσιγγάνων, Ρομά και Σίντι, που δολοφονήθηκαν από τους ναζί, και το άλλο όχι μακριά από την Πύλη του Βρανδεμβούργου για τους γκέι και τις λεσβίες που σκοτώθηκαν στο Ολοκαύτωμα.

Τον Νοέμβριο άρχισαν οι ανασκαφές για το κέντρο Τοπογραφίας του Τρόμου στο σημείο όπου βρισκόταν άλλοτε το αρχηγείο της Γκεστάπο και των Ες-Ες. Στο στρατόπεδο θανάτου του Νταχάου, έξω από το Μόναχο, αναμένεται

ΔΥΟ ΝΕΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ

Το ένα θα είναι αφιερωμένο στους Τσιγγάνους και το άλλο στους ομοφυλόφιλους που δολοφονήθηκαν στο Ολοκαύτωμα

σε λίγους μήνες ένα νέο κέντρο επισκεπτών. Η πόλη της Ερφούρτης σχεδιάζει ένα μουσείο αφιερωμένο στα κρεματόρια. Επί του παρόντος, δύο ανταγωνιστικές εκθέσεις αναδεικνύουν τον ρόλο που έπαιξε ο γερμανικός σιδηρόδρομος στη μεταφορά τριών εκατομμυρίων ανθρώπων στον θάνατο. Κάθε φορά που δημιουργείται η εντύπωση ότι δεν δίδεται αρκετή προσοχή στην Ιστορία, ξεσηκώνεται θύελλα αντιδράσεων. Στο Μόναχο το περασμένο Σαββατοκύριακο, μια παραδοσιακή καρναβαλική παρέλαση έτυχε να συμπέσει με τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος, στις 27 Ιανουαρίου.

Αρνητική δημοσιότητα
Αμέσως, έσκασε πάνω στην πόλη ένακύμα αρνητικής δημοσιότητας από ολόκληρη τη χώρα. Μάταια προσπάθησε να πείσει ο δήμος πως ήταν μια τυχαία, όσο και άτυχη, σύμπτωση. «Πού στον κόσμο έχει δει ποτέ κανείς ένα έθνος να υψώνει μνημεία για να απαθανατίσει την ντροπή του;», δήλωσε ο Αβί Πριμόρ, ο πρώην πρεσβευτής του Ισραήλ στη Γερμανία, σε μια τελετή για το Ολοκαύτωμα και την απελευθέρωση του Άουσβιτς που έγινε την Παρασκευή στο Έρφουρτ. «Μόνον οι Γερμανοί είχαν τη γενναιότητα και την ταπεινότητα». Κάποιοι Γερμανοί, ωστόσο, όπως η Σούζαν Νάιμαν, διευθύντρια της διεθνούς οργάνωσης ερευνών Εinstein Forums δεν μπορούν να αποφύγουν τη σκέψη «ότι μέρος αυτού του συνεχιζόμενου “ας χτίσουμε μνημεία, ας χτίσουμε εβραϊκά μουσεία” είναι πλέον κάτι σαν τελετουργικό χωρίς ουσία». Τα δικά της παιδιά, λέει η Νάιμαν στην Ιnternational Ηerald Τribune, έχουν κορεστεί από τις συζητήσεις για το Ολοκαύτωμα, δεν θέλουν πια να ακούσουν κουβέντα. «Φοβάμαι πολύ μήπως έχουμε το αντίθετο από το επιθυμητό αποτέλεσμα».


Ώς τα μέσα του 1933, η χώρα ήταν ήδη μια δικτατορία

ΣΤΙΣ 30 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1933, στις 11.30,

ο Πάουλ φον Χίντενμπουργκ, πρόεδρος της Γερμανικής Δημοκρατίας, διόρισε καγκελάριο, αρχηγό της κυβέρνησης, τον Αδόλφο Χίτλερ. Μέσα σε έναν μήνα ο Χίτλερ και το κόμμα του, το Εθνικό Σοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα (ΝSDΑΡ), πήραν τον έλεγχο του κράτους και της κοινωνίας συνδυάζοντας αλλαγές στη νομοθεσία και βία εναντίον των αντιπάλων τους. Οι δημοκρατικές ελευθερίες και τα δικαιώματα των πολιτών καταργήθηκαν, η κοινοβουλευτική Δημοκρατία της Βαϊμάρης καταστράφηκε. Ώς τα μέσα του 1933 η Γερμανία ήταν ήδη μια δικτατορία με ένα και μοναδικό κόμμα, που έμεινε στην Ιστορία ως «κόμμα των ναζί».

Η ύφεση
Ο στρατάρχης Χίντενμπουργκ είχε γίνει πρόεδρος της Δημοκρατίας το 1925, μετά τον θάνατο του σοσιαλιστή Φρίντριχ Έμπερτ. Στη διάρκεια της θητείας του, η οικονομική ύφεση και οι συνέπειές της προκάλεσαν στη Γερμανία σοβαρή πολιτική κρίση. Οι ναζί επωφελήθηκαν από τις περιστάσεις για να παρουσιάσουν την κρίση ως αποτέλεσμα του δημοκρατικού συστήματος. Στις εκλογές της 14ης Σεπτεμβρίου 1930 για το Ράιχσταγκ, αύξησαν τη δύναμή τους από 12 σε 197 βουλευτές. Δύο χρόνια μετά, πήραν 13 εκατομμύρια ψήφους και εξέλεξαν 230 βουλευτές.

Αυτές ήταν και οι περισσότερες ψήφοι που πήρε ποτέ ο Χίτλερ. Ποσοστό 63% των ψηφοφόρων δεν υποστήριξε ποτέ τους ναζί. Ο διορισμός του Χίτλερ ως καγκελαρίου ήταν ουσιαστικά αποτέλεσμα ενός συμφώνου ανάμεσα στο μαζικό κίνημα των ναζί και στους συντηρητικούς πολιτικούς σχηματισμούς, με πρώτους τους στρατιωτικούς και τους γαιοκτήμονες. Όλοι αυτοί συνωμότησαν με τον Χίντενμπουργκ για να κλέψουν την εξουσία από το Κοινοβούλιο και να μετατρέψουν τη Δημοκρατία σ΄ ένα αυταρχικό κράτος.

Στις 30 Ιανουαρίου 1933, ο Χίτλερ ανέλαβε καθήκοντα καγκελαρίου του Ράιχ επειδή έτσι το θέλησε ο Χίντενμπουργκ. Κι όταν ο Χίντενμπουργκ πέθανε, στις 2 Αυγούστου 1934, έχοντας κλείσει τα 87, ο Χίτλερ έγινε ο απόλυτος Φύρερ. Ο σπόρος έμελλε να δώσει τους καρπούς του: πόλεμο, καταστροφή και φυλετική εξόντωση. Το είχε πει ο Χίτλερ, μόλις τρία χρόνια αφότου ο Χίντενμπουργκ τον ανέβασε στην εξουσία: «Ακολουθώ, με την ασφάλεια ενός υπνοβάτη, τον δρόμο που χάραξε για μένα η Θεία Πρόνοια».