Η Άλλη Όψη

Μεγάλη Παρακμή

ΜΕ ΣΤΕΝΟΧΩΡΙΑ παρακολουθούμε αυτά που συμβαίνουν γύρω μας. Αδύναμοι να βρούμε άκρη, να εννοήσουμε, σε δυσκολία να προβλέψουμε πού πηγαίνουμε. Και αλλού στον κόσμο συμβαίνουν πράγματα που ξαφνιάζουν. Εκεί όμως φαίνεται να υπάρχει κάποια ερμηνεία, άλλα είναι προβλέψιμα, άλλα σχεδιασμένα, τα περισσότερα σε ακτίνα που καλύπτεται από τη λειτουργία των θεσμών ή κάπου εκεί όπου εκτυλίσσεται ο ανταγωνισμός των ιδεών ή συμφερόντων των κοινωνικών ομάδων.

Ανέσυρα από τη σοδειά των τελευταίων εκδόσεων τρία βιβλία που πιστεύω ότι μπορεί να είναι κάποιος μπούσουλας στην αγωνία, στην απελπισία μας να ερμηνεύσουμε τα δικά μας. Ξαναβλέπω, λοιπόν, τη Μεγάλη Παρακμή, το βαθυστόχαστο, ακέραιο βιβλίο του Δημήτρη Τσάτσου. Με τον γνωστό καθαρό λόγο, την ελκυστική γραφή, τη χειρουργική σκέψη, ο Δ. Τσάτσος αναδεικνύει τα παρακμιακά, εκφυλιστικά φαινόμενα της πολιτείας, της πολιτικής και της κοινωνίας. Και τις αντανακλάσεις τους ως «άλλοθι της κατάντιας».

Έγραφα πριν από λίγο καιρό για τις σκέψεις και τις προτάσεις για την παιδεία του Χάρη Παμπούκη. Αναρωτιέμαι τώρα, ύστερα από όλα όσα έχουμε ακούσει αυτούς τους μήνες για την παιδεία και τον εκσυγχρονισμό της, αν είχαμε μερικοί από μας προβληματιστεί με τις σκέψεις και του Παμπούκη και του Δημήτρη Τσάτσου, αν τότε η «δημόσια συζήτηση» θα είχε εκφυλισθεί στην αγοραία, άθλια κραυγομαχία που ζούμε. Αυτήν ακριβώς που συντηρεί και οξύνει την αξιακή, πολιτική και διανοητική αναρχία, την οργανωμένη σύγχυση, ψευδώνυμα και συνθήματα, τη «νόσο της κοινωνικής συνείδησης» που περιγράφει ο Τσάτσος. Όπου όλοι οι πρωταγωνιστές της κρίσης αξιοπιστίας, όπως γράφει, διεκτραγωδούν την κρίση λες και εκείνοι είναι εκτός, έτσι ώστε όλοι να κοροϊδεύουμε όλους. Ενώ όσοι έχουν συμφέροντα στη διάσωση της παρακμής θα βρίσκουν την πολιτική δύναμη που θα τους στηρίζει. Κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση αρνούνται να δεχθούν ότι «Η πολιτική, τα κόμματα, ο συνδικαλισμός έχουν περιεχόμενο παραγοντικό, αρχηγικό, κερδοσκοπικό και διασφαλιστικό ενός επαγγέλματος για ανεπάγγελτους…»!! Απορώ και πάλι. Αν είχαν όλοι τους προβληματιστεί σοβαρά με την ανάλυση του Τσάτσου, πόσο διαφορετική θα ήταν η συζήτηση και η αντιπαράθεση.

Τα δύο άλλα βιβλία δεν είναι για μας απευθείας. Είναι για την Κίνα και ό,τι εκεί γίνεται. Μας αφορούν όμως για τα υποδείγματα που χρησιμοποιούνται στη διαδικασία ταχείας ανάπτυξης και προσαρμογής θεσμών σε ραγδαία μεταβαλλόμενες συνθήκες. Όπως για παράδειγμα στον χώρο της παιδείας. Στην Ευρώπη τα «πειράματα» στην Κίνα και την Ινδία παρακολουθούνται με ενδιαφέρον, καθώς διευρύνουν τις εμπειρίες γύρω από θέματα που ενδιαφέρουν όλους. Σήμερα δεν έχω εδώ άλλο χώρο. Θα αναφερθώ σ΄ αυτά σε άλλο σχόλιο.