Βγάζουν πετρέλαιο οι «γκρίζες ζώνες»

Η Αθήνα αντιμέτωπη με ολόκληρο το πλέγμα των σχέσεών της
τόσο με την Κύπρο όσο και με την Τουρκία
Η ένταση που έχει ξεσπάσει μεταξύ Λευκωσίας και Άγκυρας, με αφορμή τούτη τη φορά την πρόθεση του Τάσσου Παπαδόπουλου να προχωρήσει σε έρευνες για την εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου- αλλά και τη συνακόλουθη απόφαση της Τουρκίας να πράξει το ίδιο στην Ανατολική Μεσόγειο- έχει υποχρεώσει την Αθήνα να έρθει αντιμέτωπη (για πολλοστή φορά) με ολόκληρο το πλέγμα των σχέσεών της τόσο με την Κύπρο όσο και με την Τουρκία.

Φυσικά, ουδείς αναμένει πως από την επίσκεψη του Τάσσου Παπαδόπουλου αυτή την εβδομάδα ή του Αμπντουλάχ Γκιουλ τον ερχόμενο μήνα θα προκύψει κάτι που θα αλλάξει άρδην το τοπίο. Ωστόσο στο υπουργείο Εξωτερικών γίνονται ορισμένες ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις που με τον τρόπο τους δείχνουν πώς θα κινηθεί η ελληνική εξωτερική πολιτική στο άμεσο μέλλον.

Η απόφαση του κ. Παπαδόπουλου για την εξόρυξη των πετρελαίων επιβεβαίωσε, λένε διπλωματικές πηγές, την εκτίμηση της Αθήνας- αλλά και σχεδόν όλων των ευρωπαϊκών πρωτευουσών- πως η Λευκωσία δεν έχει κάποια πραγματική πρόθεση εξεύρεσης λύσης αμοιβαία αποδεκτής στο Κυπριακό, όσες πιέσεις κι αν δεχθεί από τις Βρυξέλλες ή από τις ΗΠΑ. Ήδη εξάλλου από τη λήξη της συνόδου κορυφής του περασμένου Δεκεμβρίου και η γερμανική προεδρία είχε καταλήξει σε αυτή την εκτίμηση, προειδοποιώντας πως εάν η Λευκωσία επιμείνει να μην αίρει το βέτο για το απευθείας εμπόριο με τα κατεχόμενα, τότε θα πρέπει να εξεταστεί ακόμη και το σενάριο σύναψης διμερών σχέσεων με το ψευδοκράτος ή και αναγνώρισής του.

Την εκτίμηση ότι λύση του Κυπριακού δεν πρόκειται να υπάρξει όσο είναι Πρόεδρος ο κ. Παπαδόπουλος την κάνει όμως και η Άγκυρα- η οποία έχει κι άλλα δύο μέτωπα στα οποία δεν έχει να προσδοκά ευοίωνες εξελίξεις στο άμεσο μέλλον: το ένα είναι το Βόρειο Ιράκ, όπου οι Αμερικανοί έβαλαν πάγο στις προθέσεις της για παρεμπόδιση της κουρδικής δραστηριότητας με στρατιωτικό τρόπο ή για κηδεμόνευση των πετρελαίων του Κιρκούκ. Και το δεύτερο είναι η ευρωπαϊκή της προοπτική, όπου οι διαπραγματεύσεις όχι μόνο προχωρούν με ταχύτητα χελώνας, αλλά παραμένει κι ανοικτό το ενδεχόμενο στο βάθος του τούνελ να μην υπάρχει η ένταξη, αλλά αντ΄ αυτής κάποια άλλη, χαλαρή σχέση.

Επιθετική αντίδραση.
Με αυτά τα δεδομένα- και ευρισκόμενη σε προεκλογική περίοδο- η τουρκική ηγεσία (πολιτική και στρατιωτική) καταφεύγει στην προσφιλή της τακτική να αντιδρά επιθετικά. Γνωρίζει- λένε διπλωματικές πηγές στην Αθήνα- πως η απειλή πολέμου έναντι της Κύπρου δεν έχει κόστος για την Άγκυρα, διότι απλούστατα υπονομεύει μια ούτως ή άλλως ανύπαρκτη διαδικασία εξεύρεσης λύσης, ικανοποιεί όμως το κοινό αίσθημα των ψηφοφόρων. Από την άλλη μεριά, προχωρώντας και η ίδια σε έρευνες για εξόρυξη πετρελαίου στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, υπακούει στο ίδιο λίγο- πολύ κίνητρο που έχει κι ο κ. Παπαδόπουλος και κάθε χώρα που δεν έχει ενεργειακή επάρκεια: την απόκτηση πετρελαϊκής ισχύος, με τα αντίστοιχα οικονομικά και γεωστρατηγικά οφέλη.

Η εκτίμηση ότι η τιμή του πετρελαίου για τα επόμενα 15- 20 χρόνια θα κυμανθεί στα 50- 60 δολάρια το βαρέλι καθιστά τις επιχειρήσεις εξόρυξης, ακόμη και τις πιο ακριβές, συμφέρουσες. Έτσι στο τραπέζι επανέρχεται το κεφάλαιο «Πετρέλαιο στο Αιγαίο», το οποίο είχε μπει στο ράφι όχι μόνο διότι εθεωρείτο οικονομικά ασύμφορο, αλλά και διότι παραμένει η εκκρεμότητα της υφαλοκρηπίδας.

Ανοικτά της Ίμβρου. Η Άγκυρα ωστόσο έχει ταχύτερα αντανακλαστικά- ως είθισται. Κι όταν μίλησε για τις δικές της έρευνες για πετρέλαιο περιέλαβε το Αιγαίο, περιοριζόμενη προς το παρόν «στα ανοικτά της Ίμβρου». Διπλωματικές πηγές στην Αθήνα όμως πιστεύουν πως είναι θέμα χρόνου η επαναφορά του θέματος των γκρίζων ζωνών και μέσου αυτού η πίεση για διμερή διαπραγμάτευση για το Αιγαίο, για το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας.

Τούτη τη φορά τα κίνητρα έχουν αυξηθείκαι τα οικονομικά οφέλη προστίθενται στην παλιά τουρκική πρόταση για συνεκμετάλλευση των πετρελαίων του Αιγαίου. Ποιος όμως είναι έτοιμος για μια οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας- μια διαδικασία που έμεινε στη μέση μετά την ανάδειξη της Ν.Δ. στην κυβέρνηση; Όπως λένε στο υπουργείο Εξωτερικών, η τριπλή εκλογική αναμέτρηση- σε Τουρκία, Κύπρο και Ελλάδα- δεν δημιουργεί το ιδανικότερο περιβάλλον. Σε ένα χρόνο όμως από σήμερα είναι εξαιρετικά πιθανό το θέμα αυτό να το δούμε να αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα της εξωτερικής πολιτικής.
Και οι Βρετανοί μνηστήρες για τον μαύρο χρυσό του Αιγαίου!

Εκτός από την Τουρκία και οι Βρετανοί έχουν εμφανισθεί τα τελευταία χρόνια ως μνηστήρες για τα πετρέλαια της Κύπρου. Το σχέδιο Ανάν- και όχι τυχαίαεξαιρούσε τη συμφωνία για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας που είχε υπογραφεί μεταξύ Αιγύπτου και Κύπρου. Οι Βρετανοί, μάλιστα, ζητούσαν, οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών και στις βάσεις τους! Οι βάσεις. «Οι βάσεις όπως είναι σήμερα δεν έχουν θαλάσσιες ζώνες. Με βάση το σχέδιο Ανάν, τις θαλάσσιες ζώνες θα οριοθετούσε Βρετανός αξιωματικός μόνος του! Οι Βρετανοί είχαν στόχο να διεκδικήσουν περιοχές νοτίως της Κύπρου. Ούτως ή άλλως, το καθεστώς των βάσεων της Κύπρου είναι μοναδικό διεθνώς. Γιατί πρόκειται για κυρίαρχες βάσεις (sovereign military bases), που σημαίνει ότι οι βάσεις αποτελούν κυρίαρχο βρετανικό έδαφος», λέει ο Άγγελος Συρίγος και προσθέτει. «Οι Βρετανοί ήθελαν τις θαλάσσιες ζώνες για να μπορούν στη συνέχεια να διεκδικήσουν υφαλοκρηπίδα. Μάλιστα, υπάρχει ανάλογη περίπτωση· τα νησιά Σεν Πιερ και Μικελόν μπροστά από την ακτή του Καναδά, στα οποία το Διεθνές Δικαστήριο είχε δώσει μια λωρίδα υφαλοκρηπίδας, “κόβοντάς” την από τον Καναδά.

Επρόκειτο για έναν διάδρομο 12 επί 200 μίλια. Με βάση αυτή την περίπτωση, οι Βρετανοί θα μπορούσαν να ζητήσουν άνοιγμα προς τα κάτω, μια ανάλογη ζώνη, για να εκμεταλλευθούν τα πετρέλαια».

Εφόσον πάντως η Τουρκία αποφασίσει να προχωρήσει σε έρευνες επειδή πιστεύει ότι υπάρχουν οικονομικά οφέλη, «πρόβλημα θα υπάρξει μόνο αν οι Τούρκοι μπουν σε αμφισβητούμενη υφαλοκρηπίδα», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Άγγελος Συρίγος, λέκτορας Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου στο Πάντειο.

Όπως σημειώνουν διπλωματικές πηγές, στην περιοχή κάτω από τη Ρόδο, και συγκεκριμένα στο Καστελλόριζο, θα μπορούσε να δημιουργηθεί πρόβλημα σε περίπτωση ερευνών στην υφαλοκρηπίδα. «Εκεί θα τεθεί το ερώτημα αν θα ληφθεί υπ΄ όψιν το Καστελλόριζο. Για όλες τις άλλες περιοχές που είναι μακριά από τα δικά μας ύδατα δεν υπάρχει αμφισβήτηση. Το Καστελλόριζο είναι ένα μικρό νησί κοντά στην Τουρκία και φέρνει δυσανάλογα αποτελέσματα σε διεκδικήσεις περιοχών υφαλοκρηπίδας. Όπως λέμε, τα μικρά νησιά έχουν μισή ή καθόλου επήρεια, που σημαίνει ότι δεν υπολογίζονται πάντα στην οριοθέτηση. Μπορεί να εγερθεί το ζήτημα σε τι βαθμό θα ληφθεί υπ΄ όψιν το Καστελλόριζο σε πιθανή οριοθέτηση», λέει ο Πέτρος Λιάκουρας, διεθνολόγος από το Πανεπιστήμιο Πειραιά.

Το «τετραεθνές». Το δεύτερο ζήτημα που αφορά την Κύπρο περισσότερο, έλεγαν διπλωματικοί κύκλοι, είναι το «πού και πώς θα οριστεί το περίφημο “τετραεθνές”», το σημείο δηλαδή όπου ενώνονται οι αποκλειστικές οικονομικές ζώνες Τουρκίας, Κύπρου, Αιγύπτου και Ελλάδας. Για τον Άγγελο Συρίγο, πάντως, «στην περιοχή μεταξύ Κύπρου και Αιγύπτου οι Τούρκοι δεν έχουν δικαιώματα, γιατί με βάση τις συμφωνίες της Κύπρου με την Αίγυπτο και τον Λίβανο η υφαλοκρηπίδα έχει οριοθετηθεί». Μάλιστα, συμπληρώνει, «το μόνο μέρος στην Κύπρο όπου η Τουρκία θα μπορούσε να μπει στο παιχνίδι της διεκδίκησης είναι μεταξύ Βόρειας Κύπρου και Τουρκίας. Μόνο εκεί η υφαλοκρηπίδα δεν έχει οριοθετηθεί».