Έφυγε ο διανοούμενος της Αριστεράς

«Έφυγε» το βράδυ της περασμένης Παρασκευής, σε ηλικία 84 ετών, ο διανοητής της Αριστεράς Γρηγόρης Φαράκος. Ηγετικό στέλεχος και ιστορική φυσιογνωμία της Αριστεράς με τη δράση και τους αγώνες του για πάνω από 60 χρόνια σημάδεψε την ιστορία του ΚΚΕ από τον Εμφύλιο και μετά, καθώς και του Συνασπισμού την τελευταία δεκαετία.

Από τη Μεταπολίτευση του 1974 και ώς το 1989 εκλεγόταν βουλευτής Αθηνών του ΚΚΕ κι από το 1989 έως το 1993 με τον ΣΥΝ. Διετέλεσε γενικός γραμματέας της Κ.Ε. του ΚΚΕ από τις 11 Ιουλίου του 1989, όταν ο Χαρίλαος Φλωράκης ανέλαβε την προεδρία του Κόμματος, μέχρι το 1991. Στις 25 Φεβρουαρίου 1991, στο 13ο Συνέδριο του ΚΚΕ, επανεξελέγη μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, αλλά δύο ημέρες μετά δεν αποδέχθηκε την πρόταση να είναι ξανά υποψήφιος για τη θέση του γενικού γραμματέα. Από το 1991 δραστηριοποιήθηκε πολιτικά στον Συνασπισμό. Το 1996, λίγο μετά το 15ο Συνέδριο του Περισσού, είχε κάνει σκληρή κριτική στο ΚΚΕ δηλώνοντας ότι το κόμμα «δεν μπορεί να συλλάβει τα μηνύματα της εποχής».

Ο Γρηγόρης Φαράκος άφησε πίσω του πλούσιο συγγραφικό έργο. Ανάμεσα σε αυτό και το αυτοβιογραφικό του «Μαρτυρίες και στοχασμοί 1941-1991. 50 χρόνια πολιτικής δράσης» (Εκδ. Προσκήνιο), όπου εκόμιζε συγκλονιστικές μαρτυρίες για τις δραματικές κοινωνικοπολιτικές συγκυρίες στην Ελλάδα από το 1941 κι έπειτα, ασκούσε κριτική στη μεταπολεμική πολιτική πραγματικότητα κι επαναξιολογούσε όσα σχετίζονταν με τη δική του πρωταγωνιστική δράση.

Στο συλλυπητήριο μήνυμά του ο Πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής ανέφερε: «Πολιτικοί φίλοι και αντίπαλοι, αναγνωρίσαμε στο πρόσωπό του έναν σημαντικό πολιτικό άνδρα, έναν άνθρωπο με βαθιά αξιοπρέπεια και πραγματικό ήθος». «Με τη δράση του και τη γενικότερη στάση του τίμησε τις αρχές και τις αξίες που πρέσβευε. Επέλεξε να διατηρήσει μια ξεχωριστή άποψη σε δύσκολες στιγμές, πάλεψε τις θέσεις του με αξιοπρέπεια και κέρδισε τον σεβασμό όλων όσοι τον γνωρίσαμε», δήλωσε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γ. Παπανδρέου.

Με ανακοίνωσή του ο ΣΥΝ εξέφρασε τη βαθιά οδύνη και τη θλίψη των μελών του και του κόσμου της Αριστεράς. «Εκτός από κορυφαίο κομματικό στέλεχος, υπήρξε, κυρίως, αγωνιστής με υψηλή κοινωνική και πολιτιστική προσφορά, με πλούσιο, αναγνωρισμένο συγγραφικό έργο και με διακριτή δημόσια παρουσία», σημειώνεται μεταξύ άλλων. Η πολιτική κηδεία του έγινε το Σάββατο στο Ναύπλιο σε στενό οικογενειακό κύκλο.


4 στιγμές

Ο Γρηγόρης Φαράκος μπήκε στην ενήλικη ζωή, σε μια στιγμή εφόδου στον ουρανό. Όταν η Αριστερά αναλάμβανε να ξαναδώσει τιμή και υπερηφάνεια σε μια ηττημένη, κατακτημένη, ορφανή από ηγεσία χώρα. Έζησε τη στιγμή της ήττας- και έφερε τα σημάδια της στο σώμα τουαλλά και τα χρόνια όπου οι ηττημένοι έγιναν η ηθική πρωτοπορία του έθνους, το συνώνυμο ενός αγώνα για εκδημοκρατισμό της καχεκτικής, επιτηρούμενης μετεμφυλιακής Δημοκρατίας. Έζησε, και μάλιστα ως πρωταγωνιστής σκληρός και άτεγκτος, τη στιγμή του «εσωτερικού αγώνα» της Αριστεράς, του ιδεολογικού της εμφυλίου, μα πρόλαβε να γίνει πρωταγωνιστής και στη στιγμή της συμφιλίωσης – που ήρθε πολύ αργά και διήρκεσε πολύ λίγο. Και, τέλος, στην πιο δύσκολη στιγμή, εκείνη του αναστοχασμού επί των ερειπίων, μετά το 1989, ο Φαράκος αναζήτησε τη λύτρωση, προσωπική και συλλογική, εκκαθαρίζοντας, ως μελετητής πια, τη σχέση του με την Ιστορία που είχε ζήσει. Δούλευε ακούραστα, ψαχούλευε αρχεία και πηγές, έγραφε ποταμούς σελίδων. Αξιοθαύμαστος για το έργο αυτό. Μα προπάντων αξιοθαύμαστος για το ήθος με το οποίο προσπάθησε να αποκαταστήσει την αλήθεια του αγώνα τον οποίο έζησε και του αιώνα, τον οποίο αυτός ο αγώνας σημάδεψε. Το έκανε με πραγματική γενναιότητα. Αποφεύγοντας τόσο τη μισαλλόδοξη στάση του τάχα «αμετανόητου», που κάνει πως τίποτε δεν κατάλαβε, όσο και τη χυδαία στάση του «μετανοημένου».


Ο σύντροφος Γρηγόρης

Οι Κνίτες της δικτατορίας και της μεταπολίτευσης τον είχαμε σαν μύθο. Σε μια εποχή που το ΚΚΕ δεν είχε αξιόλογους διανοούμενους γιατί είχαν προσχωρήσει στο ΚΚΕ Εσωτερικού, ήταν ο διανοούμενός μας, ο καπετάνιος του λόχου των Επονιτών του Πολυτεχνείου «Λόρδος Μπάιρον», ο φυλακισμένος στην Κέρκυρα, ο συγγραφέας του βιβλίου «Η επιστημονικοτεχνική επανάσταση και η εργατική τάξη».

Καθοδηγητής από το κόμμα στη Νεολαία, ο σύντροφος Γρηγόρης- όπως όλοι τον αποκαλούσαμε- ήταν συνώνυμο της κομματικής ορθοδοξίας, όλων των σκληρών μεθόδων και άκαμπτων αντιλήψεων που κυριαρχούσαν. Και όμως, ο Φαράκος βρήκε τη δύναμη να αλλάξει μαζί μας, να αποτινάξει τη δογματική σκουριά, να συμφιλιωθεί με τις ιδέες της ανανεωτικής Αριστεράς, να αποδεχθεί την υπεροχή της σοσιαλδημοκρατικής μεταρρύθμισης απέναντι στη σταλινική μονολιθικότητα. Ο Φαράκος, όπως και ο άλλος μεγάλος του ΚΚΕ, ο Χαρίλαος Φλωράκης, είχαν όρια που έθετε η εποχή τους και η προσήλωση στη Σοβιετική Ένωση. Μόνο που ο Χαρίλαος τέντωνε αυτά τα όρια, ενώ ο Γρηγόρης δεν δίστασε να τα υπερβεί. Και ενώ μπορούσε κάνοντας σκόντο στις απόψεις του να παραμείνει γραμματέας του ΚΚΕ, επέλεξε τη νέα περιπλάνηση και περιπέτεια.

Ο Νίκος Μπίστης είναι μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ