Γνώμη Η ματαιωμένη μεταρρύθμιση

Μια ακόμη απόπειρα «μεταρρύθμισης» του Ασφαλιστικού, που άρχισε με τις συνήθεις κινδυνολογούσες διαρροές μαύρων σεναρίων συμφοράς. Ακόμη ένα κύμα αντιδράσεων, που βγάζει δεκάδες χιλιάδες θυμωμένους ανθρώπους στον δρόμο. Μια ακόμη υποχώρηση – προβλέπω- που για να σώσει τα προσχήματα, θα καμωθεί πως κάτι αλλάζει, για να μην αλλάξει εν τέλει τίποτε και να αφήσει ξέπνοη την υποτιθέμενη μεταρρύθμιση, στου δρόμου τα μισά. Το έργο το έχουμε ξαναδεί.

Αλλά γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί ενώ η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών πιστεύειέτσι λένε οι δημοσκοπήσεις- πως κάτι πρέπει να αλλάξει, και σύντομα, στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, καμιά αλλαγή του δεν συγκεντρώνει τη συναίνεση; Γιατί- γενικότερα- ενώ η πλειονότητα των πολιτών όταν ερωτάται από τις δημοσκοπήσεις απαντά θετικά- ναι, χρειάζεται μεταρρύθμιση της αντιπαραγωγικής και διεφθαρμένης Δημόσιας Διοίκησης, της ανώτατης παιδείας ή της δημόσιας υγείας-, όταν κάποιο σχέδιο αλλαγής υποβάλλεται συγκεκριμένα απορρίπτεται;

Μια εξήγηση που, συνήθως, δίδεται είναι πως φταίει το ελληνικό κομματικό σύστημα των κρατικοποιημένων κομμάτων εξουσίας και του κομματικοποιημένου κράτους που συναρτά τόσο στενά την αναπαραγωγή του με την εξυπηρέτηση των πελατειακών-συντεχνιακών δομών ώστε αδυνατεί να συγκρουστεί μαζί τους και να τις αναμορφώσει.

Μια άλλη εξήγηση είναι πως σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, την ελληνική ακόμη περισσότερο, και τις αχανείς μεσαίες τάξεις που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά τους, είναι τόσο γενικευμένο το αίσθημα του φόβου της πτώσης, η αγωνία πως έπειτα από δεκαετίες κοινωνικής ανόδου αυτή η άνοδος δεν μπορεί πια να αναπαραχθεί και να μεταβιβασθεί στα παιδιά της, ώστε κάθε αλλαγή εκλαμβάνεται ως απειλή, η ακινησία κρίνεται πάντα προτιμότερη και οι μεταρρυθμίσεις είναι γενικά μεν αποδεκτές ως αφηρημένη επαγγελία, ως συγκεκριμένη

Δεν έχουμε καμιά εμπιστοσύνη στους διαχειριστές μιας μεταρρυθμιστικής επαγγελίας άνευ σχεδίου και αξιοπιστίας. Δικαίως. Κι ας τους ψηφίσαμε. Αν η εμπιστοσύνη είναι το σκληρό νόμισμα της πολιτικής, το αναγκαίο υγρό που κάνει το πολιτικό σύστημα να λειτουργεί, αυτό ακριβώς είναι που- προφανέστατα- σήμερα εκλύεται σε ανεπαρκείς ροές

πολιτική με απτές συνέπειες όμως προκαλούν ακραία ανασφάλεια.

Και υπάρχει και μια απλούστερη εξήγηση: πως για να συναινέσει ένα φοβισμένο και ανήσυχο κοινωνικό σώμα σε κάποιες αλλαγές, θα πρέπει να έχει εμπιστοσύνη σε εκείνον που τις επιχειρεί. Πως για να προχωρήσουν μεταρρυθμίσεις, θα πρέπει η κοινωνία να εμπιστεύεται τον φορέα, τον διαχειριστή του μεταρρυθμιστικού εγχειρήματος και το σχέδιό του. Και αυτό ακριβώς είναι, νομίζω, το πρόβλημα σήμερα: Ότι δεν έχουμε καμιά εμπιστοσύνη στους διαχειριστές μιας μεταρρυθμιστικής επαγγελίας άνευ σχεδίου και αξιοπιστίας. Δικαίως. Κι ας τους ψηφίσαμε. Αν η εμπιστοσύνη είναι το σκληρό νόμισμα της πολιτικής, το αναγκαίο υγρό που κάνει το πολιτικό σύστημα να λειτουργεί, αυτό ακριβώς είναι που- προφανέστατα- σήμερα εκλύεται σε ανεπαρκείς ροές.

Δεν ήταν πάντα έτσι. Η μεγάλη μεταρρύθμιση, για παράδειγμα, που εισήγαγε η κυβέρνηση Καραμανλή τη δεκαετία του ΄70, με την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας στην εκπαίδευση, δεν είχε, τη στιγμή που γινόταν, την έγκριση της εκλογικής πελατείας του κυβερνώντος κόμματος, όπως αποδείχθηκε από την αποδοκιμασία του υπουργού Παδείας Γ. Ράλλη, στην εσωκομματική σταυροδοσία, στις αμέσως προσεχείς εκλογές. Αλλά έγινε αποδεκτή με ανακούφιση και δεν αμφισβητήθηκε ποτέ. Και η ένταξη της χώρας στην τότε ΕΟΚ, αν είχε υποβληθεί σε έγκριση με δημοψήφισμα, πιθανότατα δεν θα είχε συντελεσθεί ποτέ. Νομιμοποιήθηκε, όμως, από τη γενική και (μετά το ΄81) διακομματική συναίνεση. Το ίδιο θα μπορούσε να πει κανείς για κάποιες αλλαγές που έγιναν τη δεκαετία του ΄80 και για τις αλλαγές που επιβλήθηκαν στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ΄90, προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ, από μια κυβέρνηση που είχε καταφέρει να είναι, ταυτοχρόνως, αντιδημοφιλής αλλά αξιόπιστη, αντιπαθής αλλά με υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης. Αυτό ακριβώς λείπει από τη σημερινή κυβέρνηση. Παραμένει, γενικά, συμπαθής, αλλά εξαιρετικά αναξιόπιστη. Τους «γουστάρουμε», αλλά δεν τους εμπιστευόμαστε για τίποτε αληθινά σοβαρό. Για να αποδειχθεί ότι το κυβερνάν διά των δημοσκοπήσεων, το «λαϊκίζειν», πριν και μετά τις εκλογές, μπορεί να φέρνει υπό συγκεκριμένες συνθήκες ψήφους στις κάλπες και επιβίωση στις δημοσκοπήσεις, αλλά δεν επιτρέπει ούτε μεταρρυθμίσεις ούτε αλλαγές. Ότι όταν είναι κανείς φτηνός στα λόγια, «καταφερτζής» στην εικόνα, δεν μπορεί να περιμένει ότι θα έχει και την εμπιστοσύνη της «πελατείας» του. Η ασθένεια έχει όνομα: έλλειψη ουσιαστικής νομιμοποίησης της πολιτικής. Και πλήττει σήμερα το πολιτικό μας σύστημα, συνολικά, στη δικομματική του μορφή γενικώς. Το λένε- κι αυτό- ολοκάθαρα οι δημοσκοπήσεις…