[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Ευρωπαϊκή Ένωση και εκσυγχρονισμός

ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ του πρώην πρωθυπουργού Κ. Σημίτη («Στόχοι, Στρατηγική, Προοπτικές- κείμενα 20002006») θέτει, μεταξύ άλλων, ένα κρίσιμο ζήτημα για προβληματισμό: τις προϋποθέσεις για τον παραπέρα εκσυγχρονισμό της χώρας. Στον πρόλογο του βιβλίου, ο Κ. Σημίτης κάνει μια παρατήρηση καίριας σημασίας. Γράφει: «Η Ε.Ε.

δεν μπορεί να δημιουργεί ανά τετραετία ένα όραμα αντίστοιχο της ΟΝΕ ώστε να κινητοποιούνται οι πολίτες για τις αναγκαίες προσαρμογές. Ένα όραμα άλλωστε δεν μπορεί να είναι δοτό». Πράγματι, πολύ περισσότερο που η Ένωση έπαψε να λειτουργεί ως παράγων, ως πηγή εκσυγχρονιστικής δυναμικής για τη χώρα. Για πάρα πολλούς λόγους που συνδέονται τόσο με την πορεία, κρίση της ίδιας της Ένωσης, όσο και με την πορεία της Ελλάδας, η Ένωση έχει πάψει να αποτελεί το σημείο αναφοράς για πρωτοβουλίες εκσυγχρονιστικού, μεταρρυθμιστικού περιεχομένου. Σε σημαντικό βαθμό, στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, οι τρεις πετυχημένοι ή λιγότερο πετυχημένοι κύκλοι εκσυγχρονισμού (1975-1981, 1981-1995, 1996-2004) είχαν ως ισχυρό σημείο αναφοράς την Ευρωπαϊκή Κοινότητα/Ένωση. Στον πρώτο κύκλο (1975-1981) η Ελλάδα «έπρεπε» να εκσυγχρονισθεί προκειμένου να ενταχθεί στην τότε Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Στον δεύτερο κύκλο (1981-1995) η Ελλάδα έπρεπε να εκσυγχρονισθεί προκειμένου να προσαρμοσθεί στις «απαιτήσεις» της χώρας-μέλους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας/Ένωσης. Στον τρίτο και σημαντικότερο κύκλο (1996-2004) έπρεπε να εκσυγχρονισθεί προκειμένου, μεταξύ άλλων, να πετύχει την ένταξή της στην οικονομική και νομισματική ένωση (ΟΝΕ) και στον εσωτερικό πυρήνα των κρατών-μελών της Ε.Ε., κάτι που βεβαίως πέτυχε. Με άλλα λόγια, οι πηγές (ή πιέσεις) του εκσυγχρονισμού ήταν- σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό – εξωγενείς, αν και στην περίοδο 2000-2004 επιδιώχθηκε η προώθηση ενός «ενδογενούς σχεδίου εκσυγχρονισμού». Τέτοιο εξωγενές σημείο αναφοράς σήμερα δεν υπάρχει. Η Ένωση όχι μόνο δεν προσφέρει σήμερα το κίνητρο, το όραμα για εκσυγχρονιστικές πρωτοβουλίες, αλλά η ίδια βρίσκεται σε κρίση και αδυναμία να εκσυγχρονίσει/μεταρρυθμίσει το πολιτικό της σύστημα. Με άλλα λόγια, το όραμα εκσυγχρονισμού θα πρέπει να έχει στερεή ενδογενή προέλευση ή όπως γράφει ο Κ. Σημίτης «το πραγματικό όραμα διαμορφώνεται από τους ίδιους τους πολίτες όταν κοιτάζουν κριτικά την πραγματικότητα». Πράγμα όχι πάντα ιδιαίτερα εύκολο…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.