Οι χώρες εκθέτουν τον εαυτό τους

Για να δει κανείς τα έργα τέχνης που έστειλαν οι 27 ευρωπαϊκές χώρες στην έκθεση της Ρώμης για την πεντηκοστή επέτειο της Ενωμένης Ευρώπης, θα πρέπει πρώτα να ξεχάσει πως η Βρετανία και η Γαλλία πολεμούσαν αιώνες μεταξύ τους και να πιστέψει πως οι Αυστριακοί είναι ο πιο ερωτικός λαός της ηπείρου.

Ηέκθεση εγκαινιάστηκε στο Κυρινάλιο, το ιταλικό προεδρικό μέγαρο, από τον πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας Τζόρτζιο Ναπολιτάνο και τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο. Οι 27 χώρες ήλπιζαν ότι με τα έργα που έστειλαν στη Ρώμη θα έδειχναν την ταυτότητά τους και την ψυχή τους. Όμως δεν το κατάφεραν όλες. Όπως σημειώνει ο Ιταλός τεχνοκριτικός Βιτόριο Σγκάρμπι, τα έργα που επέλεξαν κάποιες από αυτές αποτελούν μάλλον παράδοξες επιλογές. Όπως, για παραδειγμα «Η άφιξη του Λουδοβίκου-Φιλίππου στο Πόρτσμουθ στις 8 Οκτωβρίου 1844». Ο πίνακας του Τέρνερ είναι η βρετανική συμβολή στην έκθεση. Η Βρετανία προτίμησε να συνδέσει τη ναυτική της παράδοση με μια στιγμή αγγλογαλλικής συνεννόησης παρά εχθρότητας. Από την άλλη μεριά, η «Χοντρή κυρία» που έστειλε η Μάλτα ήταν σύμφωνα με τον Σγκάρμπι μια επιτυχημένη επιλογή, που συμβολίζει «τη μητέρα Γη, την αφετηρία του μεσογειακού πολιτισμού».

Οι εκπλήξεις
Η Γαλλία αιφνιδίασε και αυτή. Επέλεξε τον «Σκεπτόμενο» του Ροντέν και όχι κάποιον από τους μεγάλους ιμπρεσιονιστές της, όπως θα περίμενε κανείς. Όμως, ούτε ο Βερμέρ, ο Ρέμπραντ και ο Βαν Γκογκ είχαν καλύτερη τύχη: η Ολλανδία έστειλε στη Ρώμη ένα αφηρημένο έργο του Πιτ Μοντριάν. Όσο για τη συμβολή της Αυστρίας, άραγε από πότε οι Αυστριακοί έγιναν τόσο ερωτικοί; Η γυμνή γυναίκα του Έγκον Σίλε, με τα ανοιχτά πόδια, σίγουρα θα ξαφνιάσει πολλούς. Στην πιο δύσκολη θέση από όλους βρέθηκαν οι Ιταλοί. Επέλεξαν έναν Τισιανό («Ο άνδρας με τα γκρίζα μάτια»). Έτσι, άφησαν εκτός, μεταξύ πολλών άλλων, τον Μιχαήλ Άγγελο, τον Ντα Βίντσι και τον Καραβάτζιο.

Οι αγιογραφίες
Σαν να ακούμε κιόλας τους χριστιανούς να ενώνουν τη φωνή τους με πολλούς άλλους που εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για το γεγονός ότι η ευρωπαϊκή χριστιανική κληρονομιά εκπροσωπείται μόνο με εικόνες από τη Βουλγαρία και την Κύπρο, τρεις αγιογραφίες από τη Ρουμανία και τον «Θρήνο του Χριστού» του Βέλγου Βαν Ντάικ. «Αυτά για την Ευρώπη των γοτθικών καθεδρικών ναών και των θρησκευτικών τοιχογραφιών του Μικελάντζελο και του Τζιότο», λέει ο Σγκάρμπι στους «Τάιμς» του Λονδίνου. Όμως, σύμφωνα με τον Λουί Γκοτάρ, πολιτιστικό σύμβουλο του προέδρου Ναπολιτάνο, σκοπός της έκθεσης είναι να υπογραμμίσει ότι «όλοι οι πολιτισμοί συνέβαλαν στη συγκρότηση των σημερινών αξιών: στη δημοκρατία, την ανεκτικότητα και την ανοχή στον πολιτισμό των άλλων».

[ ΓΝΩΜΗ ] Μια γυναίκα με τα πόδια ανοιχτά

Η τέχνη δίνει μια ιδέα για την πολιτιστική ταυτότητα μιας χώρας. Από αυτή την άποψη, η επιλογή της Αυστρίας ίσως ήταν κάπως ανεπιτυχής. Τα λαμπερά έργα του Κλιμτ θα ήταν μια προφανής επιλογή. Αντί γι΄ αυτά έχουμε τον ερωτικό καλλιτέχνη Σίλε. Άραγε έτσι βλέπουν τη χώρα τους οι Αυστριακοί; Μια γυναίκα με τα πόδια ανοιχτά που περιμένει να μπει μέσα ο πρώτος τυχόντας;

Όσο για την Ελλάδα, αυτοκαθορίζεται πάλι με την κλασική της κληρονομιά (με μια κόρη). Έκτοτε δεν δημιούργησε τίποτα μεγαλύτερο. Το ίδιο και η Κύπρος επιστρέφει με τις εικόνες της σε ένα απώτερο παρελθόν. Οι Πολωνοί ξεχειλίζουν από εθνικό συναίσθημα. Και οι φυσιολάτρες Φινλανδοί στέλνουν ένα ηλιοβασίλεμα.

Γενικά, κάθε έργο δείχνει κάτι από τον λαό που εκπροσωπεί.


Επιστολή από 10 κορυφαίους διανοούμενους της Ευρώπης

«ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ηγέτες των 27 εθνών της Ε.Ε., πώς τολμάμε εμείς οι Ευρωπαίοι να γιορτάζουμε αυτό το Σαββατοκύριακο την ώρα που σε μία ήπειρο μερικά χιλιόμετρα νοτιότερα οι πιο ανυπεράσπιστοι, στερημένοι και αδύναμοι δολοφονούνται στο Σουδάν;».

Το επώδυνο αυτό ερώτημα απηύθυναν μέσω της βρετανικής «Ιndependent» το Σάββατο, παραμονή των 50ών γενεθλίων της Ε.Ε., δέκα από τους επιφανέστερους διανοούμενους της Ευρώπης: ο Ιταλός σημειολόγος Ουμπέρτο Έκο, ο Ιταλός δραματουργός Ντάριο Φο, ο Γερμανός συγγραφέας Γκίντερ Γκρας, ο Γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας, ο Τσέχος δραματουργός και πολιτικός Βάτσλαβ Χάβελ, ο Ιρλανδός ποιητής και συγγραφέας Σέιμους Χίνι, ο Γάλλος φιλόσοφος Μπερνάρ Ανρί-Λεβί, ο Βρετανός δραματουργός Χάρολντ Πίντερ, η Ιταλίδα δραματουργός και ηθοποιός Φράνκα Ράμε και ο Βρετανός δραματουργός Τομ Στόπαρντ.

Η αποτυχία
Θυμίζοντας τις θηριωδίες που διαπράχθηκαν στο Άουσβιτς και τη Σρεμπρένιτσα, οι δέκα διανοούμενοι επικρίνουν αυστηρά την Ε.Ε. για την αποτυχία της να θέσει τέλος στη βία που μαίνεται στο Νταρφούρ, έχοντας μέχρι στιγμής στοιχίσει τη ζωή περισσοτέρων των 200.000 ανθρώπων και έχοντας αναγκάσει περισσότερους από 2,5 εκατομμύρια ακόμα ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. «Δεν έχει η Ε.Ε. καμία λέξη να εκστομίσει, καμία αρχή βάσει της οποίας να δράσει, καμία δράση να αναλάβει ώστε να αποτρέψει αυτές τις σφαγές;», αναρωτιούνται. «Θα επαναληφθεί λοιπόν η δειλία [που οδήγησε στη σφαγή] της Σρεμπρένιτσας; Κι αν είναι έτσι, γιατί γιορτάζουμε;».

«Στο όνομα αυτής της κοινής κουλτούρας και των κοινών αξιών», συνεχίζει η συμμαχία των διανοουμένων, «καλούμε τους 27 ηγέτες να επιβάλουν άμεσα τις πιο αυστηρές κυρώσεις στους ηγέτες του σουδανικού καθεστώτος. Αποκλείστε τους από τις ακτές μας, τις ιατρικές μας υπηρεσίες και τα αγαθά πολυτελείας μας. Παγώστε τα περιουσιακά τους στοιχεία στις τράπεζές μας και κινηθείτε άμεσα ώστε να εμπλέξετε άλλες ενδιαφερόμενες χώρες. Δεν πρέπει να προδώσουμε για ακόμα μία φορά τον ευρωπαϊκό πολιτισμό μας παρακολουθώντας και περιμένοντας να καταστραφεί ακόμα ένας πολιτισμός στην Αφρική. Ας είναι αυτή η δράση το δώρο στον εαυτό μας… Και όταν τελεστεί, ας γιορτάσουμε όλοι μαζί με υπερηφάνεια».