[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η παθολογία μιας ήττας

«Όσοι πετιούνται έξω από το σύστημα της αγοράς ελάχιστα μπορούν να περιμένουν πλην της φτώχειας, των ασθενειών και της απελπισίας. Όλοι αυτοί οι αναλώσιμοι άνθρωποι μπορούν μετά βίας να εξασφαλίζουν κάποια ψίχουλα ως συμμέτοχοι σε παρανομίες για τις οποίες υπάρχει ζήτηση» ( Ν.Χάρβεϊ, «Νεοφιλελευθερισμός» ). Εμείς μπορεί να μην έχουμε φθάσει ακόμη σε αυτό το φρικτό σημείο άλλων δυτικών χωρών (γιατί λειτουργούν λυτρωτικά τα αφανή δίκτυα της οικογενειακής αλληλεγγύης), αλλά γιατί έκανα αυτή την ανορθόδοξη εισαγωγή;

Γιατί το ΠΑΣΟΚ ηττήθηκε οδυνηρά σε αυτές τις εκλογές, αφού ψάχνοντας τον περίφημο μεσαίο χώρο απομακρύνθηκε ιλιγγιωδώς από τις προκείμενες νέες γενιές που ζουν με τα 600 ή 700 ευρώ τον μήνα, δηλαδή με ισχνές απολαβές οι οποίες απέχουν παρασάγγας από τις παχυλές αμοιβές της επιχειρηματικής ή της πολιτικής μας ελίτ!

Ποιος είναι αυτός ο μαλθουσιανός κόσμος; Είναι αυτοί που δουλεύουν τετράωρο στα πολυκαταστήματα και τα σουπερμάρκετ, είναι οι νέοι δικηγόροι (ίσως και οι νέοι μηχανικοί ή γιατροί), είναι όλοι εκείνοι που έχουν διδακτορικό ή μεταπτυχιακό και μένουν με τις περγαμηνές στα χέρια τους (γιατί τα πανεπιστήμιά μας είναι «φρακαρισμένα»), είναι οι φοιτητές που γνωρίζουν a priori ότι δεν πρόκειται να βρουν αξιοπρεπή απασχόληση γιατί η αγορά είναι κορεσμένη, είναι οι άνεργοι κ.λπ.

Απέναντι σε αυτούς τους καινούργιους «αθλίους» της αγοράς, που νιώθουν έντονα ότι είναι περιττοί ή απόβλητοι, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν μπόρεσε στοιχειωδώς να αρθρώσει έναν σύγχρονο εναλλακτικό (ή αριστερό) λόγο.

Μάλιστα, η απερίγραπτη ιδεολογική σύγχυση γύρω από το ζήτημα των πανεπιστημίων εξέπεμψε ένα γενικότερο συμβολικό μήνυμα, που έκανε αυτά τα στρώματα να απορρίψουν «βιαίως» το ΠΑΣΟΚ, γιατί αφουγκράζονταν ότι

Η ΠΕΡΙΦΗΜΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

περί του προσώπου που θα νικήσει τον Πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή είναι εξόχως εικονική και παραπλανητική

το τελευταίο συνηγορεί αυθαίρετα και συντηρητικά υπέρ των συμφερόντων του ιδιωτικού τομέα ακόμη και στην εκπαίδευση (έστω και αν τα πράγματα ήταν λίγο πιο σύνθετα). Επομένως, η περίφημη συζήτηση περί του προσώπου εκείνου που θα νικήσει τον Πρωθυπουργό Κ. Καραμανλή είναι εξόχως εικονική και παραπλανητική, αν δεν αναλύσει σοβαρά η σημερινή αξιωματική αντιπολίτευση για ποιον λόγο έκοψε- από την εποχή του Κ. Σημίτη- τον ομφάλιο λώρο που τη συνέδεε με τους οικονομικά αδύνατους, οι οποίοι δεν βιώνουν εξάλλου ούτε την ελευθερία τους, αφού οι φτωχοί άνθρωποι δεν είναι ελεύθεροι (όπως έλεγε χαρακτηριστικά και ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ )!

Κατά συνέπεια η παθολογία της συζητούμενης εκλογικής πανωλεθρίας πρέπει να ανιχνευθεί και στο γεγονός ότι- με τη μεγάλη ευθύνη των δύο τελευταίων ηγεσιών- το ΠΑΣΟΚ «απο-ιδεολογικοποιήθηκε» έντονα και δεν συζήτησε ανοικτά με την κοινωνία κάποια μεγάλα πολιτικά ζητήματα, όπως λ.χ. εάν θα πρέπει να συμβιβαστούμε με τη μερική απασχόληση των 400 ευρώ (μέσω της οποίας η Αγγλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες μείωσαν την ανεργία, αν βεβαίως κάτι τέτοιο μπορεί να εκληφθεί ως μείωση)!

Και επίσης αν θα πρέπει να υιοθετήσουμε το πρόταγμα μιας νέας αριστερής απάντησης απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις, όπως είναι το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, κάτι που δεν έκανε επίμονα το κόμμα αυτό όταν βρισκόταν στην εξουσία!

Υπ΄ αυτήν την έννοια, αν δεν γίνουν όλα τούτα, η γρήγορη αλλαγή της ηγεσίας μάλλον εντάσσεται στον χώρο της «μετα-πολιτικής» και της περαιτέρω «απο-ιδεολογικοποίησης» του ΠΑΣΟΚ!

Εξάλλου στον 21ο αιώνα δεν έχουμε ανάγκη από τις γνωστές αυτοδιαφημιζόμενες ιδιοφυΐες, γιατί, όπως έλεγε και ο Λακάν, η εισαγωγή του ναρκισσιστικού και «υπερτονισμένου» εγώ (και ιδίως στα υψηλά αξιώματα της πολιτικής) μάλλον εκκολάπτει ένα ηγετικό υποκείμενο που παραγνωρίζει την πραγματικότητα (και δεν λειτουργεί συλλογικά)!

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Το ΠΑΣΟΚ έχασε τις τελευταίες εκλογές, γιατί- μεταξύ των άλλων- σταμάτησε να εκφράζει τα πολιτικά συμφέροντα των σύγχρονων μη προνομιούχων που βγάζουν 600 ή 700 ευρώ τον μήνα! Αυτών, δηλαδή, που «νιώθουν και αισθάνονται ότι είναι ανθρώπινα απορρίμματα στο σύστημα της αγοράς» (Βauman )!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.