Επιστήμη

Ταξίδι δευτερολέπτων στην άλλη ζωή

Η Φλορένς Κόχεν θα υποβαλόταν σε μια απλή χειρουργική επέμβαση στην καρδιά. Οι γιατροί θα της διάνοιγαν μια αρτηρία. Μάλιστα δεν απαιτείτο καν ολική αναισθησία. Θα της δινόταν κάτι που θα την έκανε λιγάκι να νυστάξει.

Ο καρδιολόγος της που βρισκόταν δίπλα στο κρεβάτι της, στο νοσοκομείο St. Vincent του Σίδνεϊ της Αυστραλίας, τη ρώτησε πώς νιώθει. Εκείνη απάντησε, «μια χαρά». Ξαφνικά όμως οι ζωτικές της ενδείξεις άρχισαν να αλλάζουν όπως και το χρώμα του προσώπου της.

Τρομακτικό, απόκοσμο. Καθώς ο γιατρός επαναλάμβανε την ερώτησή του, η γυναίκα ένιωσε να βρίσκεται έξω από το σώμα της, να ίπταται κοντά στο ταβάνι και να κοιτάζει από κάτω τον εαυτό της που βρισκόταν ξαπλωμένος σε ένα χειρουργικό κρεβάτι με τους γιατρούς σκυμμένους από πάνω της. Η Φλορένς παρατήρησε ότι το σώμα της στο κρεβάτι ήταν ντυμένο με μια πράσινη ρόμπα, στη μέση της οποίας υπήρχε ένα σχίσιμο. Και εκείνη φώναζε, «μη με κόψετε, είμαι ακόμη ξύπνια»… Τότε είδε ένα πυρακτωμένο φως σε σχήμα κώνου και ο αιωρούμενος εαυτός της εκτοξεύτηκε στην κορυφή του. Και μετά τίποτα…

Το περιστατικό αυτό συνέβη πριν από 20 χρόνια. «Ήταν τρομακτικό, απόκοσμο», θα πει η ίδια προς το αμερικανικό περιοδικό «ΤΙΜΕ». «Δεν μου αρέσει καθόλου να μιλάω γι΄ αυτό. Ήταν το πιο φωτεινό φως που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Δεν ήταν όνειρο. Είναι ακόμη πολύ, πολύ έντονο».

Αίσθηση ευφορίας. Η Φλορένς λοιπόν έζησε αυτό που ονομάζουμε επιθανάτια εμπειρία, αλλά όσο παράξενη κι αν ήταν, δεν περιείχε όλα τα στοιχεία μιας κλασικής αντίστοιχης περίπτωσης. Πολλοί άνθρωποι, την ώρα που είναι κλινικά νεκροί, δεν αντικρύζουν μόνο το υπέρλαμπρο φως αλλά νιώθουν ότι εισέρχονται σε ένα ατελείωτο τούνελ, βλέπουν συγγενείς που έχουν πεθάνει και ξεχωρίζουν τις φιγούρες τους.

Κάποιοι άνθρωποι περιγράφουν ότι κατευθύνονται από κάποιο πνεύμα, βλέπουν σε ανασκόπηση τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής τους και ξαναβιώνουν κάθε συναίσθημα με το οποίο αυτά ήταν επενδεδυμένα.

Παρά το γεγονός ότι αισθάνονται πως είναι νεκροί, αυτός ο χείμαρρος συναισθημάτων που βιώνουν τους προσδίδει μια αίσθηση ευφορίας. Κατά κάποιον τρόπο, τους δίνεται να καταλάβουν ότι δεν ήρθε ακόμη η ώρα να πεθάνουν και επιστρέφουν στη σιγουριά του σώματός τους.

Δεν υπάρχει κάτι συγκεχυμένο σε αυτή την εμπειρία. Τα πάντα είναι έντονα σαν να πρόκειται για στιγμές της πραγματικής ζωής. Οι περισσότερες επιθανάτιες εμπειρίες έχουν αλλάξει αυτούς που τις βίωσαν. Απόδιωξαν από τη ζωή τους κάθε φόβο για τον θάνατο.


Είδαν πέρα από τον θάνατο

Oι εμπειρίες αυτές έχουν προκαλέσει έντονες συζητήσεις στους ειδικούς επιστήμονες. Τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα ειδικών διαφωνούν όχι ως προς το αν αυτές οι εμπειρίες συμβαίνουν, αλλά για το τι ακριβώς είναι. Γενικώς είναι αποδεκτό πως 4% έως 18% των ανθρώπων που έχουν επανέλθει στη ζωή ύστερα από καρδιακή προσβολή, έχουν βιώσει μια επιθανάτια εμπειρία.

Η μια πλευρά των ειδικών υποστηρίζει ότι η επιθανάτια εμπειρία αποτελεί φυσιολογικό φαινόμενο που συμβαίνει σε έναν πεινασμένο για οξυγόνο εγκέφαλο. «Δεν υπάρχει μυστήριο γύρω από αυτές τις εμπειρίες», λέει στο αμερικανικό περιοδικό ο Μαρκ Μάχοβαλτ που είναι διευθυντής στο Περιφερειακό Κέντρο Διαταραχών του Ύπνου στη Μινεσότα των ΗΠΑ.

«Πολλοί άνθρωποι θέλουν να πιστεύουν ότι πρόκειται για θρησκευτικό, παραφυσικό ή υπερφυσικό φαινόμενο. Το γεγονός όμως ότι οι επιθανάτιες εμπειρίες μπορεί να εξηγηθούν επιστημονικά, τις απογυμνώνει από οποιαδήποτε μυστηριακή επικάλυψη».

Έργο της συνείδησης.
Από την άλλη, η δεύτερη σχο λή σκέψης των ειδικών προτείνει μια εντελώς διαφορετική εξήγηση γι΄ αυτές τις εμπειρίες. Λένε δηλαδή ότι πρόκειται για έργο της συνείδησής μας, η οποία ενδεχομένως μπορεί να υπάρχει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλό μας. Αυτό φανερώνει ότι η συνείδηση του ανθρώπου αποτελείται από πιο περίπλοκους μηχανισμούς από ό,τι πίστευαν μέχρι τώρα. Οι επιστήμονες σήμερα γνωρίζουν ότι μόλις σταματήσει η καρδιά ενός ανθρώπου, ο μαρασμός της εγκεφαλικής λειτουργίας που προκαλείται από τη διακοπή της παροχής αίματος, είναι απότομος.

Ταυτόχρονη καταγραφή του ρυθμού της καρδιάς και της παραγωγικότητας του εγκεφάλου δείχνει ότι σε διάστημα από 11 έως 20 δευτερόλεπτα μετά τη διακοπή της καρδιακής λειτουργίας, τα κύματα του εγκεφάλου γίνονται επίπεδα.


Αγωνιώδης προσπάθεια του εγκεφάλου

ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ τελικά, ίσως, βρίσκεται η λύση στο αίνιγμα των επιθανάτιων εμπειριών. Το ισχυρότερο ένστικτο του ανθρώπου είναι η επιβίωση. Όταν η καρδιά σταματά να δουλεύει και διακόπτεται η παροχή οξυγόνου, ο εγκέφαλος προσπαθεί να αμυνθεί με κάθε τρόπο. Με ακαθόριστη σειρά, αρχίζουν να προβάλλονται εικόνες και συναισθήματα από τους λοβούς, όπου αποθηκεύεται η μνήμη. Ίσως η ανασκόπηση της ζωής που βιώνει όποιος ζει μια επιθανάτια εμπειρία, είναι ακριβώς μια αγωνιώδης προσπάθεια του εγκεφάλου να βγει από την κρίση στην οποία περιήλθε. Οι εικόνες του λαμπερού φωτός και του τούνελ μπορεί να οφείλονται στην εξασθένηση του οπίσθιου και των ακριανών τμημάτων του εγκεφάλου, ενώ η αίσθηση ευφορίας που φαίνεται να πλημμυρίζει όσους βιώνουν μια τέτοια εμπειρία μπορεί να είναι ένας νευροχημικός μηχανισμός αντι-πανικού που προκαλείται από τον υπέρτατο κίνδυνο.


Αμφισβητίας καρδιολόγος

Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ καρδιολόγος Βαν Λόμετ, στην προσπάθεια να αποκωδικοποιήσει το φαινόμενο των επιθανάτιων εμπειριών, επιχειρεί να θέσει υπό αμφισβήτηση θεμελιώδεις ιδέες της επιστήμης, όπως για παράδειγμα ότι η συνείδηση και το μνημονικό εδράζονται στον εγκέφαλο. Όσο παράξενο και αν ακούγεται, υποστηρίζει ότι η συνείδηση μπορεί να εκδηλωθεί ή να αναπτυχθεί σε κάποια εναλλακτική διάσταση, που δεν θα σχετίζεται με τις έννοιες του χώρου και του χρόνου όπως τις αντιλαμβάνεται το σώμα μας. «Κατά την άποψή μου, ο εγκέφαλος δεν παράγει συνείδηση, αλλά μας καθιστά ικανούς να εκδηλώσουμε οι ίδιοι τη συνείδησή μας», λέει στο αμερικανικό περιοδικό «ΤΙΜΕ» ο Βαν Λόμετ, ο οποίος συγκρίνει τον εγκέφαλο με μια τηλεόραση που λαμβάνει προγράμματα, αποκωδικοποιώντας πληροφορίες από ηλεκτρομαγνητικά κύματα.


Πέταξε 11.500 χιλιόμετρα χωρίς στάση

Ένα εκπληκτικό παγκόσμιο ρεκόρ κατερρίφθη τον περασμένο μήνα στο βόρειο ημισφαίριο.Μία θαλασσολιμόζα πέταξε για 11.500 χιλιόμετρα χωρίς να σταματήσει ούτε για να πιει ούτε για να φάει!Το εν λόγω αποδημητικό πτηνό διήνυσε την απόσταση από την Αλάσκα μέχρι τη Νέα Ζηλανδία, όπου θα ξεχειμωνιάσει, μέσα σε εννέα ημέρες.

Είναι η μεγαλύτερη πτήση που έχουν καταγράψει ποτέ οι επιστήμονες, οι οποίοι παρακολούθησαν την ηρωική αυτή προσπάθεια με δορυφόρο. Οι βιολόγοι απέσπασαν πολλές και πολύτιμες πληροφορίες για το μεταναστευτικό ταξίδι του είδους αυτού, όπως το ότι πετούν πάνω από τον Ειρηνικό κι όχι από τις ακτές της Ανατολικής Ασίας. «Αυτό μας δείχνει πόσο εκπληκτικά και ακραία πλάσματα είναι τα πουλιά. Νομίζαμε ότι είναι αδύνατον να διασχίσει ένα πουλί τον Ειρηνικό χωρίς στάση», δηλώνει ο Φιλ Μπάτλεϊ, βιολόγος σε πανεπιστήμιο της Νέας Ζηλανδίας στο «Νational Geographic Νews».

Περίπου 70.000 θαλασσολιμόζες ταξιδεύουν από την Αλάσκα στη Νέα Ζηλανδία κάθε Σεπτέμβριο κι επιστρέφουν τον Μάρτιο. Οι επιστήμονες

ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΟΙ παρακολούθησαν δεκάδες πτηνά τοποθετώντας τους δορυφορικούς πομπούς

παρακολούθησαν δεκάδες πτηνά, τοποθετώντας σ΄ αυτά δορυφορικούς πομπούς. Το ταξίδι προς τη Νέα Ζηλανδία γίνεται πιο γρήγορα χάρη στους ανέμους. «Ο οργανισμός τους είναι εξαιρετικός. Είναι σαν να τρέχει ένας άνθρωπος με ταχύτητα 70 χλμ./ώρα επί επτά ημέρες ασταμάτητα».

Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της η θαλασσολιμόζα «κοιμόταν» στον αέρα, ενώ παράλληλα πετούσε, διακόπτοντας τη λειτουργία του ενός ημισφαιρίου του εγκεφάλου ενώ τρεφόταν από τα αποθέματα λίπους που είχε συσσωρεύσει στο σώμα της στην Αλάσκα.

Με βιο-πυξίδες. Αυτήν την εποχή και μέχρι τις αρχές Νοεμβρίου χιλιάδες είδη αποδημητικών πτηνών μεταναστεύουν σε θερμές περιοχές στον Νότο, για να περάσουν τον χειμώνα. Μερικά διανύουν μικρές αποστάσεις, άλλα όμως αλλάζουν… ηπείρους! Τα πουλιά οδηγούνται από το μαγνητικό πεδίο της Γης, τα άστρα και άλλες βιο-πυξίδες τις οποίες δεν γνωρίζουν ακόμα οι επιστήμονες. Με βάση αυτά τα σημάδια κάνουν στάσεις για ανεφοδιασμό και συνεχίζουν μέχρι τον τελικό προορισμό τους.

Συνήθως τα πουλιά ξεκουράζονται την ημέρα και ταξιδεύουν την νύχτα, ούτως ώστε να αποφύγουν τους δυνατούς ανέμους και άλλους εξωτερικούς κινδύνους. Αυτήν την εποχή μάλιστα «επινοούν» ένα διαφορετικό κελάηδισμα, ένα είδος καλέσματος. «Το κελάηδισμα είναι πολύ διαφορετικό απ΄ ό,τι συνήθως», λέει στους «Νew Υork Τimes» η Ίρμπι Λοβέτ, καθηγήτρια Εξελικτικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ της Νέας Υόρκης. «Είναι ψηλές νότες και σύντομες σε διάρκεια, η καθεμία διαρκεί κλάσματα του δευτερολέπτου».

Μελετούν το κάλεσμά τους. Η Λοβέτ και οι συνεργάτες της λοιπόν μελετούσαν το κάλεσμα αυτό των αποδημητικών πτηνών για χρόνια, μέχρι να καταλήξουν σε μια κατηγοριοποίηση. Οι ειδικοί ωστόσο δεν είναι σίγουροι ακόμα σε τι χρησιμεύει. Υποπτεύονται ότι είναι μια προειδοποίηση για τους νυχτερινούς κινδύνους, ενώ ότι, παράλληλα, μέσω του καλέσματος δίδονται οδηγίες στα υπόλοιπα πτηνά της ομάδας. Το Σέντραλ Παρκ στη Νέα Υόρκη, από τα μεγαλύτερα μητροπολιτικά πάρκα στον πλανήτη, χρησιμεύει ως τόπος ανάπαυσης αμέτρητων πτηνών στο ταξίδι τους. Μέσα σε μία νύχτα μπορεί να περάσουν περισσότερα από ένα εκατομμύριο πτηνά από τη Νέα Υόρκη. Αποθηκεύουν λίπος. Το ταξίδι τους δεν είναι εύκολο, καθώς χρειάζονται πολλή τροφή για να αντέξουν την ταλαιπωρία. Ένα πτηνό πρέπει να αποθηκεύσει μεγάλη ποσότητα λίπους για να μπορεί να διανύσει τέτοιες αποστάσεις. Τα πτηνά όμως είναι τέλειες ιπτάμενες μηχανές και έτσι πετυχαίνουν σπουδαία ρεκόρ στον αέρα. Η καρδιά τους είναι έξι φορές μεγαλύτερη από τη δική μας- κατ΄ αναλογία προς το σώμα τους. Το αναπνευστικό τους σύστημα και οι πνεύμονες καταλαμβάνουν το 20% του σώματος, ενώ στους ανθρώπους το 5%.


Κινδυνεύουν τα αρπακτικά σε Αιγιάλεια και Ταΰγετο

Oι φετινές πυρκαγιές θα έχουν σοβαρές επιπτώσεις στα ενδημικά πτηνά των καμένων περιοχών, όπως λένε οι Έλληνες ειδικοί. Όχι τόσο στα αποδημητικά, που απλά κάνουν ένα πέρασμα στο ταξίδι τους προς την Αφρική, όσο σε αυτά που επιλέγουν αυτές τις περιοχές για να φτιάξουν τις φωλιές τους. «Τα αποδημητικά πτηνά δεν θα ΄χουν μεγάλο πρόβλημα», λέει ο κ. Παναγιώτης Λατσούδης, υπεύθυνος του προγράμματος Πάρνηθας του WWF. «Κάποια δεν θα βρίσκουν τροφή, όπως οι μαυροσκούφηδες που τρέφονται με φθινοπωρινούς καρπούς. Όμως τα μεταναστευτικά πτηνά διανύουν μεγάλες αποστάσεις κάθε μέρα, κι έτσι δεν θα δυσκολευτούν να βρουν γειτονικές περιοχές για να ξαποστάσουν. Για αυτά δεν είναι τόσο δύσκολο να ταξιδέψουν άλλα 50 χιλιόμετρα πριν κάνουν στάση. Επίσης, τα αποδημητικά που κατευθύνονται τώρα στην Αφρική, είναι σε πολύ καλή κατάσταση· όχι όπως την άνοιξη όταν έρχονται από την Αφρική και είναι ταλαιπωρημένα και πεινασμένα».

Μεγαλύτερες δυσκολίες θα αντιμετωπίσουν κάποιοι πληθυσμοί που επιλέγουν αυτές τις περιοχές για να γεννήσουν τα μικρά τους. «Οι καμένες εκτάσεις που βρίσκονται σε σημαντικές για τα πτηνά περιοχές στην Ελλάδα ανέρχονται συνολικά σε 324.472 στρέμματα», εξηγεί η κ. Δανάη Πορτόλου από την Ορνιθολογική Εταιρεία. «Το μεγαλύτερο πρόβλημα ανέκυψε σε τέσσερις περιοχές της Πελοποννήσου, δηλαδή στα βουνά της Αιγιαλείας, τη χαράδρα Βουραϊκού, την περιοχή Φολόης και τον Ταΰγετο. Σημαντική είναι και η έκταση στην Πάρνηθα. Ευτυχώς, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα είδη αυτά είναι ευρείας εξάπλωσης, με αποτέλεσμα να μη διατρέχουν άμεσο κίνδυνο εξαφάνισης, αφού στις περισσότερες περιπτώσεις είναι σε θέση να μετακινηθούν σε γειτονικούς βιοτόπους», προσθέτει.

Τον μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν κάποια αρπακτικά στην Αιγιάλεια και τον Ταΰγετο, όπως το χρυσογέρακο, ο μπούφος, η αετογερακίνα, ο πετρίτης, ο χρυσαετός, ο φιδαετός και ο σπιζαετός.