Γνώμη Η νοσταλγία τού «όλοι μαζί»

Κάθε Τρίτη βράδυ, πάνω από τρία εκατομμύρια άνθρωποι κάνουν την ίδια ακριβώς κίνηση. Κάθονται εμπρός σε μια συσκευή τηλεόρασης και παρακολουθούν το ίδιο πρόγραμμα: ένα είδος μετα-επιθεώρησης, με έναν θίασο που αποτελείται από έναν αεικίνητο πρωταγωνιστή και πολλούς κομπάρσους, που εμφανίζονται δίπλα του, συνήθως άθελά τους, σε βίντεο, με ένα κοινό που συμμετέχει, γελά, χειροκροτά και μια παράσταση που συντίθεται από σατιρικούς μονολόγους, δηκτικά πολιτικά σχόλια, σόκιν ανέκδοτα και- φυσικά- ένα μουσικό φινάλε.

Όσοι πιστεύουν πως η εμπορική επιτυχία είναι η απόλυτη καταξίωση και πως «ό,τι πουλά είναι καλό» τον λατρεύουν. Όσοι, ξινοί, υποψιάζονται ότι κάτι που αρέσει σε πολλούς αποκλείεται να είναι καλό, «ποιοτικό», τον σιχαίνονται. Όσοι βλέπουν στη σάτιρά του μια λυτρωτική, συμβολική απογύμνωση των δυναστών της ζωής μας τον χειροκροτούν. Όσοι ακούνε, πίσω από τα γέλια, μια κολακευτική κατάφαση στα κυρίαρχα, συντηρητικά στερεότυπα, τον υποψιάζονται. Άλλοι τον βρίσκουν γνήσια αντικαθεστωτικό. Άλλοι τον μετρούν ως «αριστεροκαραμανλικό». Όλοι, όμως, είναι υποχρεωμένοι να αναγνωρίσουν ότι η συνταγή του είναι, εφέτος, ακατανίκητη. Κι ότι ο Λάκης Λαζόπουλος και το ιδιότυπο «Αλ-Τσαντίρι Νιουζ» του είναι το τηλεοπτικό φαινόμενο της χρονιάς.

Τηλεοπτικό μόνον; Ή μήπως αυτό που συμβαίνει τα βράδια της Τρίτης δεν αποτελεί μόνον τηλεοπτικό φαινόμενο και η σημασία του δεν μετριέται μόνο με τα θρυλικά (κάποτε δαιμονοποιημένα, αλλά τώρα αποθεωνόμενα) στατιστικά ποσοστά τηλεθέασης της ΑGΒ;

«Ποιος είναι ο ρόλος της τηλεόρασης;» αναρωτιόταν ένας σπουδαίος θεωρητικός της επικοινωνίας, ο Ντομινίκ Βολτόν, σε ένα βιβλίο που είχε τον εύγλωττο τίτλο «Εγκώμιον του μεγάλου κοινού». Η απάντησή του ήταν ότι η τηλεόραση είναι (ή πρέπει να είναι) μια πολυμήχανη κοινωνική κατασκευή που αρμόζει και υπηρετεί τη μαζικοποίηση της δημοκρατίας. «Φέρνει κοντά, ενώνει ανθρώπους

Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η ποιότητα της προσφοράς όσο η ένταση της ζήτησης. Η ζήτηση για κάτι αυθεντικά λυτρωτικό. Η δίψα τόσων ανθρώπων να μοιραστούν, κάθε βράδυ Τρίτης, την ίδια στιγμή. Η νοσταλγία τόσων εκατομμυρίων μοναχικών για μια στιγμή που θα είμαστε, και πάλι, «όλοι μαζί». Αυτή η κοινωνική «ζήτηση» καταγράφεται από τα «μηχανάκια» της ΑGΒ

που ζουν χωριστά, σε μια κοινωνία όπου ο καθένας είναι κλεισμένος στο σπίτι του. Επιτρέπει στον καθένα, ελεύθερα και δωρεάν, να συμμετέχει, χωρίς καν να μετακινηθεί, σε μια συλλογική δραστηριότητα, που τη μοιράζονται ταυτόχρονα πολλοί, να βλέπει ό,τι βλέπουν όλοι, να μιλά για ό,τι μιλούν όλοι. Η τηλεόραση είναι ο τόπος της κοινωνικής συνάρθρωσης μιας ατομικιστικής κοινωνίας των μαζών, η κλωστή που διαπερνά, και κρατά ενωμένο το «κοινωνικό μιλφέιγ», ο ενδιάμεσος ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία, το αναγκαίο μέσο για μια δημοκρατία μαζικών διαστάσεων…».

Είναι κάποιες στιγμές, όχι πολλές, στη μικρή της ιστορία, που η τηλεόραση μοιάζει να επιβεβαιώνει ευρηματικά τον κολακευτικό αυτό ορισμό της. Αυτό ήταν, για παράδειγμα, το δημοφιλέστατο «Καντσονίσιμα» στην ιταλική ΡΑΙ τη δεκαετία του ΄60, όταν παρουσίαζαν την εκπομπή ο Ντάριο Φο και η Φράνκα Ράμε (μέχρι να τους πάρει είδηση και να τους κόψει η λογοκρισία) μετατρέποντας ένα φτηνό τηλεβαριετέ σε πλούσιο λαϊκό, ανατρεπτικό θέαμα, που το παρακολουθούσαν 15 εκατομμύρια άνθρωποι. Συνέβη, πιο πρόσφατα, με τις δύο μόνον εκπομπές που πρόλαβαν να κάνουν (στην ιταλική, κρατική ΡΑΙ πάλι) ο Τσελεντάνο και ο Μπενίνι, κατακρεουργώντας απολαυστικά, με τη σάτιρά τους, τον πανίσχυρο Μπερλουσκόνι, πριν αποπεμφθούν, μαζί με τα διοικητικά στελέχη που τους είχαν καλέσει.

Είναι και το «Αλ Τσαντίρι Νιουζ» μια από αυτές τις στιγμές;

Μπορεί ναι, μπορεί όχι. Αλλά αυτό που έχει, εν προκειμένω, σημασία δεν είναι η ποιότητα της προσφοράς όσο η ένταση της ζήτησης. Η ζήτηση για κάτι αυθεντικά λυτρωτικό. Η δίψα τόσων ανθρώπων να μοιραστούν, κάθε βράδυ Τρίτης, την ίδια στιγμή. Η νοσταλγία τόσων εκατομμυρίων μοναχικών για μια στιγμή που θα είμαστε, και πάλι, «όλοι μαζί». Αυτή η κοινωνική «ζήτηση» καταγράφεται από τα «μηχανάκια» της ΑGΒ. Αλλά ασφαλώς ξεπερνά τον μικρόκοσμο της τηλεσοουμπίζ. Είναι ένα αίτημα καθαρά πολιτικό.

Όσο για την τηλεοπτική πλευρά του φαινομένου, ας ανατρέξουμε και πάλι στον Βολτόν. «Αν η τηλεόραση είναι (ή μπορεί να γίνει) κάτι τόσο σημαντικό τότε πρέπει να είμαστε πολύ αυστηροί, απαιτητικοί και κριτικοί απέναντί της, να την αντιμετωπίζουμε σοβαρότερα, να την εξετάζουμε αυστηρότερα και να αντιμαχόμαστε σθεναρότερα τις κυρίαρχες αισθητικές και ιδεολογικές της σταθερές».