[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Πανεπιστήμια ΔΕΚΟ

Μαζί με τη Μαριέττα Γιαννάκου, οι υψηλοί τόνοι εξέλιπαν από το υπουργείο Παιδείας. Σε ό,τι αφορά την ανώτατη εκπαίδευση, η δουλειά συνεχίζεται υπογείως.

Όπως καταλάβαμε από τη συζήτηση για το άρθρο 16, που επανέρχεται οσονούπω, βασική κυβερνητική επιλογή είναι η παραίτηση από την ιδέα του «δημόσιου πανεπιστημίου». Οι κοινές συνισταμένες των ενεργειών της κυβέρνησης (με την παθητική ή και ενεργητική υποστήριξη της αξιωματικής αντιπολίτευσης) είναι δύο: αφενός, να εμπεδωθεί ο «κρατικός» (και όχι «δημόσιος») χαρακτήρας του ελληνικού πανεπιστημίου με περαιτέρω υπονόμευση της προγραμματικής «πλήρους αυτοδιοίκησης», που προβλέπεται από το Σύνταγμα, και οι όποιες δυνατότητες αυτορρύθμισης να περιοριστούν σε ιδιωτικοοικονομικές ευχέρειες. Αφετέρου, να αναγνωριστούν ιδιωτικά «πανεπιστήμια» που θα συναγωνίζονται με τα «κρατικά» (και όχι «δημόσια») στο πεδίο της ιδιωτικής οικονομίας.

Η κατάλυση της πανεπιστημιακής αυτοτέλειας βρίσκεται σε εξέλιξη. Ήδη, μία ομάδα υπηρεσιακών παραγόντων συντάσσει έναν εξαντλητικά λεπτομερή «πρότυπο εσωτερικό κανονισμό» με τον οποίο τα πανεπιστήμια, βάσει του νέου νόμου (3549/2007), θα οφείλουν να «συμμορφωθούν» σε ολιγόμηνη προθεσμία. Ο σεβασμός του Συντάγματος θα επέβαλε, στο μέτρο που διαπιστώνεται η ανάγκη μιας στοιχειώδους τυποποίησης των εσωτερικών κανονισμών, αυτό να αποτελέσει αντικείμενο μιας διαπανεπιστημιακής επιτροπής, η οποία θα παρήγαγε ένα ενδεικτικό γενικό σχήμα, που το κάθε πανεπιστήμιο θα μπορούσε να γεμίσει με περιεχόμενο, να εμπλουτίσει ή να παραλλάξει ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες του. Όμως, στην Ελλάδα προτιμούμε να αλλάζουμε το Σύνταγμα αντί να το εφαρμόζουμε. Και είναι αλήθεια ότι η διάσημη Σύνοδος των Πρυτάνεων παρακολουθεί απαθής τις εξελίξεις.

Πάντως, το υπουργείο, για να κάνει τη δουλειά, προβαίνει κατά περίπτωση και σε εξωτερικές αναθέσεις. Η Αρχή Διασφάλισης Ποιότητας, υπεύθυνη για την αξιολόγηση των ΑΕΙ, ανέλαβε να υποβάλει στα πανεπιστήμια τα πρότυπα της εσωτερικής αξιολόγησής τους! Η μεγάθυμη Αρχή επιτρέπει στα πανεπιστήμια να τα «συμπληρώσουν», αρκεί να δικαιολογήσουν γραπτώς προς την ίδια τις επιλογές τους. Και πάλι, στοιχειώδης σεβασμός του Συντάγματος και της διάκρισης των θεσμικών λειτουργιών θα επέτασσε να περιοριστεί το μακρύ χέρι του υπουργείου στη θέσπιση προτύπων εξωτερικής αξιολόγησης και να αφεθούν τα πανεπιστήμια να ορίσουν τους κανόνες αυτοαξιολόγησής τους.

Όμως, η Αρχή παρακάμπτει συλλήβδην τα πανεπιστήμια, αποστέλλοντας τις ντιρεκτίβες

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

προτιμούμε να αλλάζουμε το Σύνταγμα αντί να το εφαρμόζουμε.
Και είναι αλήθεια ότι η διάσημη Σύνοδος των Πρυτάνεων παρακολουθεί απαθής τις εξελίξεις

της απευθείας στα ακαδημαϊκά Τμήματα. Με τον τρόπο αυτό το πανεπιστήμιο διαλύεται και μετατρέπεται σε άθροισμα ακαδημαϊκών μονάδων. Ο στόχος είναι προφανής: η αξιολόγηση, που ταλαντεύεται ανάμεσα στο δρακόντειο και το προσχηματικό, δεν θα αναδείξει τη συνολική εικόνα των πανεπιστημίων, μέρος της οποίας είναι η υποχρηματοδότηση και γενικότερα η μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων της Πολιτείας απέναντί τους. Διότι, βεβαίως, θεσμικοί συνομιλητές και εταίροι της Πολιτείας είναι τα πανεπιστήμια και όχι τα επιμέρους ακαδημαϊκά Τμήματα. Υποχρεώσεις της Πολιτείας όπως οι μεγάλες υποδομές και η φοιτητική μέριμνα (και, κυριότατα, η στέγαση των φοιτητών) που επιβεβαιώνουν ή αναιρούν τον χαρακτήρα της «δωρεάν παιδείας» δεν έχουν να κάνουν με τις επιμέρους ακαδημαϊκές μονάδες. Το υπουργείο, πάντως, εμφανίζεται γενναιόδωρο τουλάχιστον με τα ΤΕΙ, στα οποία σχεδιάζει να επιτρέψει την ίδρυση μεταπτυχιακών προγραμμάτων χωρίς να έχει προηγηθεί, ειδικά σε αυτά, η εξωτερική τους αξιολόγηση. Έτσι, η «ανωτατοποίηση» των ΤΕΙ συνδυάζεται με την «κατωτατοποίηση» των μεταπτυχιακών σπουδών. Στον τομέα αυτό, η «πρόταση νόμου» μεθοδεύει τη δραστική μείωση των κρατικών χρηματοδοτήσεων και την εξώθηση των πανεπιστημίων να αναζητήσουν ιδιωτικούς πόρους (η λέξη «δίδακτρα» επιμελώς αποφεύγεται), μέρος των οποίων μάλιστα θα καταλήγει υποχρεωτικά στον γενικό τακτικό τους προϋπολογισμό (για την εξυπηρέτηση, δηλαδή, των βασικών αναγκών τους).

Για την έρευνα (όπου τον πρώτο λόγο εξακολουθεί να έχει το υπουργείο Ανάπτυξης και όχι το υπουργείο Παιδείας) και τις μεταπτυχιακές σπουδές, η γραμμή της κυβέρνησης περνά από την «αποδημοσιοποίηση» του δημόσιου πανεπιστημίου. Και η γραμμή επεκτείνεται στην ολότητα του πανεπιστημίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι τόσο με την αξιολόγηση όσο και με την «πρόταση νόμου» για τα μεταπτυχιακά το υπουργείο Παιδείας σπρώχνει τα πανεπιστήμια να αναζητήσουν ιδιωτική χρηματοδότηση για τις υποτροφίες των φοιτητών τους. Την ίδια στιγμή, οι «ανταποδοτικές υποτροφίες» και τα «άτοκα δάνεια» που προβλέπει ο νέος νόμος για τα ΑΕΙ μένουν κενό γράμμα, ελλείψει των υπουργικών αποφάσεων που θα τα ενεργοποιούσαν.

Με τούτα και με εκείνα, τα πανεπιστήμια μετατρέπονται σε ιδιότυπες ΔΕΚΟ που θα ανταγωνίζονται με ευέλικτες ιδιωτικές επιχειρήσεις για την πίτα της «αγοράς υπηρεσιών εκπαίδευσης». Επίκειται, άλλωστε, η νομιμοποίηση των κολεγίων στα οποία θα συμπεριλαμβάνονται και αυτά στα οποία επενδύουν συμφέροντα του υπερατλαντικού «στρατηγικού εταίρου» της χώρας μας. Ταυτόχρονα, έρχεται η αναθεώρηση του άρθρου 16, όπου η στάση της αξιωματικής αντιπολίτευσης αναμένεται να αποτελέσει παράγοντα μεγάλης πολιτικής ιλαρότητας. Ο κλαυσίγελως για την ανώτατη εκπαίδευση στην Ελλάδα θα διαρκέσει αρκετά. Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.