ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Ο Φοίνιξ θα σκάψει στον Άρη

Σήμερα, ο Φοίνιξ, ένα διαστημόπλοιο αναγεννημένο από τις στάχτες παλιών αποτυχημένων αποστολών της ΝΑSΑ, ξεκινά το ταξίδι στον Άρη με τον εξαιρετικά φιλόδοξο στόχο να είναι ο πρώτος ιχνηλάτης του ανθρώπου που θα ανακαλύψει εξωγήινη ζωή.

O Φοίνιξ θα φτάσει στον Κόκκινο Πλανήτη του χρόνου τον Μάιο ή τον Ιούνιο έχοντας διανύσει περίπου 681 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Η άφιξή του θα γίνει σε γεωγραφικό πλάτος διαφορετικό από όλες τις προηγούμενες πετυχημένες αποστολές, πέντε συνολικά. Θα είναι η πρώτη φορά που ένα διαστημόπλοιο προσεδαφίζεται πάνω από τον αρκτικό κύκλο του Άρη στη διάρκεια του καλοκαιριού.

90 ημέρες ζωή. Εκεί, όπως και στους πόλους της Γης, το φως του Ήλιου θα λάμπει αδιάκοπα, κρατώντας στη ζωή τον Φοίνικα, που τροφοδοτείται με ηλιακή ακτινοβολία. Αυτό βέβαια θα κρατήσει περίπου 90 ημέρες. Μετά, το φως θα δώσει τη θέση του στο βαθύ σκοτάδι του χειμώνα ρουφώντας την τελευταία ανάσα του Φοίνικα. Το τέλος του είναι ήδη γραμμένο. Αλλά πριν σταματήσει να λειτουργεί, το όχημα θα χρησιμοποιήσει τον ρομποτικό του βραχίονα για να σκάψει κάτω από την παγωμένη σκόνη της βόρειας ερήμου. Μιας ερήμου απέραντης κι αφιλόξενης, που οι επιστήμονες ονόμασαν Vastitas Βorealis.

«Ακολουθήστε το νερό…». Αν οι προβλέψεις της ΝΑSΑ είναι σωστές, ο Φοίνιξ θα φτάσει στο αιώνιο στρώμα πάγου που κρύβεται από κάτω, πραγματοποιώντας τον πρώτο πολύ σημαντικό στόχο της αποστολής. Ύστερα από χρόνια συζητήσεων για το πόσο νερό είχε στο παρελθόν ο Κόκκινος Πλανήτης και τι απέγινε, ο Φοίνιξ θα φτάσει σε απόσταση αναπνοής. «Ακολουθήστε το νερό, είναι το σύνθημα όσων ερευνητών ασχολούνται με τον Άρη», λέει ο Πίτερ Σμιθ, υπεύθυνος ερευνητής της αποστολής, στο περιοδικό «Νew Scientist». «Αλλά κανείς δεν έχει καν πλησιάσει αυτό το νερό. Τώρα επιτέλους, θα το αγγίξουμε και θα το αναλύσουμε».

Το λιγότερο που μπορεί να κάνει ο Φοίνιξ είναι να επαληθεύσει υπολογιστικά μοντέλα και έρευνες δεκαετιών από απόσταση, που δείχνουν πως ο Άρης έχει τεράστιες ποσότητες νερού αποθηκευμένες σε μορφή πάγου κάτω από την επιφάνεια των πόλων. Αρειανά μικρόβια; Αλλά ο δεύτερος στόχος της αποστολής είναι «όλα τα λεφτά»: να αναζητηθούν ίχνη ζωής στο μεσοδιάστημα ανάμεσα στην επιφάνεια του Άρη και τους υποκείμενους πάγους. Αυτό θα έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς μερικοί ερευνητές πιστεύουν ότι η παρουσία του πάγου δεν είναι συνεχής τα τελευταία τρία δισεκατομμύρια χρόνια.

Αντίθετα, ισχυρίζονται πως λειώνει κάποιες φορές δημιουργώντας ένα υδάτινο περιβάλλον κάτω από την επιφάνεια κατάλληλο για την ανάπτυξη αρειανών μικροβίων. Αυτό το σενάριο δεν είναι τόσο παράλογο όσο ακούγεται. Σήμερα, οι πόλοι του Άρη έχουν κλίση 25,2 μοίρες σε σχέση με την τροχιά του πλανήτη γύρω από τον Ήλιο, σχεδόν όσο και της Γης (23,5 μοίρες).

Σύμφωνα όμως με τους υπολογισμούς των επιστημόνων, κάποτε η κλίση τους έφτανε τις 45 μοίρες. Με τέτοιες μεγάλες αποκλίσεις οι πόλοι θα μπορούσαν να ζεσταθούν και ο πάγος να εξατμιστεί κοντά στην επιφάνεια. Υπ΄ αυτές τις συνθήκες, είναι πιθανή η ανάπτυξη βακτηρίων ανάμεσα στους κρυστάλλους του πάγου και την ορυκτή ύλη.


Τρισδιάστατη εξερεύνηση για πρώτη φορά

ΑΚΟΜΗ κι αν τα ίχνη ζωής στον Άρη είναι ελάχιστα, ο Φοίνιξ έχει τα κατάλληλα εργαλεία για να τη βρει και να την αναγνωρίσει σκάβοντας σε βάθος. Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα ρομποτικά οχήματα που αλωνίζουν τον Άρη τα τελευταία χρόνια, ο Φοίνιξ, από τη στιγμή που θα φτάσει στο έδαφος του πλανήτη, δεν θα κάνει περιφορές. «Η δική μας αποστολή είναι να πάμε προς τα κάτω», λέει ο Πίτερ Σμιθ, επικεφαλής της αποστολής. Αυτή θα είναι η πρώτη φορά που η εξερεύνηση του Άρη θα γίνει τρισδιάστατα. Βέβαια, το βασικό ζητούμενο στην αρχή της αποστολής είναι η προσεδάφιση του Φοίνικος σε σημείο που έχει πάγο. Οι επιστήμονες είναι αισιόδοξοι πως θα τα καταφέρουν, μια που τόσο τα κλιματικά μοντέλα όσο και οι φωτογραφίες που λαμβάνουν δείχνουν στοιχεία θετικά. Το 2002, ένα φασματόμετρο ακτίνων γάμμα που μετέφερε το όχημα Αρειανή Οδύσσεια έδειξε πως υπάρχει έδαφος πλούσιο σε υδρογόνο κοντά στους πόλους. Κάτι τέτοιο είναι πιθανό μόνο από την ύπαρξη πάγου.

Μία από τις δυσκολίες της αποστολής είναι η επικοινωνία του Φοίνικος με το αρχηγείο της ΝΑSΑ. Αντίθετα με τις προηγούμενες αποστολές, δε θα μπορεί να λάβει εντολές ούτε να στείλει δεδομένα απευθείας στη Γη αλλά μέσω των διαστημοπλοίων που ήδη βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τον Κόκκινο Πλανήτη. Οι επιστήμονες θα έχουν οκτώ ώρες στη διάθεσή τους κάθε μέρα για να δουν τι βλέπει ο Φοίνιξ, να θέσουν προτεραιότητες και να αποφασίσουν το επόμενο βήμα του.


Ο έρωτας είναι εθισμός

Το πρόσθιο τμήμα του εγκεφάλου τής ανάβει το κόκκινο λαμπάκι. «Σκέψου τα δεδομένα», της λέει. «Δεν είχε ποτέ του σχέση μεγαλύτερη από ένα μήνα, πίνει πολύ, δεν έχει μείνει ποτέ σε δουλειά για πολύ καιρό».

Τ ο μέσο τμήμα του εγκεφάλου όμως δεν ακούει. «Πω, πω, τι κούκλος», τη ζαλίζει, «πόσο ωραία του πάει το τζιν, τι ωραία που πέφτουν τα μαύρα μαλλιά του στους ώμους κι εκείνο το βλέμμα του όταν σε κοιτάζει έτσι, φευγαλέα με την άκρη του ματιού του…».

Ο δικός του πρόσθιος εγκέφαλος προσπαθεί να τον συνεφέρει. «Φλερτάρει με όλους τους άντρες στο μπαρ και πίνει περισσότερο κι από σένα». Ο μέσος εγκέφαλος όμως δεν τα βλέπει αυτά γιατί είναι απασχολημένος με τα πόδια της, το ντεκολτέ και το βλέμμα που τον καλεί κοντά της.

«Μα καλά, τι σκέφτεστε;», αναρωτιούνται τα μπροστινά τμήματα και των δύο εγκεφάλων, αλλά τα μεσαία τμήματα αναζητούν την ανταμοιβή τους τυφλωμένα από το θέαμα.

ΤΑ ΙΔΙΑ ΣΗΜΑΔΙΑ παρατηρούν οι επιστήμονες στον εγκέφαλο ενός ερωτευμένου και ενός τοξικομανούς που μόλις έχει πάρει τη δόση του

Ηλίθιες επιλογές. Όταν έρθει η στιγμή να διαλέξουμε τον σεξουαλικό μας σύντροφο, ακόμα και οι πιο έξυπνοι νευρώνες κάνουν ηλίθιες επιλογές. Εντάξει, αν η κάτοχος του εγκεφάλου είναι στα 40 κάτι και έχει «περπατήσει» λίγο παραπάνω, θα πάρει την τσάντα της και θα το βάλει στα πόδια. Και αν ο τύπος κοντεύει τα 50, μπορεί να αντισταθεί στο βαθύ ντεκολτέ. Η σοφία, μερικές φορές, είναι αποτέλεσμα της πείρας.

Αν όμως τα αντικείμενα του πόθου δεν έχουν κλείσει ακόμα τα 30, μη στοιχηματίζετε ότι θα αποφύγουν τον πειρασμό. Πολλά εξαρτώνται από την επιρροή που έχει πάνω τους ο γάμος των γονιών τους, το κουτσομπολιό, αλλά και από την επιθυμία των φίλων τους και την άποψή τους περί ελκυστικού. Το πιθανότερο είναι αυτή να κινηθεί με μικρά πλάγια βήματα προς το μέρος του και να του ανοιγοκλείσει τα βλέφαρα. Εννέα στις δέκα φορές, αυτός θα υποκύψει. Ακόμα και οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν πως αν μια γυναίκα θέλει να ρίξει έναν άντρα στο κρεβάτι, αρκεί να του το ζητήσει…

Ο χορός και τα μυστικά. Έτσι αρχίζει το ταγκό της έλξης, του ξελογιάσματος και του έρωτα. Είναι ένας χορός που κρύβει πολλά μυστικά, όχι μόνο για τους ψυχολόγους αλλά και για τους δύο χορευτές. Η επιστήμη μόλις που έχει αρχίσει να αναλύει τις λειτουργίες ενός ερωτευμένου εγκεφάλου, εξετάζοντας την ιστορία από πολλές οπτικές γωνίες: νευρωνικά συστήματα, χημικοί αγγελιαφόροι κ.ά.


Από τη σπίθα της έλξης έως τη φωτιά του πάθους

Η ΡΟΜΑΝΤΙΚΗ αγάπη αποτελείται από ένα σωρό στάδια και συναισθήματα. Πόθος, έρωτας, πάθος, προσκόλληση, δέσμευση, ευχαρίστηση. Η επιστημονική μελέτη του μείγματος δεν είναι εύκολη γιατί όλα αυτά μπερδεύονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, σε κάποια σημεία η βιολογία του πόθου και του έρωτα είναι κοινή κι ας μην είναι ίδια αυτά τα δύο στάδια.

Ο χορός που οδηγεί σε σταθερή δέσμευση αποτελείται από αρκετά βήματα-κλειδιά.

● Πρώτα, έρχεται η αρχική έλξη, η σπίθα. Πρέπει να υπάρχει για να διαλέξει κάποιος έναν άλλον άνθρωπο ανάμεσα σε μερικές δεκάδες, χιλιάδες ή εκατομμύρια.

● Σειρά έχει το παθιασμένο ξελόγιασμα του έρωτα, η μοναδική μαγεία ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που δεν μπορούν να σταματήσουν να σκέφτονται ο ένας τον άλλον. Το μυαλό χρησιμοποιεί το χημικό του οπλοστάσιο για να εστιάσουμε την προσοχή μας σε έναν μόνο άνθρωπο εις βάρος των υπολοίπων. «Όλοι γνωρίζουν αυτό το συναίσθημα. Είναι από τα μεγαλύτερα μυστήρια της επιστήμης. Είναι το μυστικό φίλτρο, αυτό που μας κάνει “κλικ”, η διαπροσωπική χημεία», λέει ο Τζιαν Γκονζάγκα, ερευνητής. Το πάθος διαρκεί το λιγότερο για μερικούς μήνες, φτάνοντας τα δύο χρόνια σε αρκετές περιπτώσεις ή τα τέσσερα στην καλύτερη περίπτωση, σύμφωνα με τον Άρθουρ Άρον, ψυχολόγο στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο Νέας Υόρκης.

Καθώς το πάθος ξεθωριάζει, κάτι πιο σταθερό παίρνει τη θέση του. Η συντροφική αγάπη. Χαρακτηρίζεται από την τρυφερότητα, τη στοργή και τη μακροχρόνια σταθερότητα. Ελάχιστα γνωρίζουμε για το τι συμβαίνει στους εγκεφάλους των ζευγαριών που είναι πολλά χρόνια μαζί και αγαπημένοι, γι΄ αυτό οι ερευνητές αρχίζουν μια μεγάλη έρευνα με λειτουργικούς μαγνητικούς τομογράφους και ευτυχισμένους εθελοντές μεγαλύτερης ηλικίας.


Οι πρώτες φωτογραφίες ερωτευμένου εγκεφάλου

ΤΟ 2000, δύο επιστήμονες στο Λονδίνο επέλεξαν 70 ανθρώπους, όλους στην αρχή του έρωτά τους, και τους έβαλαν μέσα στον λειτουργικό μαγνητικό τομογράφο, το μηχάνημα που φωτογραφίζει τον εγκέφαλο εν ώρα δράσης. Ήταν οι πρώτες φωτογραφίες ερωτευμένου εγκεφάλου.

Εκείνες οι εικόνες και άλλες αργότερα αποκαλύπτουν ότι η ρομαντική αγάπη μοιάζει με τον εθισμό στο αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Ο εγκέφαλος παίζει ένα παιχνίδι απαραίτητο για την εξέλιξη, συνδέοντας με την ευχαρίστηση κάτι που μόλις συνέβη και αποδίδοντας το συναίσθημα στον «θεό» που βρίσκεται απέναντι.

Όλα τα ζώα ζευγαρώνουν. Ακόμα και το πιο πρωτόγονο σύστημα του εγκεφάλου ξέρει ότι πρέπει να παράγει απογόνους. Οι χελώνες απλώς αφήνουν τα αυγά τους στην άμμο και επιστρέφουν στη θάλασσα χωρίς να ρίξουν καμία ματιά ποτέ ξανά στο ταίρι τους. Τα συναισθήματα. Οι ανθρώπινοι εγκέφαλοι είναι πολύ πιο πολύπλοκοι με πρόσθετα νευρωνικά συστήματα που αναζητούν τον έρωτα, άλλα που θέλουν θαλπωρή και συντροφιά και άλλα που απλώς θέλουν να περάσουν καλά.

Ωστόσο, η «χημεία» μεταξύ δύο ανθρώπων δεν είναι απλώς θέμα μορίων που βολτάρουν μέσα στον εγκέφαλο παίζοντας μπιλιάρδο με τα συναισθήματα.

Μεγάλο ρόλο στην έλξη μεταξύ τους έχουν οι προσωπικές τους ιστορίες. «Οι γονείς μας μας επηρεάζουν», λέει η Έλεν Φίσερ, εξελικτική ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ράτγκερς και ερευνήτρια της ανθρώπινης έλξης. «Το ίδιο και το σχολείο, η τηλεόραση, το λεγόμενο “τάιμινγκ”, το μυστήριο». Κάθε ταινία που τους έχει κάνει να δακρύσουν, κάθε βιβλίο που έχουν διαβάσει, κάθε τραγούδι που τους έχει σημαδέψει, είναι μέρος του μονοπατιού που τους οδηγεί στον ένα και μοναδικό.