Η ειρήνη είναι καθήκον όλων μας

«Είμαι εναντίον ενός ελληνοτουρκικού πολέμου, παρ΄ όλο που πιστεύω ότι οι Τούρκοι θα νικούσαν. Είδα το αισχρό πρόσωπο του πολέμου το 1974, στην Κύπρο. Μεγάλη τραγωδία…». Η δήλωση δεν θα είχε και τόσο ενδιαφέρον αν δεν προερχόταν από ένα πρώην «γεράκι» που έγινε «περιστέρι». Ο πρώην διοικητής του τουρκικού στόλου, ο ναύαρχος Αττίλας Κιγιάτ, μιλάει στα «ΝΕΑ». Δίπλα του κάθεται ο φίλος του, ο αντιναύαρχος Αθανάσιος Βένης.

Γνωρίστηκαν στο ΝΑΤΟ σε αντίπαλα στρατόπεδα αλλά γρήγορα έγιναν φίλοι. Και επί 12 χρόνια τρώνε μαζί στην Αθήνα και κάνουν οικογενειακές διακοπές στο Αιγαίο

O Αττίλας Κιγιάτ ως νέος αξιωματικός του Ναυτικού συμμετείχε στη δεύτερη απόβαση του τουρκικού στρατού στην Κύπρο το 1974. Είχε μόλις αποφοιτήσει από τη Ναυτική Ακαδημία Πολέμου. «Και τότε και σήμερα πιστεύω πως η επέμβαση ήταν αναπόφευκτη για μας. Αλλά ο πόλεμος ήταν τραγωδία για τους αθώους. Τα προβλήματα ανάμεσα στις δύο πλευρές θα έπρεπε να είχαν λυθεί χωρίς στρατιωτική επέμβαση», λέει σήμερα ο Αττίλας Κιγιάτ.

Υπήρξε διοικητής του τουρκικού Στόλου, επικεφαλής της τουρκικής Στρατιωτικής Επιτροπής και υπηρέτησε ως στρατιωτικός αντιπρόσωπος της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ την περίοδο 1995- 1998. Εκεί γνωρίστηκε με τον αντιναύαρχο Αθανάσιο Βένη, τον Έλληνα αντιπρόσωπο στη Στρατιωτική Επιτροπή του ΝΑΤΟ και τη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση (1993- 1999). «Φιλικό κλίμα». Οι δρόμοι των δύο εν αποστρατεία σήμερα αξιωματικών συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες το 1995. Μέσα από σκληρές διαπραγματεύσεις και κρίσεις σε μια δεκαετία δύσκολη για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, σφυρηλατήθηκε η φιλία δύο ανδρών που έκτοτε δεν έχουν χωριστεί και μέχρι σήμερα κάνουν κοινές διακοπές με τις οικογένειές τους στο Αιγαίο. «Είχαμε και οι δύο καλή θέληση κατά τη διάρκεια της θητείας μας και ειλικρίνεια κατά τις συνομιλίες μας. Υπήρχε φιλικό κλίμα στη Στρατιωτική Επιτροπή του ΝΑΤΟ κι αυτό βοήθησε πολύ», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αθανάσιος Βένης. Όσο για τον Αττίλα Κιγιάτ, όπως εξηγεί, «η συγκεκριμένη τριετία στις Βρυξέλλες ήταν μια καλή συγκυρία. Αν είσαι ναύαρχος, είναι καλύτερα να έχεις απέναντί σου έναν ναύαρχο, παρά έναν στρατηγό».

Εκείνη την εποχή το μείζον ζήτημα ήταν οι συζητήσεις για την αναδιοργάνωση της στρατιωτικής δομής του ΝΑΤΟ. «Οι συνομιλίες άρχισαν το 1995 και κράτησαν 4 χρόνια. Το θέμα ήταν η εγκατάσταση του ελληνικού στρατηγείου στη Λάρισα και του τουρκικού στη Σμύρνη. Από το 1975 που είχαμε αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ, δεν υπήρχε στρατηγείο στη Λάρισα και οι Τούρκοι δεν συμφωνούσαν με την επανίδρυσή του», σημειώνει ο αντιναύαρχος Βένης. Αμοιβαία καχυποψία. Η αλήθεια, είναι συμπληρώνει ο ναύαρχος Κιγιάτ, ότι «όταν η Ελλάδα ζητήσει κάτι, τότε και η Τουρκία το θέλει. Αυτή είναι η φιλοσοφία. Η Ελλάδα φοβάται την Τουρκία, η Τουρκία φοβάται την Ελλάδα. Υπάρχει αμοιβαία καχυποψία. Σε κάθε ενέργεια ψάχνουμε να βρούμε την υστεροβουλία». Το ίδιο πιστεύει και ο Αθανάσιος Βένης. «Οι Τούρκοι ως Ανατολίτες φοβούνται πάντα να μην τους ξεγελάσεις. Αν πειστούν ότι δεν πας να τους ξεγελάσεις, είναι πιο θετικοί». Τελικά, οι συνομιλίες του 1995 προχώρησαν, αφού οι δύο άνδρες προσπάθησαν, όπως λένε, να δημιουργήσουν «αμοιβαία εμπιστοσύνη». Συναντιούνταν πάντα πριν από τις επίσημες συναντήσεις για να τα πουν οι δυο τους ανεπίσημα και να προετοιμάσουν θετικά το έδαφος. «Ακόμη και τις μέρες που για τη μια πλευρά τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά, και ήμασταν θυμωμένοι ο ένας με τον άλλο, την άλλη μέρα τα βρίσκαμε», λένε.

Οι διαφορές μας. Η βασική διαφορά μεταξύ τους, λέει με νόημα ο Αττίλας Κιγιάτ, «ήταν ότι ο Θάνος έπαιρνε οδηγίες από την πολιτική ηγεσία, ενώ εγώ από τη στρατιωτική. Αν μπορούσα να πείσω τον Θάνο, τότε κι εκείνος θα μπορούσε να πείσει την πολιτική ηγεσία της Ελλάδας κι εκείνη με τη σειρά της την Άγκυρα. Αν και πέρασα 40 χρόνια στο Ναυτικό και τώρα είμαι σε αποστρατεία, πιστεύω ότι η πολιτική ηγεσία και όχι οι ένοπλες δυνάμεις είναι αυτή που πρέπει να δίνει τις εντολές».


«Για τα Ίμια δεν συζητήσαμε καν εκείνη την ημέρα…»

Ποια ήταν,άραγε,η εντύπωση των συναδέλφων τους στο ΝΑΤΟ για τις σχέσεις Ελλάδας- Τουρκίας; «Η αλήθεια είναι ότι το ΝΑΤΟ δεν πολυενδιαφερόταν για τα ελληνοτουρκικά. Απλώς εμείς σπάγαμε τη μονοτονία με τις διαφωνίες μας!», απαντά ο Αττίλας Κιγιάτ. Οι Αμερικανοί μόνο έδιναν ιδιαίτερη σημασία στα ελληνοτουρκικά, λέει ο Αθανάσιος Βένης. «Και η αλήθεια είναι ότι και οι δύο πλευρές, όταν χρειαζόταν κάποιος ενδιάμεσος στη διαπραγμάτευση, προτιμούσαμε τους Αμερικανούς, αντί ενός Γάλλου για παράδειγμα, γιατί ήξεραν τα θέματα.

Ξέραμε επίσης ότι οι Αμερικανοί δεν θα έπαιρναν το μέρος κανενός, εκτός, βέβαια, αν είχαν κάποιο ειδικό συμφέρον».

Το συμφέρον δεν ήταν άλλο από «την πελατεία για τα όπλα τους». Ο Αττίλας Κιγιάτ, μάλιστα, θυμάται ότι «όσες φορές οι Έλληνες έλεγαν “θα πάρουμε δύο τέτοια υποβρύχια”, λέγαμε κι εμείς “θα πάρουμε άλλα δύο” για να μη μείνουμε πίσω. Είναι κρίμα όμως να σπαταλιούνται τόσα χρήματα για το τίποτα».

Η κρίση των Ιμίων βρήκε τους δύο φίλους στις Βρυξέλλες.

«Τη μέρα εκείνη», λέει ο Κιγιάτ, «χαιρέτισα τον Θάνο το πρωί, του είπα καλημέρα, και δεν ήταν καθόλου χαμογελαστός». Από την πλευρά του ο αντιναύαρχος Βένης λέει ότι «το θέμα δεν συζητήθηκε καθόλου στο ΝΑΤΟ κι εμείς δεν μπορούσαμε να το συζητήσουμε χωρίς οδηγίες. Αλλά και οι δύο χώρες ήθελαν να χαμηλώσουν τους τόνους. Έγινε μεγάλο θέμα στην Ελλάδα, αλλά για το ΝΑΤΟ δεν ήταν. Δεν το συζητήσαμε καν».


«Οι δύο λαοί έχουν ξοδευτεί πολύ»

Τι πρέπει να γίνει για να έρθουν οι δύο χώρες πιο κοντά; «Οι συνομιλίες πρέπει να είναι πιο ειλικρινείς για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη ανάμεσα στις δύο πλευρές», λέει ο Έλληνας αντιναύαρχος. Επιπλέον, προσθέτει, «πρέπει να αποδεχτούμε κάποιες αλήθειες στις οποίες οι Τούρκοι έχουν δίκιο. Όπως, για παράδειγμα, το θέμα του FΙR στο οποίο εκείνοι έχουν δίκιο με βάση τις διεθνείς συνθήκες κι εμείς έχουμε στυλώσει τα πόδια. Όσο για την υφαλοκρηπίδα, και οι δύο πλευρές θα πρέπει να κάνουν αμοιβαίες υποχωρήσεις βάσει του διεθνούς δικαίου. Για να δείξουμε ότι δεχόμαστε αυτά που πρεσβεύουν οι διεθνείς συνθήκες». Στο Κυπριακό πρέπει να γίνουν ανάλογες κινήσεις: «Θα πρέπει οι Τούρκοι να κάνουν υποχώρηση και να δεχτούν την αποχώρηση των στρατευμάτων», καταλήγει.

Όσο για τον Αττίλα Κιγιάτ, «το μυστικό μιας μακράς φιλίας ανάμεσα στις δύο χώρες είναι η αμοιβαία ειλικρίνεια και εμπιστοσύνη. Οι Έλληνες και οι Τούρκοι είναι έτοιμοι γι΄ αυτό. Οι πολιτικές εξουσίες και των δύο χωρών πρέπει να εδραιώσουν την ειλικρίνεια και την εμπιστοσύνη και να γνωρίζουν ότι σε αυτό η Τουρκία και η Ελλάδα είναι ισχυρές και δεν χρειάζονται τις συμβουλές τρίτων μερών. Έχουμε ξοδευτεί πολύ και σωματικά και πνευματικά. Δεν έχουμε δικαίωμα να το ξανακάνουμε και να βάλουμε τις επόμενες γενιές στο ίδιο παιχνίδι. Αυτό είναι το σημαντικότερο καθήκον για τους πολιτικούς και των δύο χωρών».