[ Διαστάσεις ] «Κανείς ποτέ δεν πρέπει να ξεχάσει…»

«Θα γίνουμε οι φωνές/που την αλήθεια θα πουν/την αλήθεια που είναι ο πικρός θάνατος/των εργατών του Σαλάρ/μπορεί να θυμάστε την ιστορία μας/τη θλίψη δίχως τελειωμό/ακόμη κι αν καιρός έχει περάσει/κανείς ποτέ δεν πρέπει να ξεχάσει»
Oι στίχοι αυτοί είναι από ένα τραγούδι που συνέθεσε ο Λουίς Αντβις το 1969 και τραγούδησε ένα εμβληματικό συγκρότημα του Νueva Cancion, οι Κιλαπαγιούν, στο Δεύτερο Φεστιβάλ Νέου Τραγουδιού της Χιλής, έναν μήνα πριν ο Σαλβαδόρ Αλιέντε εκλεγεί πρόεδρος της χώρας, το 1970. Την περασμένη Παρασκευή οι Χιλιανοί τίμησαν τη μνήμη της σφαγής στη Σάντα Μαρία δε Ικίκε, της οποίας συμπληρώθηκε η εκατοστή επέτειος. Το τραγικό επεισόδιο, σημειώνει ο συγγραφέας Γκαμπριέλ Σαν Ρομάν, αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές και καθοριστικές στιγμές στην ιστορία των εργατικών κινητοποιήσεων στη Χιλή. Στις αρχές Δεκεμβρίου του 1907, οι αλατωρύχοι που απεργούσαν συγκεντρώθηκαν στη βόρεια πόλη-λιμάνι Ικίκε, για να ζητήσουν καλύτερους όρους πληρωμής και υψηλότερους μισθούς. Η πανίσχυρη βιομηχανία παρέλυσε κι έπειτα από λίγες μέρες ο τότε πρόεδρος Μοντ, ο οποίος διατηρούσε στενούς επιχειρηματικούς δεσμούς με τους ιδιοκτήτες των αλατωρυχείων, διέταξε τον στρατηγό Ρομπέρτο Σίλβα-Ρενάρντ να διαλύσει τους απεργούς με όποιο μέσο έκρινε απαραίτητο.

Την 21η Δεκεμβρίου, ο στρατηγός διέταξε τους 400 πάνοπλους άνδρες του να ανοίξουν πυρ αδιακρίτως. Από τότε, μόλις τον περασμένο Αύγουστο μια ομάδα αρχαιολόγων προχώρησε στην εκταφή σχεδόν 2.500

σορών που βρίσκονταν σε μαζικό τάφο. Όπως διαπιστώθηκε, τα περισσότερα από τα θύματα ήταν γυναίκες και παιδιά. Στην Ικίκε, που ανήκε στο Περού πριν από τον στρατιωτικό θρίαμβο της Χιλής στον πόλεμο του 19ου αιώνα με το Περού και τη Βολιβία, δεν είχαν εκτελεστεί μόνο Χιλιανοί. Στην πόλη εργάζονταν επίσης αλατωρύχοι από το Περού, τη Βολιβία και την Αργεντινή, και η σφαγή έχει εγγραφεί στη συλλογική μνήμη ολόκληρης της Λατινικής Αμερικής.

Με αφορμή την 100ή επέτειο, η κυβέρνηση της σημερινής προέδρου Μισέλ Μπατσελέτ χρηματοδότησε την ανέγερση ενός μνημείου αφιερωμένου στα θύματα. Το έργο θα αποτελεί μνημείο της σφαγής και συμβολικό τόπο ανάπαυσης των θυμάτων, έως ότου όσες σοροί τελικά αναγνωρισθούν να ταφούν εκεί. Στο μνημείο, την Καντάδα τραγούδησαν ξανά οι Κιλαπαγιούν, που είχαν εξοριστεί μετά το πραξικόπημα εναντίον του Αλιέντε το 1973. Οι εορτασμοί για την επέτειο της σφαγής, που άρχισαν με μια δωρεάν συναυλία ενός άλλου εμβληματικού χιλιάνικου μουσικού συγκροτήματος, των Ίντι Ιλιμάνι, καθώς ένα καραβάνι μελών της Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργαζομένων ξεκινούσε για την Ικίκε την περασμένη εβδομάδα, δεν αποτελεί απλώς έναν αναστοχασμό του παρελθόντος, λέει ο Σαν Ρομάν. Πολλοί Χιλιανοί αισθάνονται ότι τα αιτήματα που βρίσκονταν στο επίκεντρο του ξεσηκωμού των αλατωρύχων στην Ικίκε, οι αγώνες τους για καλύτερους μισθούς, καλύτερες συνθήκες εργασίας και καλύτερο βιοτικό επίπεδο παραμένουν επίκαιρα όσο ποτέ σήμερα. Έναν αιώνα μετά.