[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ο Ερντογάν σε αδιέξοδο

Μετά την εκπληκτική νίκη του Ερντογάν η πολιτική ζωή της Τουρκίας γίνεται πια προβλεπτή. Αυτή την εκτίμηση έκανε περίεργα η γνωστή γαλλική εφημερίδα «Le Μonde» την επόμενη μέρα των εκλογών. Με τον ίδιο τρόπο θριαμβολογούσε εικονικά και ολόκληρη η ευρωπαϊκή πολιτική ελίτ, χωρίς να κατανοεί στοιχειωδώς τι γίνεται στη γειτονική χώρα.

Όμως, για να καταλάβουμε πόσο αδιέξοδη ήταν η παραπάνω νίκη, πρέπει να αναφέρουμε κατ΄ αρχάς τους δομικούς εκείνους παράγοντες που συνέβαλαν στην παραγωγή αυτού του αποτελέσματος.

Έτσι, ο Ερντογάν νίκησε γιατί είχε εν πρώτοις απίθανες επιτυχίες στον οικονομικό τομέα, αφού πέτυχε να έχει η Τουρκία επί της πρωθυπουργίας του 7,3% ετήσιο ποσοστό οικονομικής μεγέθυνσης («Εconomist», «Τhe burden of victory», 26/7/2007).

Επίσης, ο Ερντογάν νίκησε γιατί δεν τράβηξε μόνο τις ψήφους πολλών φτωχών κοινωνικών στρωμάτων, αλλά γιατί είλκυσε περίεργα και την πολιτική υποστήριξη πολλών μεταρρυθμιστών που δεν έχουν καμία σχέση με το Ισλάμ, αλλά είναι «αηδιασμένοι» με τον ρόλο του στρατού και της κεμαλικής «Αριστεράς»!

Τέλος, ο Ερντογάν νίκησε γιατί ξανάπαιξε αριστουργηματικά το «χαρτί» της ευρωπαϊκής πορείας της Τουρκίας, παρά το γεγονός ότι ο ευρωσκεπτισμός είναι πλέον διάχυτος στη χώρα αυτή και παρά τις εχθρικές διαθέσεις που έχει απέναντι στην προκείμενη προοπτική ένα μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Όμως η καταγραφή του τελευταίου τούτου παράγοντα αποκαλύπτει περίτρανα και το τραγικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται ο Ερντογάν από την επόμενη μέρα του τρομερού εκλογικού θριάμβου. Τι εννοώ;

Το πραγματικό δίλημμα σε αυτές τις εκλογές δεν ήταν κατά τη γνώμη μου η περιβόητη ισλαμική μαντίλα, ούτε εάν το Ισλάμ είναι πράγματι συμβατό με τη δημοκρατία. Το πραγματικό δίλημμα σε αυτή την εκλογική μάχη ήταν μόνο ένα:

Η ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ

του Ερντογάν δεν θα έχει καμία σημασία αν δεν εκσυγχρονιστεί ριζικά το απαρχαιωμένο κεμαλικό κράτος

Αν, δηλαδή, ο Ερντογάν θέλει να αλλάξει το καθυστερημένο κεμαλικό μόρφωμα που υπάρχει σήμερα στην Τουρκία σε ένα σύγχρονο δυτικό κράτος, όπου θα υπάρχουν «checks and balances», δηλαδή αμοιβαίοι έλεγχοι μεταξύ της εκτελεστικής, της δικαστικής και της νομοθετικής εξουσίας και όπου ο στρατός δεν θα παρεμβαίνει στην πολιτική (ως εγγυητής της κοσμικής εξουσίας).

Όλα αυτά τα μεγέθη είναι συνδεδεμένα με την ευρωπαϊκή τροχιά της γειτονικής χώρας και μέχρι σήμερα ο Τούρκος πρωθυπουργός δεν έχει κάνει σχεδόν τίποτε προς την κατεύθυνση αυτή.

Έτσι, αρκεί να μελετήσει κανείς προσεκτικά την Έκθεση του 2007 της Διεθνούς Αμνηστίας για να συνειδητοποιήσει δυσάρεστα τι ακριβώς συμβαίνει στην Τουρκία: διώξεις δημοσιογράφων και λογοτεχνών για το ιδεολογικό έγκλημα της προσβολής της «τουρκικότητας», ανεξιχνίαστες δολοφονίες μέσα στα αστυνομικά τμήματα, επιθέσεις σε δικαστές, απίστευτοι βασανισμοί κ.λπ. (Αmnesty Ιnternational, Report 2007). Όλα αυτά δείχνουν καθαρά ότι η Τουρκία δεν έχει ουδόλως «ευρωπαϊκή ταυτότητα», ό,τι και αν υποδηλώνει αυτός ο ασαφής όρος- από τον σεβασμό της διαφορετικότητας μέχρι το απλό γεγονός ότι ένας πρόεδρος στα ευρωπαϊκά κράτη δεν αρχίζει ποτέ τις υπηρεσιακές ασχολίες του με μια δημόσια προσευχή («Χάμπερμας», «Η διάσπαση της Δύσης»).

Επομένως, το βασικό αδιέξοδο του Ερντογάν ανακύπτει κατ΄ εξοχήν από το γεγονός ότι δεν έχει ξεκαθαρίσει ο ίδιος τη δική του πολιτική ατζέντα (τι, δηλαδή, θέλει να κάνει). Αν όμως δεν εκσυγχρονίσει στοιχειωδώς το απαρχαιωμένο κεμαλικό μόρφωμα, τότε ο στρατός θα συνεχίσει να παρεμβαίνει προκλητικά παντού (από την εξωτερική πολιτική μέχρι την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας).

Μέσα σε αυτό το κλίμα της επικίνδυνης αβεβαιότητας δεν νομίζω ότι η ελληνική πλευρά πρέπει να περιμένει θεαματικές αλλαγές στο Κυπριακό, αφού ο στρατός θα παίζει χυδαία με τα εθνικιστικά συναισθήματα με τα οποία έχει διαπαιδαγωγηθεί επί χρόνια ο τουρκικός λαός.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Η μεγάλη νίκη του Ερντογάν δεν θα έχει καμία σημασία αν δεν εκσυγχρονιστεί ριζικά το απαρχαιωμένο κεμαλικό κράτος. Για τον Τούρκο πρωθυπουργό τώρα ήλθε η ώρα να πει «το μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι» (Καβάφης)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ