Το λιμάνι του Βόρειου Πόλου

Στα μέσα του 21ου αιώνα, οι πολικές αρκούδες θα έχουν πλέον εκλείψει από την Αρκτική. Ο τίτλος της «παγκόσμιας πρωτεύουσας της πολικής αρκούδας» δεν θα είναι για το Τσόρτσιλμια κωμόπολη 1.000 ψυχών πάνω στον κόλπο του Χάντσον- παρά μια μακρινή ανάμνηση.
Αλλά οι κάτοικοί του δεν δείχνουν να σκάνε:
βλέπουν ήδη το όνομα του τόπου τους γραμμένο με μεγάλα, λαμπερά γράμματα στον χάρτη της παγκόσμιας ναυτιλίας…

O αρχιτέκτονας του λαμπρού αυτού μέλλοντος εμφανίστηκε στο Τσόρτσιλ, στα βόρεια της καναδικής επαρχίας Μανιτόμπα, μια μέρα του 1997. Παρουσιάστηκε ως Πατ Μπρος, αντιπρόσωπος της ΟmniΤrax, εταιρείας ειδικευόμενης στη μεταφορά εμπορευμάτων. Τον θυμούνται περισσότερο ως «ο Αμερικανός από το Ντένβερ». Θα μπορούσαν να τον σκέπτονται και ως «Αφεντικό». Ο Μπρος αγόρασε το λιμάνι, καθώς και τη σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει το Τσόρτσιλ με το Γουίνιπεγκ, την πλησιέστερη μεγάλη πόλη για… 10 καναδικά δολάρια- περίπου 7 ευρώ!

Την εποχή εκείνη, κανείς δεν αντέδρασε, κανείς δεν επαναστάτησε. Το λιμάνι ήταν εγκαταλελειμμένο στη μοίρα του. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση, στην οποία και ανήκει, δεν είχε κανένα ιδιαίτερο σχέδιο γι΄ αυτό. Ο «Αμερικανός από το Ντένβερ», όμως, είχε. Και σχέδιο και όραμα. Ο Πατ Μπρος έβλεπε μακριά. Βάσισε την επένδυσή του σε κάτι που τότε απασχολούσε μόνο τους ειδικούς: στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας, τη σταδιακή τήξη των αρκτικών πάγων- και άρα, την απελευθέρωση του περίφημου Βορειοδυτικού Περάσματος, που θα μετατρέψει το μικρό, άσημο Τσόρτσιλ σε ένα γιγάντιο εμπορικό λιμάνι, ικανό να ανταγωνιστεί το Μόντρεαλ και το Χάλιφαξ.

Πριν από έναν αιώνα, μόνον οι πιο ριψοκίνδυνοι θαλασσοπόροι τολμούσαν να εισέλθουν στα παγωμένα αυτά νερά.

Ο Νορβηγός εξερευνητής Ρόαλντ Άμουνδσεν χρειάστηκε δύο χρόνια για να φθάσει από τη Γροιλανδία στην Αλάσκα. Φέτος, για πρώτη φορά στην ιστορία, το Βορειοδυτικό Πέρασμα, η θαλάσσια δίοδος που συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό, παρέμεινε ανοιχτό, χωρίς πάγους, καθ΄ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η θερμοκρασία στην περιοχή, άλλωστε,

Για πρώτη φορά η θαλάσσια δίοδος που συνδέει Ατλαντικό και Ειρηνικό παρέμεινε ανοιχτή, χωρίς πάγους, όλο το καλοκαίρι

έσπασε κάθε ρεκόρ, φτάνοντας τον Ιούλιο ακόμα και τους 22 C! Ο Μπρος και η ιδιωτική αμερικανική εταιρεία που εκπροσωπεί ήδη δικαιώνονται…

Μικρότερη απόσταση. Για να καταλάβει κανείς τη σημασία που θα έχει για την παγκόσμια ναυτιλία η απελευθέρωση του Βορειοδυτικού Περάσματος, αρκεί να σκεφτεί ένα παράδειγμα: τα πλοία που θέλουν να μεταφέρουν σήμερα εμπορεύματα ανάμεσα στο Λονδίνο και το ιαπωνικό λιμάνι του Γιοκοχάμα πρέπει να περάσουν από τη Διώρυγα του Παναμά, να καλύψουν δηλαδή συνολικά 23.300 χιλιόμετρα. Τα πλοία που θα θέλουν να μεταφέρουν «αύριο» (όταν το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα έχει κάνει τη δουλειά του) εμπορεύματα ανάμεσα στο Λονδίνο και τη Γιοκοχάμα θα καλούνται να καλύψουν συνολικά μόλις 15.930 χιλιόμετρα- δηλαδή απόσταση κατά 30% μικρότερη. Και η πρώην «παγκόσμια πρωτεύουσα της πολικής αρκούδας» θα είναι εκεί με τις απαραίτητες εγκαταστάσεις για να ξεφορτώσουν τα εμπορεύματά τους και να τα στείλουν όπου επιθυμούν στην αμερικανική ήπειρο. Σε ό,τι αφορά το Τσόρτσιλ, ο κύβος έχει ριφθεί και υπάρχουν λίγα πράγματα που μπορεί πλέον να κάνει η καναδική κυβέρνηση. Το Βορειοδυτικό Πέρασμα είναι μια άλλη ιστορία – μια άλλη μάχη, η οποία διεξάγεται παράλληλα με τον «Πόλεμο του Βορείου Πόλου». Είναι γνωστό πως υπάρχει γύρω από τον Βόρειο Πόλο μια περιοχή 1,2 εκατ. τετραγωνικών χιλιομέτρων, η οποία διεκδικείται ταυτόχρονα (κάτω από τους αρκτικούς πάγους εκτιμάται ότι κρύβονται 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ορυκτών καυσίμων) από τη Ρωσία, τον Καναδά, τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία και τη Δανία. Αρχές Αυγούστου, οι Ρώσοι ανέβασαν το ζήτημα αυτό στον αφρό της επικαιρότητας, «φυτεύοντας» μια ρωσική σημαία στον βυθό του Βόρειου Πόλου. Στην… ποδιά του Βορειοδυτικού Περάσματος δεν σφάζονται τόσο πολλές χώρες, μόνον ο Καναδάς και οι ΗΠΑ, αλλά ο μεταξύ τους πόλεμος προοιωνίζεται εξίσου αδυσώπητος.


Τι ακριβώς θέλουν οι Αμερικανοί;

Όπως λέει στη «Liberation» η Σουζάν Λαλόντ, καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ, «σύμφωνα με τη σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, η αποκλειστική οικονομική ζώνη ενός κράτους εκτείνεται σε απόσταση 200 ναυτικών μιλίων από τις ακτές του. Το Αρκτικό Αρχιπέλαγος όπου βρίσκεται το Βορειοδυτικό Πέρασμα βρίσκεται 100% εντός αυτών των ορίων». Άρα είναι καναδικό, τελειωμένη υπόθεση- τι ακριβώς θέλουν οι Αμερικανοί; «Το πρόβλημα είναι ότι σύμφωνα με το εθιμικό δίκτυο, ένα θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει δύο ωκεανούς και περιλαμβάνεται σε έναν διεθνή δρόμο θαλάσσιου εμπορίου ανήκει στα διεθνή ύδατα». Αυτό ακριβώς ζητούν οι Αμερικανοί. Οι πολικές αρκούδες, πάλι, που εμφανίζονται όλο και πιο σπάνια στο Τσόρτσιλ, θα ήθελαν απλώς να μην εξαφανιστεί το περιβάλλον τους. Αλλά αυτές, ποιος τις ρωτάει;