[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Χωρίς στρατηγική για Τουρκία

Oι εξελίξεις στην Τουρκία προκαλούν δικαιολογημένη ανησυχία και προβληματισμό. Το κεντρικό ερώτημα εάν η Τουρκία θα μπορέσει τελικά να συνδυάσει τη δημοκρατία με τον κοσμικό χαρακτήρα κράτους και κοινωνίας κρίνεται αυτήν την περίοδο. Και αυτό ενδιαφέρει (εκτός από την Τουρκία) την Ελλάδα και βεβαίως την Ευρώπη. Γιατί μόνο μια Τουρκία που θα μπορέσει να πετύχει τον συνδυασμό «δημοκρατίας και κοσμικότητας» μπορεί να ελπίζει σε ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έστω και στο απώτερο μέλλον. Αλλά το θλιβερό είναι αυτή τη στιγμή ότι η Ένωση εμφανίζεται να μην έχει συνεκτική στρατηγική απέναντι στην Τουρκία. Βεβαίως, τυπικά, η Τουρκία βρίσκεται στη διαδικασία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων (οι οποίες διεξάγονται με τέτοιο βραδύ ρυθμό που, εάν συνεχισθούν έτσι, θα διαρκέσουν είκοσι με τριάντα χρόνια). Από πολιτική άποψη, όμως, η Ένωση και οι χώρες- μέλη της στέλνουν τα πλέον αντιφατικά και συγκρουόμενα μηνύματα στην Τουρκία.

Αποκωδικοποιημένα τα μηνύματα αυτά λένε ότι η Τουρκία για μια μεγάλη ομάδα κρατών- μελών δεν είναι επιθυμητή ως πλήρες μέλος στην Ένωση. Τελευταία περίπτωση αυτή του Ν. Sarkozy ο οποίος, προκειμένου να διαφυλάξει την προνομιακή θέση της Γαλλίας στο σύστημα της Ένωσης, δεν θα ήθελε να δει ως πλήρες μέλος μια χώρα πληθυσμικά ισχυρότερη (από τη Γαλλία δηλαδή). Η αντίθεση Sarkozy στην τουρκική ένταξη οφείλεται ακριβώς σε αυτό τον παράγοντα. Όλα τα άλλα είναι απλώς προσχήματα.

Ωστόσο, η Γαλλία υπήρξε η χώραμέλος που πρωτοστάτησε το 1999 προκειμένου η Τουρκία να ανακηρυχθεί «υποψήφια για ένταξη χώρα». Και βεβαίως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα είχε δεσμευθεί από το 1963 (με τη συμφωνία σύνδεσης) να αποδεχθεί την Τουρκία ως πλήρες μέλος.

Η προοπτική δε της ένταξης υπήρξε ο παράγοντας που συνέβαλε στο να επιτευχθεί ο συμβιβασμός ανάμεσα στις συνιστώσες της «δημοκρατίας και κοσμικότητας» (πολιτικών δυνάμεων και στρατού). Η διαφαινόμενη κατάρρευση της ενταξιακής προοπτικής οδήγησε και στην κατάρρευση του συμβιβασμού αυτού με όλες τις οδυνηρές συνέπειες. Επομένως, εάν η Ένωση θέλει μια δημοκρατική και κοσμική Τουρκία, θα πρέπει τουλάχιστον να προβάλει μια συνεκτική στρατηγική απέναντι στη χώρα αυτή.

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.