«Πατρίδα μας είναι ο κόσμος»

«Γράφω για την πατρίδα μου και το σπίτι μου επειδή είναι το μόνο πράγμα για το οποίο ξέρω να γράφω», λέει ο Ορχάν Παμούκ. «Όμως πατρίδα καταλήγει να είναι ο κόσμος». Ο Σαλμάν Ρούσντι, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» που καταδικάστηκε σε θάνατο για βλασφημία από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί μ΄ ένα φετφά (θρησκευτικό διάταγμα) που εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ, και ο Τούρκος νομπελίστας της Λογοτεχνίας Ορχάν Παμούκ, ο οποίος έχει απειληθεί με θάνατο επειδή κατήγγειλε τη γενοκτονία των Αρμενίων, συναντήθηκαν στο Μανχάταν, στο πλαίσιο ενός φεστιβάλ οργανωμένου από το περιοδικό «Νιου Γιόρκερ». Το εισιτήριο κόστιζε 25 δολάρια και, παρά τις απειλές που βάραιναν αμφότερους τους ομιλητές, δεν υπήρξε κανένα μέτρο ασφαλείαςούτε ανιχνευτές μετάλλων ούτε αστυνομικοί ούτε ιδιωτική ασφάλεια. Όλα όμως πήγαν καλά και ο διάλογος που ακολούθησε ήταν αντάξιος των δύο σπουδαίων συγγραφέων.

Ακολουθούν αποσπάσματα του διαλόγου αυτού, όπως δημοσιεύτηκαν χθες στην ιταλική «Ρεπούμπλικα».


Η μητέρα που πάντα σε περιμένει

Ρούσντι: Για μένα, η πατρίδα είναι το μέρος όπου μεγάλωσα και στο οποίο επιστρέφω. Γεννήθηκα στη Βομβάη και συνεχίζω να την αποκαλώ έτσι, αρνούμενος να χρησιμοποιήσω το καινούργιο όνομα, Μουμπάι. Συνεχίζω να την αγαπώ, μολονότι είναι πολύ διαφορετική από την πόλη της νιότης μου. Μιλάω χίντι και, όταν είμαι στη Βομβάη, η γλώσσα μου εμφανίζεται ξανά, σαν να βρισκόταν στη σοφίτα μαζί με άλλα αγαπημένα και ξεχασμένα πράγματα. Αυτό για μένα σημαίνει ότι αισθάνομαι στο σπίτι μου.

Παμούκ: Η πατρίδα μου είναι η Τουρκία και η πόλη μου είναι η Κωνσταντινούπολη. Η πατρίδα είναι ο τόπος όπου ζεις τις πρώτες σου εντυπώσεις, μαθαίνεις τη γλώσσα σου, τον πολιτισμό σου. Όπου αποκτάς την πρώτη αντίληψή σου για τον κόσμο. Είναι ο τόπος στον οποίο αισθάνεσαι ότι ανήκεις. Είναι ο τόπος όπου βρίσκεται η μητέρα σου, πάντα έτοιμη να σε δεχθεί και να σε προστατέψει. Κατά μία έννοια, είναι η μητέρα σου.

Ρούσντι: Το θέμα τού πού ανήκεις επανέρχεται διαρκώς στα κείμενά μου. Μερικές φορές εξαφανίζεται, αλλά μετά αναπόφευκτα εμφανίζεται και πάλι. Δεν αισθάνομαι εξόριστος, αν και υπήρξε μια στιγμή στη ζωή μου που δεν μπορούσα να πάω στην Ινδία και αισθάνθηκα τι μπορεί να σημαίνει κάτι τέτοιο. Θέλω να προσθέσω πως το γεγονός ότι δεν ζω στην πατρίδα μου επέδρασε στη γραφή μου… Η απόσταση μπορεί να σε βοηθήσει να γράψεις καλά.

Παμούκ: Γράφω για την πατρίδα μου και για το σπίτι μου, επειδή είναι το μόνο πράγμα για το οποίο ξέρω να γράφω. Θέλω όμως να ξεκαθαρίσω ότι πρόθεσή μου δεν είναι τόσο να απεικονίσω την πραγματικότητα της Τουρκίας, όσο να απεικονίσω την ανθρωπότητα μέσω ανδρών, γυναικών και τόπων που γνωρίζω… Πιστεύω πως δεν υπάρχει πατρίδα ούτε σπίτι, αν δεν έχεις περί πολλού την ανθρωπότητα. Έτσι η πατρίδα καταλήγει να είναι ο κόσμος. Κάθε φορά που ένας δημοσιογράφος ή και φίλος μου λέει «το βιβλίο σου είναι αυτοβιογραφικό», του απαντώ «μην το πεις σε κανένα».


Η γοητεία του περιπλανώμενου αλήτη

▅ Σαλμάν Ρούσντι. Ο 60χρονος συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» καταδικάστηκε σε θάνατο για βλασφημία από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί μ΄ ένα φετφά που εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ

ΟΙ ΔΥΟ σπουδαίοι συγγραφείς συμφωνούν πως υπάρχει η ανάγκη του απογαλακτισμού από την πατρίδα και το σπίτι, η ανάγκη των ταξιδιών. «Πρέπει να λάβουμε υπόψη πως όλοι, αργά ή γρήγορα, αφήσαμε το σπίτι και τους γονείς μας.

Το να μείνεις για πάντα στο σπίτι είναι θλιβερό», υπογραμμίζει ο Ρούσντι. «Το σπίτι δεν μπορεί να είναι το κριτήριο της γνώσης: είναι απαραίτητο να πλουτίσεις με την κουλτούρα και την εμπειρία, μόνον τότε μπορείς να καταλάβεις σε βάθος τι είναι πραγματικά το σπίτι», συμφωνεί ο Παμούκ. Σύμφωνα με τον ινδικής καταγωγής Βρετανό συγγραφέα, οι άνθρωποι εμφανίζουν δύο αντίθετες παρορμήσεις- την παρόρμηση να μείνουν στο σπίτι και στις ρίζες τους και την παρόρμηση να φύγουν και να ονειρευτούν. «Στην πρώτη περίπτωση προκρίνουν τη βολή και τη σταθερότητα, στη δεύτερη την ανακάλυψη του εαυτού τους», εξηγεί. «Πολιτιστικά το σπίτι ήταν πάντα προνομιούχο: το να φύγεις είναι πάντα προβληματικό. Ωστόσο πάντα γοητευόμαστε από τις φιγούρες των πιονιέρων, ακόμη και των περιπλανώμενων αλητών: σκέψου τον Τσάπλιν». «Η ανθρωπότητα θέλει και τα δύο», συμφωνεί ο Παμούκ.