Επιστήμη

«Απόβαση» στη Σελήνη

Αν μη τι άλλο, ο Ωρίων θα προσφέρει άνεση στους επιβαίνοντες. Οι αστροναύτες θα μπορούν να σταθούν όρθιοι στη μέση του σκάφους ή να καθήσουν στα αναπαυτικά καθίσματα και να τεντώσουν τα πόδια τους. Η εποχή των διαστημοπλοίων Απόλλων όπου τα μέλη του πληρώματος περίμεναν σκυφτοί την ώρα που θα έφθαναν στη Σελήνη έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Η ΝΑSΑ με το καινούργιο της διαστημόπλοιο- το Ωρίων, που θα είναι «ετοιμοπόλεμο» σε 8 χρόνια- εγκαινιάζει μια νέα εποχή στις πτήσεις της προς τη Σελήνη.

Το νέο διαστημόπλοιο της ΝΑSΑ, o Ωρίων, μπορεί μεν να μοιάζει με εκείνα των αποστολών Απόλλων, αλλά το εσωτερικό του είναι πιο άνετο και πιο ασφαλές
Πολύ νωρίτερα, ήδη από το 2010, ο στόλος των διαστημικών λεωφορείων θα έχει παροπλιστεί. Τεχνικοί λόγοι ασφαλείας έχουν υπαγορεύσει αυτήν την αναγκαιότητα. Άλλωστε, μια σημαντική διαφορά του ολοκαίνουργιου διαστημοπλοίου από τα διαστημικά λεωφορεία θα είναι η ασφάλεια που θα παρέχει στο πλήρωμά του, γενικότερα στο ταξίδι και κυρίως κατά την επανείσοδό του στην ατμόσφαιρα της Γης. Το Columbia είχε καταστραφεί καθώς εισερχόταν στην ατμόσφαιρα, εξαιτίας ενός κομματιού από μονωτικό αφρό που είχε αποκολληθεί κατά τη διάρκεια της εκτόξευσης. Το κομμάτι αυτό χτυπώντας στο κάτω μέρος του φτερού κατέστρεψε την προστατευτική ασπίδα του σκάφους. Παρόμοιος φόβος δεν υπάρχει για τον θαλαμίσκο Ωρίων που ετοιμάζει η ΝΑSΑ, καθώς αυτός θα είναι προσκολλημένος στη «μύτη» του πυραύλου που θα τον μεταφέρει.

Θα τους περιμένει. Ο Ωρίων λοιπόν θα μπορεί να μεταφέρει εξαμελές πλήρωμα στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και τετραμελές στη Σελήνη. Αντίθετα, στο παρελθόν, τα διαστημόπλοια Απόλλων μετέφεραν τρεις αστροναύτες, ένας εκ των οποίων παρέμενε στον θαλαμίσκο διακυβέρνησης που βρισκόταν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη και οι άλλοι δύο προσεδαφίζονταν στο φεγγάρι με ξεχωριστή σεληνάκατο. Ο Ωρίων θα μπορεί να βρίσκεται ακόμη και επί έξι μήνες σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, την ώρα που στην επιφάνειά της θα εργάζεται το πλήρωμα του διαστημοπλοίου.

Μπάνιο- κουζίνα! Παρ΄ ότι εξωτερικά το νέο διαστημόπλοιο θα θυμίζει αρκετά τη μορφή που είχαν οι θαλαμίσκοι Απόλλων, το εσωτερικό του θα είναι πολύ πιο άνετο και ευρύχωρο. Πρώτα απ΄ όλα θα υπάρχει μπάνιο ειδικά εξοπλισμένο ώστε να εξυπηρετεί τις ανάγκες ανδρών και γυναικών, κάτι που θα ζήλευαν σίγουρα οι αστροναύτες των αποστολών Απόλλων οι οποίοι ήταν αναγκασμένοι να εξυπηρετούνται με σακούλες. Επίσης θα διαθέτει μαγειρείο και μια ηλεκτρονική αίθουσα χειρισμού με οθόνες αφής, οι οποίες θα αναδιπλώνονται για να εξασφαλίζουν περισσότερο χώρο όταν δεν χρησιμοποιούνται. Δύο πύραυλοι. Για να πραγ ματοποιηθεί ένα ταξίδι στη Σελήνη χρειάζεται να υπάρχει ένας πύραυλος με πολύ μεγάλη ισχύ. Κατά τις προηγούμενες δεκαετίες η ΝΑSΑ είχε κατασκευάσει τον Saturn-5, ο οποίος μετέφερε μονομιάς όχι μόνο τη σεληνάκατο αλλά και τον θαλαμίσκο του πληρώματος. Αυτήν τη φορά οι επιστήμονες της Αμερικανικής Υπηρεσίας Διαστήματος θα ακολουθήσουν διαφορετική τακτική, κατασκευάζοντας στην ουσία δύο πυραύλους οι οποίοι θα εκτοξευθούν με διαφορά λίγων ωρών.

Ο επανδρωμένος θαλαμίσκος Ωρίων θα εκτοξευθεί στο Διάστημα με τον δεύτερο πύραυλο. Ο πρώτος πύραυλος θα έχει στο μεταξύ θέσει σε τροχιά γύρω από τη Γη το όχημα αναχώρησης από τη Γη, το οποίο με την προωθητική ισχύ του θα βοηθήσει να γίνει το ταξίδι από την τροχιά της Γης στη Σελήνη και πίσω, αλλά και τη σεληνάκατο που θα προσεδαφιστεί στο φεγγάρι. Η πρώτη διαστημική πτήση για τη Σελήνη τοποθετείται χρονικά γύρω στο 2020 και το κόστος της αναμένεται να φθάσει τα 100 δισ. δολάρια.

2015- 2020. Η ΝΑSΑ πιστεύει πως το νέο διαστημικό πρόγραμμα με το Ωρίων θα οδηγήσει τελικά σε επανδρωμένες πτήσεις πιο πέρα από τη Σελήνη, δηλαδή στον Άρη. Νωρίτερα όμως το καινούργιο διαστημόπλοιο θα χρησιμοποιηθεί γύρω στο 2015 για να μεταφέρει εφόδια αλλά και αστροναύτες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Η ΝΑSΑ μάλιστα πιστεύει ότι μέχρι το 2020 που ο Ωρίων θα αρχίσει τις επανδρωμένες πτήσεις για το φεγγάρι, διάφορες ιδιωτικές εταιρείες θα έχουν επωμισθεί τη δουλειά αυτή.
Ασανσέρ διαφυγής

ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΙΓΟΥΡΟΙότι όλα θα πάνε καλά στα κρίσιμα δευτερόλεπτα πριν από την εκτόξευση του πυραύλου, οι τεχνικοί της ΝΑSΑ έχουν σκεφθεί έναν κάπως πρωτότυπο τρόπο για να διαφυλάξουν την ασφάλεια του πληρώματος αλλά και όσων θα εργάζονται στην πλατφόρμα εκτόξευσης. Σε ύψος 110 μέτρων από το έδαφος θα υπάρχει ένας χώρος σαν ασανσέρ ο οποίος θα χωράει 15 ανθρώπους και θα κινείται κατακόρυφα προς τα κάτω, απομακρύνοντας τους αστροναύτες από την είσοδο του θαλαμίσκου σε περίπτωση που παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα. Το ασανσέρ θα καταλήγει σε ένα ειδικά διαμορφωμένο καταφύγιο μέσα στη γη σε μόλις 11 δευτερόλεπτα. Επιπλέον, ο θαλαμίσκος Ωρίων θα ειναι εξοπλισμένος με ένα δικό του σύστημα ασφάλειας το οποίο θα είναι σε θέση να τον διαχωρίζει από τον υπόλοιπο πύραυλο ακόμη και κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, πίσω προς τη Γη. Πάντως ένα αντίστοιχο σύστημα ασφαλείας διαθέτει και η Ρωσία και μάλιστα έχει αποδειχθεί ότι λειτουργεί στην πράξη. Το 1983 οι κοσμοναύτες Βλαντίμιρ Τίτοφ και Γενάντι Στρεκάλοφ περίμεναν να έρθει η ώρα της εκτόξευσης όταν μια διαρροή από τη δεξαμενή καυσίμων προκάλεσε πυρκαγιά και έκρηξη. Το διαστημόπλοιο είχε ήδη τυλιχθεί στις φλόγες όταν το σύστημα εγκατάλειψης λειτούργησε μεταφέροντάς τους σε ασφαλές καταφύγιο στη Γη.


Ενώθηκαν δύο ωκεανοί!

Οι πάγοι στον Αρκτικό Κύκλο λειώνουν αλλάζοντας τα βιολογικά όρια ανάμεσα στον Ειρηνικό και τον Ατλαντικό Ωκεανό. Για πρώτη φορά έπειτα από ένα εκατομμύριο χρόνια, μικροοργανισμοί από τον Ειρηνικό εισβάλλουν στον Ατλαντικό απειλώντας να αλλάξουν τις ευαίσθητες ισορροπίες του οικοσυστήματος.

Τον Μάιο του 1999, οι επιστήμονες ανακάλυψαν για πρώτη φορά την παρουσία «ξένου» φυτοπλαγκτού στα ρεύματα του… λάθος ωκεανού. Ο Βορειοδυτικός Ατλαντικός ήταν καλυμμένος με ένα παχύ στρώμα ενός είδους φυτοπλαγκτού από τον Ειρηνικό. «Γνωρίζαμε καλά το είδος, αλλά δεν το είχαμε δει ποτέ στον Ατλαντικό», λέει στο «Νature» ο Κρις

ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΘΛΙΒΕΡΗ υπενθύμιση για τους ρυθμούς με τους οποίους αλλάζει το κλίμα της Γης

Ράιντ, καθηγητής ωκεανογραφίας στο Πλίμουθ της Βρετανίας. «Μας πήρε λίγο καιρό να καταλάβουμε τη σπουδαιότητα του γεγονότος».

Συρρίκνωση πάγων. Σύμφωνα με τον επιστήμονα, ο μικροοργανισμός Νeodenticula seminae μετανάστευσε στον Ατλαντικό μέσω του Αρκτικού λόγω της τήξης του πάγου. Το φαινόμενο προκαλεί το άνοιγμα του Βορειοδυτικού Περάσματος ανάμεσα στον Αρκτικό και τον Ειρηνικό το καλοκαίρι. Οι δορυφόροι δείχνουν πως η έκταση του πάγου στην Αρκτική Θάλασσα έχει φτάσει στο μικρότερο σημείο της από τότε που ξεκίνησαν να καταγράφουν την περιοχή στις αρχές της δεκαετίας του ΄70.

Συγκεκριμένα, τον Σεπτέμβριο, η έκταση του πάγου μειώθηκε στα 4,14 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, ακόμα λιγότερο από το καλοκαίρι του 1998 όταν πέρασε τα σύνορα το φυτοπλαγκτόν. Αν ο Ράιντ έχει δίκιο, πρόκειται για το πρώτο είδος που διασχίζει το πέρασμα εδώ και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια και αποτελεί μία θλιβερή υπενθύμιση για τον ρυθμό με τον οποίο αλλάζει το κλίμα.

Το φυτοπλαγκτόν-εισβολέας, που συναντάται συνήθως στο βόρειο κομμάτι του Ειρηνικού (στον Βερίγγειο Πορθμό- ανάμεσα στην ασιατική και την αμερικανική ήπειρο), έχει εγκατασταθεί στη Θάλασσα Λαμπραντόρ (Ατλαντικός), ανάμεσα στη Γροιλανδία και τον Καναδά. «Μία πύλη άνοιξε το 1998, η οποία ήταν κλειστή για χιλιάδες χρόνια και στη συνέχεια φαίνεται πως άνοιξε πάλι», εξηγεί ο Ράιντ. «Το πλαγκτόν πέρασε τον Βερίγγειο Πορθμό, μέσα από το συνήθως παγωμένο καναδικό αρχιπέλαγος και προχώρησε νότια στον Κόλπο του Μπάφιν». Η ανοιχτή θάλασσα τους καλοκαιρινούς μήνες εκείνου του χρόνου και οι ισχυροί άνεμοι που υποβοηθούσαν τη ροή των ρευμάτων από τα ανατολικά προς τα δυτικά προσέφεραν τις ιδανικές συνθήκες για να αναπτυχθεί ο μικροοργανισμός.


Ανησυχητικά τα ευρήματα με το φυτοπλαγκτόν

ΠΑΡ΄ ΟΛΟ που το φυτοπλαγκτόν είναι από τους μικρότερους κατοίκους των ωκεανών, η επιρροή του στο οικοσύστημα είναι δυσανάλογη με το μέγεθός του. Για παράδειγμα, ένα είδος που εισέβαλε στη Βόρεια Θάλασσα από τον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό εκτόπισε τους ντόπιους ανταγωνιστές. Κι επειδή τα γηγενή είδη βρίσκουν άνοστο τον εισβολέα, η παρουσία του έχει σημαντική επίδραση στην τροφική αλυσίδα. «Μιλάμε για την σταγόνα πριν από την πλημμύρα. Το φυτοπλαγκτόν είναι μόνο η αρχή. Ίσως δούμε μία ριζική αναδιαμόρφωση της πανίδας ενός μεγάλου τμήματος του Βόρειου Ατλαντικού», προσθέτει ο Κρις Ράιντ, καθηγητής Ωκεανογραφίας στο Πλίμουθ.

Οι συνάδελφοί του συμφωνούν. «Τα ευρήματα είναι σπουδαία και ανησυχητικά», λέει ο Ντον Άντερσον, ειδικός στο φυτοπλαγκτόν στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο του Γουντς Χόουλ. «Είναι ένα θέμα που συζητείται πολύ και τώρα βρήκαμε ένα παράδειγμα του τι είναι πιθανό να συμβεί». Η ανταλλαγή των ειδών θα γίνεται με διακοπές, συνεχίζει ο βιολόγος, αλλά μπορεί να αυξηθεί καθώς μειώνεται ο πάγος της θάλασσας και βρίσκουν διόδους. «Κάτι αντίστοιχο συνέβη όταν ανοίξαμε τη Διώρυγα του Παναμά». Το φυτοπλαγκτόν και το ζωοπλαγκτόν, τα ψάρια και οι προνύμφες των οστρακόδερμων θα μπορούν να διασχίσουν το Βορειοδυτικό Πέρασμα. «Είναι ανοιχτό σε όλα τα είδη που μπορούν να επιβιώσουν από το ταξίδι. Θα χρειαστούν όμως αρκετές εισβολές για να εγκατασταθούν μόνιμα».

Δεν έχουν κατανοήσει. Το φυτοπλαγκτόν που βρέθηκε στη Θάλασσα του Λαμπραντόρ έχει εντοπιστεί και σε άλλα σημεία σε διαφορετικές έρευνες. Δείγματα έχουν βρεθεί στα ύδατα της Ισλανδίας και στον Κόλπο του Αγίου Λαυρεντίου στον Καναδά. «Στον κόλπο υπήρχαν τεράστιες ποσότητες φυτοπλαγκτού το 2001 εξαιτίας της μειωμένης αλμυρότητας των υδάτων». Οι Καναδοί πρόσφατα επιβεβαίωσαν τις γενετικές ομοιότητες ανάμεσα στα είδη του Ατλαντικού και του Ειρηνικού. Σύμφωνα με τον Μίτσελ Σταρ, που συμμετείχε στην αρχική έρευνα, ακόμα δεν έχουν κατανοήσει πλήρως την επίδραση της εισβολής στο οικοσύστημα. «Τέτοιες αλλαγές όμως, μπορούν να επηρεάσουν την περιοχή σε όλα τα επίπεδα και βέβαια τους ψαρότοπους».


Απολιθώματα και ερμηνείες

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ του φυτοπλαγκτού αποκαλύπτει την έκταση της αλλαγής του κλίματος. Απολιθώματα που έχουν βρεθεί, μας δείχνουν πως η μοναδική φορά που το είδος εμφανίστηκε στον Βόρειο Ατλαντικό ήταν σχεδόν πριν από ένα εκατομμύριο χρόνια κατά μία μεσοπαγετική περίοδο. «Τότε εξαφανίστηκε λόγω πτώσης της θερμοκρασίας», λέει ο Κρις Ράιντ. «Περιέργως, δεν έχουμε βρει ακόμα στοιχεία που να το τοποθετούν στον Ατλαντικό πριν 3,5 εκατομμύρια χρόνια, όταν πολλά ντόπια είδη εξαφανίστηκαν ύστερα από μαζική εισβολή από τον Ειρηνικό».

«Πολύ παράξενο». Ούτε στα τελευταία 800.000 χρόνια έχει εμφανιστεί, επισημαίνει ο Μάρτιν Χεντ, παλαιοκλιματολόγος από τον Καναδά, παρά τις πολλές μεσοπαγετικές περιόδους σε αυτό το διάστημα. Για παράδειγμα, οι επιστήμονες νόμιζαν πως πριν από 130.000

χρόνια η θερμοκρασία στην περιοχή ήταν πολύ υψηλότερη από σήμερα. «Αυτό μας λέει ότι αυτή την περίοδο συμβαίνει κάτι πολύ παράξενο. Ίσως να κάναμε λάθος και οι θερμοκρασίες τότε να ήταν χαμηλότερες από τις σημερινές».