Ο «Αρίσταρχος» βλέπει το Σύμπαν

Οκτώ δισεκατομμύρια έτη φωτός! Τόσο πίσω στον χρόνο μπορεί να κοιτάξει το ολοκαίνουργιο και υπερσύγχρονο τηλεσκόπιο «Αρίσταρχος», που εγκατέστησε το Ινστιτούτο Αστρονομίας και Αστροφυσικής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στην κορυφή Νεραϊδόραχη του όρους Χελμός, σε ύψος 2.340 μέτρα.

Η απόσταση είναι τεράστια. Για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθός της, αρκεί να σκεφθεί ότι είναι αντίστοιχη με τη διαδρομή που καλύπτει μέσα στο Σύμπαν το φως, για 8 δισεκατομμύρια χρόνια, τρέχοντας με 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο! Με τέτοιες ικανότητες, ο «Αρίσταρχος» ξεφεύγει από τις συνηθισμένες αστροφυσικές παρατηρήσεις και αφήνει τη ματιά του

ΣΤΗ ΔΕΚΑΔΑ ΤΩΝ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΩΝ

Το τηλεσκόπιο, που βρίσκεται στον Χελμό είναι στη δεκάδα των ισχυρότερων τηλεσκοπίων στον κόσμο

να διεισδύσει στα κοσμολογικά τεκταινόμενα του Σύμπαντος, εκεί όπου κυριαρχεί η μυστηριώδης σκοτεινή ύλη ανάμεσα σε γιγαντιαία σμήνη γαλαξιών. Είναι το πιο ισχυρό τηλεσκόπιο στη Μεσόγειο, και στη δεκάδα των ισχυρότερων τηλεσκοπίων στον κόσμο.

«Ο “Αρίσταρχος” είναι πλήρως εξοπλισμένος», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Χρήστος Γούδης, καθηγητής Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Πατρών και διευθυντής του Ινστιτούτου Αστρονομίας και Αστροφυσικής του Αστεροσκοπείου Αθηνών. «Το τηλεσκόπιο έχει πάνω του πέντε υπερσύγχρονα όργανα που το βάρος τους είναι συνολικά 600 κιλά». Ανάμεσα στα όργανα αυτά είναι μια ψηφιακή φωτογραφική κάμερα υψηλής ανάλυσης η οποία μπορεί να εστιάζει στην επιφάνεια των πλανητών, στα νεφελώματα ή σε κάποιον από τα δισεκατομμύρια γαλαξιών που μετακινούνται στο Σύμπαν.

Ο εξοπλισμός
Ταυτόχρονα ο «Αρίσταρχος» έχει εξοπλιστεί με φωτόμετρο και δύο φασματογράφους που κατασκευάστηκαν στα Πανεπιστήμια Πατρών και Μάντσεστερ της Αγγλίας, όργανα με τα οποία μπορεί να διεξάγει φωτομετρικές και φασματοσκοπικές παρατηρήσεις, καθώς και ακόμη μία ψηφιακή κάμερα που χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Ευγενίδου και η οποία χρησιμεύει για τις κοσμολογικές παρατηρήσεις. Η ώρα που ο θόλος ανοίγει στην κορυφή του Χελμού και αφήνει να ξεπροβάλει το μεγάλο κάτοπτρο του τηλεσκοπίου με διάμετρο 2,3 μέτρα είναι το βράδυ. Εκείνη τη στιγμή, όταν επικρατεί ξαστεριά, ο «Αρίσταρχος» μπορεί και βλέπει βαθιά μέσα στο Σύμπαν. Ήδη από τον περασμένο Ιούλιο που έγιναν τα εγκαίνιά του, ο «Αρίσταρχος», ο οποίος πέρασε εξαντλητικά τεστ δοκιμών χάρη στις προσπάθειες πολλών ερευνητών, και ιδιαίτερα των κ.κ. Χάντζιου και Μπούμη, όπως επισημαίνει ο κ. Γούδης, κατάφερε να παρατηρήσει μια σειρά από φαινόμενα που συμβαίνουν σε κόσμους μακριά από τον δικό μας. Το υπερσύγχρονο τηλεσκόπιο είδε πλανητικά νεφελώματα, δηλαδή φάσεις αστέρων που τείνουν προς τον θάνατο και απελευθερώνουν ένα κέλυφος αερίου το οποίο ιονίζεται και φθορίζει. Παρατήρησε ακόμη φάσματα γαλαξιών και αστέρων ενώ έδωσε πολύτιμες πληροφορίες για την ταχύτητα, τη δυναμική συμπεριφορά και τη θερμοκρασιακή πίεση διαφόρων γαλαξιών.

Περιπλάνηση στους γαλαξίες
Μιας και το τηλεσκόπιο αυτό είναι το πιο σύγχρονο και εξελιγμένο σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, πολλοί ξένοι ερευνητές έχουν εκδηλώσει την πρόθεσή τους να χρησιμοποιήσουν τον «Αρίσταρχο». Από τη Νεραϊδόραχη του Χελμού ο «Αρίσταρχος» θα αρχίσει σιγά σιγά να ψάχνει για αστέρια που μοιάζουν με τον ήλιο μας, για πλανήτες που μπορεί να βρίσκονται σε τροχιά γύρω από του ήλιους αυτούς με την ελπίδα ότι μπορεί και να μοιάζουν με τη δική μας Γη, αλλά και για νεφελώματα μέσα στα οποία γεννιούνται και πεθαίνουν τα 100 δισεκατομμύρια άστρα του γαλαξία μας. Και φυσικά θα συνεχίσει την περιπλάνησή του στα 100 δισεκατομμύρια γαλαξίες που περιλαμβάνει το Σύμπαν μας, αναζητώντας πληροφορίες για άγνωστες μορφές ύλης και ενέργειας που κυριαρχούν στο Διάστημα κάνοντας το Σύμπαν να διαστέλλεται συνεχώς εδώ και 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια που έχουν περάσει από τη στιγμή της δημιουργίας του.


Αγκάθι η πρόσβαση στο Αστεροσκοπείο του Χελμού

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ που χειρίζονται τον «Αρίσταρχο» αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα. Ο καθηγητής κ. Χρήστος Γούδης λέει στα «ΝΕΑ» ότι ο δρόμος που οδηγεί στην κορυφή του βουνού όπου βρίσκεται το τηλεσκόπιο δεν έχει προστατευτικές μπάρες και είναι επικίνδυνος. Από την άλλη πλευρά όταν πέφτει χιόνι και το χιονοδρομικό κέντρο είναι κλειστό, δεν υπάρχει τρόπος να προσεγγίσει κανείς το Αστεροσκοπείο του Χελμού στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο «Αρίσταρχος». Και συνεχίζει ο κ. Γούδης: «Εμείς έχουμε ζητήσει από την πολιτεία να στηρίξει θεσμικά τη λειτουργία του “Αρίσταρχου”, καλύπτοντας όχι μόνο το ετήσιο λειτουργικό του κόστος, αλλά φροντίζοντας να εξασφαλίσει την ασφαλή πρόσβαση εκεί αλλά και την απαραίτητη συντήρησή του». Χαρακτηριστικό πάντως είναι το γεγονός ότι το Ινστιτούτο Αστρονομίας και Αστροφυσικής, στο οποίο ανήκει ο «Αρίσταρχος», έχει ζητήσει από την πολιτεία να μεριμνήσει ώστε με χρήματα από κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αγοραστεί ένα ερπυστριοφόρο όχημα που θα είναι παράλληλα και εκχιονιστικό ώστε οι παρατηρητές να μπορούν με ασφάλεια να μεταβαίνουν στην κορυφή του Χελμού.