Αναζητούν το κλεμμένο παρελθόν τους

Μια ζοφερή σελίδα της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας επανέρχεται στο προσκήνιο: οι αρχές του κράτους αυτού, που σήμερα δεν υπάρχει πλέον, είχαν αρπάξει διά της βίας χιλιάδες παιδιά από τους γονείς τους, επειδή ήταν διαφωνούντες ή ύποπτοι να δραπετεύσουν στη Δύση.

Η Κάτι Μπάουερ κατέληξε στο ορφανοτροφείο όταν ήταν μόλις τριών μηνών. Για τους πέντε αδελφούς και αδελφές που είχε, σήμερα δεν γνωρίζει το παραμικρό. Η Υβόν Χίνεμπουργκ χωρίστηκε διά της βίας από την αδελφή της. Η Νικόλ Τέγκεν μεταφέρθηκε τριών ετών στο πολυτελές ανατολικογερμανικό γκουλάγκ των παιδιών. Τα παιδιά αυτά όφειλαν να ξεχάσουν τους πάντες και τα πάντα και να αναμορφωθούν ως πρότυπα του «Νέου Ανθρώπου» του Σοσιαλισμού. Σήμερα πολλά απ΄ αυτά, ενήλικες πλέον στην ενωμένη Γερμανία, ζητούν να μάθουν για τις οικογένειες από τις οποίες τα άρπαξαν. Η οδυνηρή ιστορία των «ορφανών του Κράτους» της Ανατολικής Γερμανίας δεν έχει ακόμη κλείσει.

Χιλιάδες παιδιά της πρώην ΓΛΔ του «υπαρκτού σοσιαλισμού» κατέληξαν σε ορφανοτροφεία, παρ΄

Όφειλαν να ξεχάσουν τους πάντες και να αναμορφωθούν ως πρότυπα του «Νέου Ανθρώπου» του Σοσιαλισμού

όλο που δεν ήταν ορφανά. Οι γονείς τους είχαν περιπέσει σε δυσμένεια- επειδή είχαν επαφές με την αντιπολίτευση ή είχαν συλληφθεί από τη Στάζι, την περιβόητη μυστική αστυνομία. Ή επειδή κάποιος υποπτευόταν ότι ετοιμάζονταν να διαφύγουν στη Δύση. «Μερικές φορές, όταν είμαι στο μετρό στο Βερολίνο, βλέπω άλλους επιβάτες που μου μοιάζουν λίγο και σκέπτομαι ότι ίσως είναι οι γονείς μου», λέει θλιμμένη η Κάτι Μπάουερ.

Ελάχιστα στοιχεία. Τριών μηνών μωρό, η Κάτι μεταφέρθηκε στη σοσιαλιστική Παροικία Παιδιών του Βερολίνου στο Κενιχσάιντε, η οποία είχε πάρει το όνομά της από τον σοβιετικό παιδαγωγό Α.Σ. Μακαρένκο. Από το παρελθόν της, από την αληθινή οικογένειά της, απομένουν μόνον ελάχιστες αόριστες ενδείξεις δακτυλογραφημένες σε μια σελίδα Α4: «Πέντε αδελφοί ή αδελφές· γονείς Γιούτα Πρζυμπύλσκι και Κούρτ Σάντεβιτς». Ούτε λέξη παραπάνω. Από την επανένωση έχουν περάσει σχεδόν 18 χρόνια. Τα ορφανά του Κράτους της ΓΛΔ είναι ενήλικες: αρκετοί νέοι, όπως η 27χρονη Κάτι Μπάουερ, άλλοι ήδη σε ηλικία σύνταξης. Τώρα επιχειρούν να οργανώσουν ένα κίνημα: θέλουν την αλήθεια, να ενώσουν ξανά το κομμένο νήμα της ζωής τους. Έχουν ακόμη και μια ιστοσελίδα στο Ίντερνετ, στη διεύθυνση www. ehemaligekoenigsheider. com. Αναζητούν αλλήλους on line, ανταλλάσσουν e-mail και SΜS.

Είναι όμως δύσκολο να ανακαλύψουν τη χαμένη παιδική ηλικία τους.


Στρατηγική με προτεραιότητα

Η Παροικία Μακαρένκο ιδρύθηκε τα πρώτα χρόνια της ζωής της ΓΛΔ, στην πράσινη ζώνη του Κενιχσάιντε στο Ανατολικό Βερολίνο. Αποτελούνταν από επτά κτίρια, που σήμερα είναι εγκαταλειμμένα. Ήταν το πρότυπο ορφανοτροφείο του σοσιαλισμού α λα γερμανικά, το μεγαλύτερο στη χώρα. Μια υπέροχη τραπεζαρία, ειδικές εγκαταστάσεις για τα νεογέννητα, παιδιατρικό νοσοκομείο, ακόμη κι ένας μικρός ζωολογικός κήπος. Και βεβαίως πολλές αλέες για τις παρελάσεις με τις κόκκινες σημαίες να ανεμίζουν. «Ήθελαν να μας αναθρέψουν ως τέλειες σοσιαλιστικές προσωπικότητες», λέει η Υβόν Χίνεμπουργκ στην εφημερίδα «Μπιλντ».

Η πολιτική των Τσβανγκαντοπτσιόνεν, των αναγκαστικών υιοθεσιών, ουδέποτε διατυπώθηκε ρητά, σε χαρτί.

Ήταν όμως μια στρατηγική με προτεραιότητα στη ΓΛΔ. Ειδικά μετά τον Αύγουστο του 1961, όταν το καθεστώς αντέδρασε στη μαζική φυγή του πληθυσμού κατασκευάζοντας το Τείχος του Βερολίνου. Η κυριότερη υπεύθυνη γι΄ αυτή την απαγωγή χιλιάδων μωρών φέρεται πως ήταν η Μάργκοτ Χόνεκερ, η επιλεγόμενη και «Μις Κεντρική Επιτροπή», η νεωτάτη τότε και ωραιοτάτη σύζυγος του Έριχ Χόνεκερ, ο οποίος έμελλε να γίνει λίγο αργότερα αρχηγός του κράτους. Η κ. Χόνεκερ ζει σήμερα στο Σαντιάγκο της Χιλής, στη βίλα που το εκεί Κομμουνιστικό Κόμμα προσέφερε στην ίδια και στον εκλιπόντα πλέον σύζυγό της.


Ο «παράδεισος» των καπνιστών και το φάντασμα του Χίτλερ

Την ώρα που η μία μετά την άλλη οι ευρωπαϊκές χώρες θεσπίζουν νομοθεσίες για την απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους και την προστασία από το παθητικό κάπνισμα, η Γερμανία αντιστέκεται σθεναρά. Στο Βερολίνο, το υπουργικό συμβούλιο αποφάσισε μόλις την περασμένη εβδομάδα ότι μέχρι το καλοκαίρι θα φέρει στη Βουλή νόμο για την απαγόρευση του καπνίσματος μόνο στα δημόσια μέσα μαζικής μεταφοράς και τις δημόσιες υπηρεσίες.

Η Γερμανία ήταν η πρώτη χώρα στην οποία επιβεβαιώθηκε επιστημονικά ότι το κάπνισμα προκαλεί καρκίνο. Γερμανοί επιστήμονες παρουσίασαν στο συνέδριο παθολόγων το 1923 τη σχέση του τσιγάρου και του καρκίνου του πνεύμονα αποδεικνύοντάς την με τις μεθόδους της επιδημιολογίας. Οι επιστήμονες όμως ξεχάστηκαν, όπως και οι έρευνές τους.

Γιατί;

Το ισχυρό λόμπι. Είναι αλήθεια ότι το λόμπι της καπνοβιομηχανίας στη Γερμανία, εγχώριας και ξένης, είναι πολύ ισχυρό. Υπάρχει όμως άλλος ένας λόγος. Όπως γράφει στην εφημερίδα «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ» ο Ρόμπερτ Πρόκτορ, καθηγητής ιστορίας της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, οι έρευνες εκείνες συνδέθηκαν με τη ναζιστική περίοδο, όπου το τσιγάρο και το κάπνισμα μπήκε από το ναζιστικό καθεστώς στην ίδια κατηγορία με την κακή διατροφή, τον αμίαντο, τους Τσιγγάνους και τους Εβραίους.

«Οι φασίστες προέβαλαν ιδιαίτερα ότι ο Τσώρτσιλ, ο Στάλιν και ο Ρούσβελτ κάπνιζαν, ενώ ο Χίτλερ, ο Μουσολίνι και ο Φράνκο ήταν μη καπνιστές», σημειώνει ο Πρόκτορ. Ο Χίτλερ κάπνισε το τελευταίο του τσιγάρο το 1919 και πέταξε το πακέτο στον Δούναβη. Αργότερα συνέδεσε την κίνηση αυτή με την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού στην εξουσία. Για τους εθνικοσοσιαλιστές το κάπνισμα ήταν καταδικαστέο, διότι «οδηγεί στην εξάρτηση από κάτι ξένο, ενώ το σώμα πρέπει να ανήκει στον Φίρερ».

Στη μεταπολεμική περίοδο οι όροι αντιστράφηκαν. Για την καπνοβιομηχανία η ναζιστική αυτή πτυχή του τσιγάρου ήταν το μεγαλύτερο «δώρο εξ ουρανού». Το τσιγάρο αναγορεύτηκε σε κατ΄ εξοχήν σύμβολο «αντίστασης» και «ελευθερίας».

Οι Αμερικανοί. Στην εμπέδωση αυτής της σχέσης συνέβαλε απλόχερα η αμερικανική καπνοβιομηχανία. Το ένα τρίτο της βοήθειας «Μάρσαλ» σε τρόφιμα ήταν τσιγάρα από καπνό Βιρτζίνια. Η καπνοβιομηχανία θυμίζει συνεχώς ότι ο Χίτλερ ήταν αντικαπνιστής. Και ξεχνά ότι οι «φαιοχίτωνες» των ταγμάτων εργασίας (SΑ) είχαν τη δική τους μάρκα τσιγάρων, τη «Στουρμτσιγκαρέτ».