[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] «Ένα βήμα εμπρός και δύο πίσω;»

ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το μέλλον της Ευρώπης αποτελούν οπωσδήποτε «ένα βήμα εμπρός» για την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά ίσως να αποτελέσουν και «δύο βήματα πίσω». Αποτελούν ένα θετικό βήμα καθώς αποφασίστηκε το πλαίσιο μιας νέας Συνθήκης που θα διασώσει ένα σημαντικό μέρος των θεσμικών καινοτομιών του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, όπως τον σταθερό πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον εκπρόσωπο εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης (που όμως δεν θα αποκαλείται «Υπουργός Εξωτερικών» αλλά Υψηλός Εκπρόσωπος, λόγω αντιδράσεων της Βρετανίας), την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, την επέκταση της ειδικής πλειοψηφίας, κ.ά. Η νέα αυτή Συνθήκη θα αποτελέσει αντικείμενο τεχνικής επεξεργασίας στο πλαίσιο Διακυβερνητικής Διάσκεψης (Δ.Δ.) που θα πρέπει να ολοκληρώσει τις εργασίες της μέχρι το τέλος του έτους. Με τη νέα αυτή Συνθήκη, που αφού επικυρωθεί θα τεθεί σε εφαρμογή το 2009, εκτιμάται ότι η Ένωση θα βγει από την κρίση στην οποία είχε περιέλθει τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο το πλαίσιο Συνθήκης που συμφωνήθηκε (αλλά και οι διαπραγματεύσεις που οδήγησαν σ΄ αυτό) μπορούν να ερμηνευθούν ως η επαναβεβαίωση του ρόλου των εθνικών κρατών (και της ιστορίας) και όχι της Ένωσης. Η τελευταία μπορεί να επιτυγχάνει έναν κάποιο βαθμό «θεσμικής εμβάθυνσης» αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι επιτυγχάνει και την αναγκαία «πολιτική εμβάθυνση ή ολοκλήρωση». Το αντίθετο. Σε μια σειρά περιπτώσεων ο πολιτικός ρόλος της Ένωσης φαίνεται να συρρικνούται.

Έτσι λ.χ. το πλαίσιο Συνθήκης περιλαμβάνει Δήλωση σύμφωνα με την οποία η κοινή εξωτερική πολιτική δεν επηρεάζει τη διαμόρφωση και άσκηση της εξωτερικής πολιτικής των κρατών-μελών. Εάν η Δήλωση αυτή εφαρμοσθεί κατά γράμμα μπορεί να καταργήσει κάθε έννοια κοινής εξωτερικής πολιτικής. Και αυτό δεν είναι η μόνη περίπτωση υπονόμευσης της ενωσιακής δυναμικής. Υπάρχουν αρκετές άλλες. Ούτε βεβαίως το πλαίσιο της Συνθήκης φαίνεται να απαντά σ΄ ορισμένα από τα κρίσιμα ζητήματα που ταλανίζουν την Ένωση όπως της νομιμοποίησης, κοινωνικής διάστασης, κ.λπ. Το ερώτημα βεβαίως είναι αν η σημερινή Ένωση των 27 μπορεί να κάνει «τα δύο βήματα μπροστά». Οι αμφιβολίες ενισχύονται με τις τελευταίες αποφάσεις…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.