[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Να διασφαλιστεί η δημόσια υγεία

Τα προβλήματα δημόσιας υγείας αυξάνονται και συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου (π.χ. μετανάστευση, μετάλλαξη ιών κ.λπ.), ενώ οι πόροι που διατίθενται για την επίλυσή τους παραμένουν δυσανάλογα μικροί και, πάντως, σε κάθε περίπτωση περιορισμένοι. Επομένως, το πρόβλημα της δημόσιας υγείας μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με εξειδικευμένες γνώσεις και αποφάσεις βασισμένες σε επιστημονικά κριτήρια και ερευνητικά δεδομένα. Πιθανή ανεπάρκεια στη διασφάλιση της δημόσιας υγείας θα έχει, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σοβαρές επιπτώσεις στις τοπικές οικονομίες. Οι τροφικές δηλητηριάσεις αποτελούν νόσους που οφείλονται σε βακτήρια ή στις τοξίνες τους που προσβάλλουν τους ανθρώπους μέσω της κατάποσης μολυσμένων τροφίμων (κρέατα, πουλερικά, προϊόντα γάλακτος κ.ά.). Αν και πολλές από αυτές δεν δηλώνονται επισήμως στην αρμόδιες υγειονομικές αρχές, είναι ευρύτατα διαδεδομένες τόσο στις αναπτυσσόμενες όσο και στις ανεπτυγμένες χώρες. Η εμφάνιση νόσων που οφείλονται σε τροφικές δηλητηριάσεις τείνει να γίνει ένα από τα πιο διαδεδομένα προβλήματα δημόσιας υγείας στον σύγχρονο κόσμο, με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία ευαίσθητων πληθυσμικών ομάδων και παρά τη σποραδική εμφάνισή τους, μπορεί να λάβουν διαστάσεις επιδημίας. Η παγκοσμιοποίηση των αγορών, η μετανάστευση, οι μεταλλάξεις των ιών, η εισαγωγή νέων μεθόδων παραγωγής τροφίμων μειωμένου κόστους, οι αλλαγές στη σύνθεση πληθυσμικών ομάδων (π.χ. δημογραφικό πρόβλημα) και στον σύγχρονο τρόπο ζωής, μπορεί να θεωρηθούν κύριες αιτίες του αυξανόμενου ρυθμού εμφάνισης τροφικών δηλητηριάσεων στην Ευρώπη. Στην Αμερική υπολογίζεται ότι οι τροφικές δηλητηριάσεις που προήλθαν από μικροοργανισμούς, όπως για παράδειγμα η σαλμονέλα, έφτασαν να στοιχίσουν 35 δισ. δολάρια (ιατρικό κόστος και χαμένες ανθρωποώρες εργασίας). Δυστυχώς, στην Ελλάδα υπάρχει έλλειψη επαρκούς μηχανισμού καταγραφής των τροφικών δηλητηριάσεων εφόσον σε απόλυτες τιμές τα επίσημα στοιχεία για το 2005 αναφέρουν ένα νούμερο της τάξεως του 2.500(!), ενώ στην Ελλάδα- σύμφωνα με τον κ. Καπλανέλη (εφημ. «ΤΑ ΝΕΑ», ΜΒΑ, σελίδα 8, 21/11/2005)- οι επισκέψεις των Ελλήνων σε χώρους μαζικής εστίασης αυξάνονται

Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΝΟΣΩΝ

που οφείλονται σε τροφικές δηλητηριάσεις τείνει να γίνει ένα από τα πιο διαδεδομένα προβλήματα δημόσιας υγείας στον σύγχρονο κόσμο

διαρκώς με ρυθμό αύξησης 2,5% τον χρόνο σε μια βάση όπου ο αριθμός των γευμάτων εκτός σπιτιού υπολογίζονται γύρω στο ένα δισ. ετησίως. Ας αναλογιστούμε μόνο ότι για κάθε καταγεγραμμένο κρούσμα τροφικών δηλητηριάσεων εκτιμάται ότι υπάρχουν 25- 300 μη καταγεγραμμένες περιπτώσεις από τις αρμόδιες υγειονομικές αρχές.

Με βάση τα προαναφερόμενα, εύκολα γίνεται κατανοητό ποιος θα ήταν ο ρόλος του ΕΦΕΤ στη χάραξη αποτελεσματικής πολιτικής υγείας των τροφίμων. Ο αντίστοιχος φορέας στη Βρετανία, το Food Standards Αgency, λειτουργεί κυρίως ως ομπρέλα για την εκπόνηση σχετικών ερευνών και την ανάληψη στόχων όπως η κατά 50% μείωση της μόλυνσης των πουλερικών από σαλμονέλα με ορίζοντα πενταετίας ή η κατά 20% μείωση των τροφικών δηλητηριάσεων. Στο πλαίσιο τέτοιων στόχων, στη Βρετανία, τεκμηριώθηκε η ύπαρξη παθογόνων μικροοργανισμών στα ψυγεία και η διασπορά μολυσματικών παραγόντων στα παρασκευαστήρια τροφίμων λόγω ανθυγιεινών πρακτικών χειρισμού των τροφίμων και προτάθηκαν τρόποι επίλυσης του προβλήματος (στην Ελλάδα, τι;). Ομοίως, βρέθηκε ότι η παρουσία ενός ατόμου που λειτουργεί ως «supervisor» σε θέματα υγιεινών πρακτικών του προσωπικού επιχειρήσεων μαζικής εστίασης βελτιώνει αποτελεσματικά το επίπεδο των υγειονομικών συνθηκών αυτών των επιχειρήσεων, ενώ η μη ενημέρωση του προσωπικού σε θέματα υγιεινής, τα προβλήματα επικοινωνίας των υπαλλήλων, η κακή σχέση με τον εργοδότη και οι χαμηλές αμοιβές αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που «διευκολύνουν» την εμφάνιση ανθυγιεινών πρακτικών χειρισμού τροφίμων και των απαράδεκτων υγειονομικών συνθηκών (στην Ελλάδα, τι;). Η γνώση αυτή μετουσιώθηκε σε πράξη και έτσι η υποχρεωτική πρόσληψη ενός καλά εκπαιδευμένου ατόμου σε κάθε επιχείρηση μαζικής εστίασης το οποίο, ανάμεσα σε άλλα, θα εποπτεύει και θα έχει την ευθύνη για την εφαρμογή ορθών υγιεινών πρακτικών χειρισμού του τροφίμου από τους εργαζομένους σε αυτήν, θεσπίστηκε νομοθετικά (στην Ελλάδα, τι;).

Στην Ελλάδα τα προαναφερόμενα αποτελούν σενάριο επιστημονικής φαντασίας, ενώ φαίνεται ξεκάθαρα η πλήρης απαξίωση της γνώσης που παράγεται από τη σύγχρονη έρευνα. Παρά τα βαρύγδουπα λόγια που ακούμε καθημερινά για την αξία της γνώσης, της έρευνας, το Διαδίκτυο και τα όμοια, η όλη υπόθεση αφήνεται στην καλή πρόθεση του επιχειρηματία και στο φιλότιμο των υγειονομικών υπαλλήλων. Μάλιστα η συστηματική αμέλεια τήρησης των ενδεδειγμένων καταλήγει σε μήνυση, η οποία αν δεν εκδικαστεί σε 2-3 χρόνια, στο τέλος θα παραγραφεί, παρ΄ ότι στα θέματα υγείας οι διαδικασίες θα έπρεπε να είναι άμεσες και οι όποιες «ποινές» να έπονται σε σχετικά σύντομο διάστημα προκειμένου να είναι αποτελεσματικές (σύμφωνα με τα δεδομένα της συμπεριφοριστικής επιστήμης, με όρους κόστους- ωφέλειας). Να γιατί, υπό αυτό το πρίσμα, η πρόσφατη σχετική πρωτοβουλία της Νομαρχίας και του Δήμου Αθηναίων αποκτά ιδιαίτερη αξία.

Ο Μιχ. Μπατάκης είναι Επόπτης Δημ. Υγείας, γνωστικός ψυχολόγος ειδικευμένος στη Λακανική ψυχανάλυση.