«Καλή και κακή η κληρονομιά του ΕΑΜ»

«Πρέπει να δεχτούμε την κληρονομιά του ΕΑΜ ως σύνολο· το κακό μαζί με το καλό και αντιστρόφως. Οι αριστεροί συχνά νιώθουν πιο άνετα σε έναν κόσμο με ηθικές βεβαιότητες, στον οποίο οι δυνάμεις του καλού και του κακού αντιπαρατέθηκαν ώσπου η μία υπερίσχυσε. Αλλά αυτός ο κόσμος ανήκει στον μύθο και όχι στην ιστορική πραγματικότητα. Αν δεν αναγνωριστεί αυτό, δεν θα μπορέσουμε να γράψουμε τον κατάλληλο επιτάφιο για την πολυτάραχη δεκαετία του΄40».

O Στυλιανός Περράκης δεν είναι ιστορικός. Έφθασε όμως να γράψει ένα ιστορικό βιβλίο. Θέλησε να φωτίσει τα συσκοτισμένα αίτια του θανάτου του θείου του πριν από 63 χρόνια στην Αργολίδα κι έφθασε να αφηγηθεί όχι μόνο την ιστορία της οικογενειακής του τραγωδίας, αλλά και την ιστορία της Ελλάδας του ΄40 και του επωαζόμενου Εμφυλίου.

Ο Στ. Περράκης, καθηγητής Οικονομικών που ζει στον Καναδά, δεν μπορούσε ποτέ να καταλάβει πώς τα προσωπικά του πιστεύω- ενός ανθρώπου που από τη δεκαετία του ΄60 μέχρι σήμερα ζει στο εξωτερικό- συμβιβάζονταν με τον αντικομμουνισμό της οικογένειάς του που βρισκόταν στην Ελλάδα. Επέστρεψε στον τόπο του εγκλήματος, ερεύνησε το τραυματικό γεγονός που χρωμάτισε τα παιδικά του χρόνια- την απαγωγή και τη δολοφονία του θείου του Μιλτιάδη Μελισσινού τον Μάιο του 1944 από την ΟΠΛΑ- και κατέληξε στη συγγραφή του βιβλίου «Τhe Ghosts of Ρlaka Βeach. Α Τrue story of murder and retribution in wartime Greece» (εκδ. Fairleigh Dickinson University Ρress).

Χρησιμοποιώντας προσωπικά ημερολόγια, αρχειακές πηγές, συνεντεύξεις με επιζώντες, θύτες και θύματα, ο Περράκης αναζήτησε το νήμα των γεγονότων που διαμόρφωσαν στη συλλογική μνήμη της γενιάς του έναν ασπρόμαυρο κόσμο στον οποίο κατοικούσαν οι καλοί και οι κακοί. Για τον Περράκη, όμως, ήταν μια αυστηρώς προσωπική διαδρομή. Όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο συγγραφέας, που εγκατέλειψε την Αθήνα για το Μπέρκλεϊ το 1964, σε ηλικία 26 ετών, «η δολοφονία του θείου μου με έκαιγε για πολλά χρόνια. Μεγάλωσα στην αντικομμουνιστική ατμόσφαιρα του ΄50 κι όταν έφυγα για την Αμερική, το ΄60, είδα ότι υπήρχε μια άλλη όψη στα γεγονότα. Μου ήταν δύσκολο να συνδυάσω τις οικογενειακές μου μνήμες με τη νέα νοοτροπία. Είχα μια έντονη αντιπάθεια προς τη χούντα, αλλά έπρεπε να καταλάβω πού οφειλόταν αυτή η μεταστροφή».

Έσφαξε και με μαχαίρι. O Περράκης βρήκε την αλληλογραφία του θείου του με τη μητέρα του, έψαξε σε αρχειακό υλικό, μίλησε ακόμη και με πρώην εκτελεστές που του ζήτησαν να διατηρηθεί η ανωνυμία τους. «Ένας από τους εκτελεστές με τον οποίο μίλησα, είχε καταδικαστεί σε θάνατο επειδή έσφαξε 19 ανθρώπους. Είναι πολύ δύσκολο να ζεις αν έχεις σκοτώσει ανθρώπους με μαχαίρι. Πρέπει να το βάλεις στην άκρη για να μπορέσεις να επιζήσεις» λέει ο κ. Περράκης που αναδεικνύει τις ανθρώπινες διαστάσεις των πρωταγωνιστών δείχνοντας ότι κάτω από το σημερινό πρίσμα, είναι εύκολο να μιλά κανείς για καλούς και κακούς.

Οι αγριότητες έγιναν βέβαια και από τις δύο πλευρές. Ένας από τους εκτελεστές της ΟΠΛΑ που είχε μετάσχει στη δολοφονία του θείου του παραδόθηκε στην Γκεστάπο από συνεργάτη των Ταγμάτων Ασφαλείας. «Άρχισαν να τον χτυπούν από την ανάκριση και είχαν σκοπό να τον κρεμάσουν σε μια πλατεία. Μόλις όμως τον είδαν οι άνθρωποι του χωριού, άρχισαν να τον χτυπούν- δεμένο όπως ήταν- όπου μπορούσαν. Στο τέλος ο διοικητής των Ταγμάτων Ασφαλείας τον πυροβόλησε. Άφησαν το πτώμα του στον δρόμο και κάρφωσαν πάνω του ένα χαρτί που έλεγε “Καπετάν Ρήγας Τσέπης, ένας τρομοκράτης στη γη μας”…».

Με την έρευνά του ο Στ. Περράκης ανακάλυψε μεν ότι οι άνθρωποι που συνέλαβαν και σκότωσαν τον θείο του ήταν μέλη της ΟΠΛΑ, του σκιώδους παρακλαδιού του ΕΑΜ, αλλά και ότι καμιά πλευρά δεν είναι αθώα σε έναν εμφύλιο. «Δεν πίστευα ποτέ ότι υπήρχε οργανωμένη τρομοκρατία του ΕΑΜ εναντίον αθώων. Είχα ασπαστεί την “αγιογραφία” του ΕΑΜ. Είναι αλήθεια ότι τον πρώτο ενάμιση χρόνο το ΕΑΜ ήταν αντιστασιακή οργάνωση, αλλά στη συνέχεια μετατράπηκε σε όργανο πολιτικής επικράτησης. Ξέραμε ότι ο θείος μου δεν ήταν πολιτικοποιημένος κι ότι ήταν αθώος. Βέβαια, το ΕΑΜ δεν ήταν μόνο η ΟΠΛΑ. Η συνεισφορά του, ιδιαίτερα στα πρώτα δύσκολα χρόνια της πείνας και της Κατοχής, αλλά και το γεγονός ότι βοήθησε τους Εβραίους, είναι εντυπωσιακή. Η ιστορία δεν είναι μόνο καουμπόηδες και ληστές. Είναι πιο περίπλοκη».


«Κομμουνιστές, οι Άλλοι»

Τα νεανικά χρόνια του Στυλιανού Περράκη χρωματίστηκαν από τον μυστηριώδη θάνατο του θείου του. Μάλιστα κράτησε επαφή για πολλά χρόνια με τον αδελφό του δολοφονηθέντος, τον «θείο Τάκη», ο οποίος, λέει ο Περράκης, «παρ΄ όλο που ουδέποτε υποστήριξε τη χούντα, είχε δαιμονοποιήσει τους κομμουνιστές». Γράφει χαρακτηριστικά: «Ο θάνατος του θείου έπαιξε μεγάλο ρόλο στις ζωές μας. Διαμόρφωσε τις συλλογικές μας αντιλήψεις, τις αξίες μας και την αίσθηση ταυτότητας, σχηματίζοντας μια πολιτική ιδεολογία που έγινε για μας κάτι σαν το σώμα της πίστης. Αυτή η ιδεολογία μεταφράστηκε για μας και τους συγγενείς μας σε συγκεκριμένη εκλογική συμπεριφορά, κύριος ευεργετούμενος της οποίας ήταν η ομάδα των συντηρητικών κομμάτων που κυβέρνησε την Ελλάδα τη δεκαετία του ΄50 και ΄60. Γιατί ο Μίλτης είχε πεθάνει βίαια, δολοφονήθηκε κατά την προφορική παράδοση της οικογένειας από τους Κομμουνιστές, τους Άλλους. Μια κατηγορία ανθρώπινων όντων που ζούσαν ήσυχα γύρω μας, αλλά που αποτελούσαν μια συνεχή και μόνιμη απειλή, σαν βακτήρια που βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση στο περιβάλλον μας, αλλά μπορούν να φουντώσουν οποιαδήποτε στιγμή και να γίνουν φονική ασθένεια». Αυτός ο αντικομμουνισμός άλλωστε, υποστηρίζει, ήταν κι ένας από τους βασικούς λόγους για τις πολιτικές εκτροπές που ακολούθησαν οδηγώντας στη χούντα.


«Γάμος συμφέροντος» η συνεργασία κάποιων με τους Γερμανούς

O Περράκης αναδεικνύει τις εξαιρετικές πιέσεις και τις αδικίες που υφίσταντο απλοί άνθρωποι και τις δύσκολες αποφάσεις που εκαλούντο να λάβουν. Δεν είναι τυχαίο ότι η δική του ιστορία δεν έχει πραγματικούς ήρωες. Το εντυπωσιακό για τον ίδιο ήταν το πόσοι Έλληνες συνεργάστηκαν με τα Τάγματα Ασφαλείας. «Κάποιοι απ΄ αυτούς», γράφει, «πολέμησαν με τους Γερμανούς εναντίον των Ελλήνων, βοηθούσαν στην επιλογή ομήρων, πυροβολούσαν υπόπτους που δραπέτευαν και παρέδιδαν μέλη του ΕΑΜ στους Γερμανούς για εκτέλεση». Ωστόσο, όπως λέει, η συνεργασία με τους Γερμανούς ήταν ένας «γάμος συμφέροντος». Το μίσος «δεν ήταν ιδεολογικό, αλλά προήλθε από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν καν πολιτικοποιημένα στοιχεία κι αυτό ήταν το μεγάλο σοκ. Ακόμη και τώρα βλέπεις ανθρώπους που μιλούν γι΄ αυτούς σαν πατριώτες που προσπαθούσαν να υπερασπιστούν τις οικογένειές τους».