Φοβούνται «Ορθόδοξο Βατικανό»

«Ο Πατριάρχης και το Πατριαρχείο δεν έχουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούν τη λέξη “οικουμενικό”». Με τη φράση αυτή το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο της Τουρκίας αμφισβήτησε για πολλοστή φορά την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως.

Ελάχιστοι, ωστόσο, στάθηκαν στην υπόθεση με την οποία ασχολήθηκε το Ανώτατο Δικαστήριο την περασμένη Τρίτη. Η απόφασή του αθώωνε τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο έπειτα από προσφυγή Βούλγαρου ιερέα, ο οποίος είχε καθαιρεθεί από το Πατριαρχείο. Λίγες ημέρες όμως πριν από τις τουρκικές εκλογές, η αθώωση του Οικουμενικού Πατριάρχη δεν ήταν δυνατόν να βρίσκεται στο προσκήνιο. Έτσι, η τουρκική κοινή γνώμη έμαθε πως το δικαστήριο αποφάσισε ότι ο Πατριάρχης και το Πατριαρχείο δεν μπορούν να χρησιμοποιούν τη λέξη «οικουμενικό» και η αθώωση πέρασε στα… ψιλά. Πέντε φορές. Η νέα αμφισβήτηση της οικουμενικότήτας του Πατριαρχείου δεν αποτελεί έκπληξη για τους ανθρώπους που παρακολουθούν χρόνια τις σχέσεις Τουρκίας- Πατριαρχείου. Είναι ενδεικτικό ότι μέσα σε διάστημα δυόμισι ετών η οικουμενικότητα του Πατριαρχείου έχει αμφισβητηθεί τουλάχιστον πέντε φορές από επίσημα τουρκικά χείλη- ακόμα και από τον πρωθυπουργό Ταγίπ Ερντογάν.

Όπως τόνιζαν στα «ΝΕΑ» πηγές από το Φανάρι, το κείμενο της απόφασης του δικαστηρίου αφορούσε κυρίως την αθώωση του κ. Βαρθολομαίου. Ωστόσο, το τουρκικό δικαστήριο βρήκε την ευκαιρία στην ίδια απόφαση να αμφισβητήσει και πάλι την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου, «χρυσώνοντας» έτσι το χάπι της αθώωσης. Και αυτό διότι απομένουν λίγες μόνον ημέρες από τις τουρκικές εκλογές…

Οι κύριοι λόγοι. Όπως σημειώνουν γνώστες των σχέσεων Φαναρίου- Τουρκίας, δύο είναι οι κύριοι λόγοι που οδηγούν την τουρκική κυβέρνηση στην αμφισβήτηση της οικουμενικότητας του Πατριαρχείου.

● Από τη μία, είναι τα φοβικά ανακλαστικά τους: οι Τούρκοι, δηλαδή, φοβούνται την ύπαρξη ενός ορθόδοξου Πατριαρχείου μέσα στην Τουρκία.

● Από την άλλη, φοβούνται μήπως το Οικουμενικό Πατριαρχείο εξελιχθεί σε ένα νέο Βατικανό. Μόνο καλά δεν αισθάνονται όταν βλέπουν ότι προσωπικότητες παγκοσμίου βεληνεκούς επισκέπτονται τον Πατριάρχη, όπως πριν από λίγες μέρες ο πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Αλ Γκορ και ο Πάπας Βενέδικτος.

Για την Τουρκία το Πατριαρχείο είναι απλώς ένα τουρκικό ίδρυμα και ο Πατριάρχης ένας… εκπρόσωπος της ελληνικής μειονότητας στην Κωνσταντινούπολη.

Πριν από δυόμισι χρόνια, για παράδειγμα, ο πρωθυπουργός της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν απαγόρευε τη συμμετοχή όλων των δημοσίων υπαλλήλων σε δεξίωση της αμερικανικής πρεσβείας στην Κωνσταντινούπολη προς τιμήν των Αρχών του Πατριαρχείου. Η δικαιολογία για την απόφαση ήταν, όπως δήλωσε, «για να προστατεύσουμε ένα καθεστώς που ισχύει από τη Συνθήκη της Λωζάννης. Δεν μπορούμε να επιτρέπουμε σε ξένες δυνάμεις να δίνουν τίτλους σε απλούς πολίτες της Τουρκίας».

Η συνεχιζόμενη προκλητική στάση της Τουρκίας προκαλεί έντονη ανησυχία στο Φανάρι. Η έκρηξη του κ. Βαρθολομαίου και η δραματική έκκληση που απηύθυνε- εκτός κειμένου μάλιστα- στον Πρωθυπουργό κ. Καραμανλή «Σας ζητώ να παρέμβετε. Είναι ζήτημα επιβίωσης» δεν θεωρείται τυχαία. Όπως εκτιμούν εκκλησιαστικές πηγές, έγινε λίγο πριν από τις τουρκικές εκλογές και μόλις μία ημέρα πριν εκδοθεί η απόφαση του δικαστηρίου.

Πηγές από το Φανάρι εν τω μεταξύ εξηγούσαν το ξέσπασμα του κ. Βαρθολομαίου, τονίζοντας ότι «από καιρού εις καιρόν το Πατριαρχείο δράττεται της ευκαιρίας μίας επίσκεψης σημαντικού προσώπου για να δημοσιοποιήσει τα λιμνάζοντα προβλήματα του Πατριαρχείου και να καταδείξει ότι κανένα δεν έχει λυθεί».


Δημεύσεις, απαγορεύσεις, προσπάθειες αποδυνάμωσης

Από τον 6ο αιώνα μ.Χ. χρησιμοποιείται ο όρος «οικουμενικό», ο οποίος έχει αποκλειστικά εκκλησιαστικό και πνευματικό περιεχόμενο και αναγνωρίζεται σε όλο τον κόσμο. Αυτό το επιχείρημα χρησιμοποιούν τόσο ο Οικουμενικός Πατριάρχης όσο και το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, όποτε οι Τούρκοι αξιωματούχοι επιτίθενται με δηλώσεις που αμφισβητούν την οικουμενικότητά του. Όπως έχει πει στο παρελθόν ο κ. Βαρθολομαίος: «Όλοι οι προκάτοχοί μου χρησιμοποιούν τον τίτλο που τους εδόθη από τον 6ο αιώνα. Συνεχίζω την παράδοση των προκατόχων μου».

Οι διώξεις. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως είναι το πρώτο τη τάξει από τα πρεσβυγενή (τα αρχαιότερα) ορθόδοξα Πατριαρχεία. Το πρωτείο του Οικουμενικού Πατριάρχη, (ο οποίος είναι ο πνευματικός ηγέτης των απανταχού ορθοδόξων) και η διεθνής αποστολή του αναγνωρίζονται και στη Συνθήκη της Λωζάννης. Από τότε όμως ξεκίνησαν και οι αντιδράσεις της Τουρκίας. Ζήτησαν την απομάκρυνση του Πατριαρχείου από την επικράτειά της και άρχισαν συντονισμένη προσπάθεια για την αποδυνάμωσή του. Δήμευσαν δηλαδή ναούς και ακίνητα και απαγόρευαν τη λειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης (1971). Επιπλέον, η Τουρκία δεν αναγνωρίζει νομική προσωπικότητα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, με αποτέλεσμα να μην του αναγνωρίζονται και δικαιώματα ιδιοκτησίας. Η αναγνώριση. Όπως αποδεικνύεται, όμως, μόνο η Τουρκία είναι αυτή που δεν αναγνωρίζει τον οικουμενικό χαρακτήρα του Πατριαρχείου. Πολλοί ξένοι ηγέτες- πολιτικοί και θρησκευτικοί- επισκέπτονται το Φανάρι και άλλοι τον προσκαλούν να επισκεφθεί επισήμως τις χώρες τους. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της επίσκεψης του Πάπα Βενέδικτου στην Κωνσταντινούπολη. Άλλωστε και μετά την απόφαση του τουρκικού δικαστηρίου, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Αγία Έδρα έσπευσαν να δηλώσουν ότι στηρίζουν το Πατριαρχείο και αναγνωρίζουν την οικουμενικότητά του.