[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Του άλματος ή του τέλματος;

Ένα τρένο σφυρίζει δίπλα μας αλλά το πιθανότερο είναι ότι (πάλι) δεν θα σταματήσει στον ελληνικό σταθμό. Ενώ ο πολιτικός «διάλογος» στη χώρα μας εξαντλείται στον χρόνο διεξαγωγής των επερχόμενων εκλογών κι ενώ στην πρόσφατη εφ΄ όλης της ύλης συζήτηση στη Βουλή, με την ευκαιρία της πρότασης μομφής κατά της κυβέρνησης, η λέξη «Ευρώπη» δεν ακούστηκε πουθενά (σε αντίθεση με τις λέξεις «λαμόγια», «Γιώργο θα έχανες» και άλλες τέτοιες πολύ πιο ουσιώδεις), η ίδια η Ευρώπη δείχνει να ξανακινείται. Με αγκυλώσεις και αντιστάσεις, όπως πάντα, αλλά με συναίσθηση ότι, για πρώτη ίσως φορά, ο χρόνος κυλά εις βάρος της και η πραγματικότητα έχει ξεπεράσει τη μέθοδο των «μικρών βημάτων». Με αφετηρία την απόφαση να σταματήσει η διεύρυνση με τα κριτήρια που ξέραμε ώς την έλευση της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας και με αιχμή τον διακηρυγμένο ακτιβισμό της γερμανικής προεδρίας – και της καγκελαρίου προσωπικά- για επαναφορά στο προσκήνιο της Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης, ο προβληματισμός έχει επανασυνδεθεί με την πολιτική ουσία και αγγίζει σχεδόν όλα τα κρίσιμα θεσμικά μέτωπα: καθαρότερη από ποτέ αντίληψη του «δημοκρατικού ελλείμματος», ντε φάκτο αποδοχή των πολλών «ταχυτήτων», «πολιτικότερη» λειτουργία της Επιτροπής, περαιτέρω ενίσχυση του ήδη κατακτημένου ρόλου του Κοινοβουλίου, επαναπροσέγγιση του «ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου», επαναδιαπραγμάτευση των όρων της νομισματικής σταθερότητας, εξάντληση της υπομονής μπροστά στη συνεχιζόμενη αδυναμία πραγματικής παρουσίας στη διεθνή σκηνή. Το θέμα δεν είναι αν θα συζητηθούν όλα αυτά, αλλά αν θα δοθούν πολιτικές λύσεις. Και το αν θα γίνει αυτό εξαρτάται, αλλά και σε μεγάλο βαθμό προϋποθέτει, κίνηση στο πιο δύσκολο και, στα μάτια των λαών της Ευρώπης, πιο συκοφαντημένο μέτωπο, εκείνο του καλούμενου Ευρωσυντάγματος.

Με το σταμάτημα της συνταγματικής διαδικασίας, η Ευρώπη δεν έχασε τόσο ένα κείμενο (ασφαλώς ανίκανο να εμπνεύσει) όσο μια ιδέα περί του μέλλοντός της. Ποτέ ισχυρότερη οικονομικά και ασφαλέστερη νομικά (με αποκορύφωμα την πρόσφατη απόφαση του γαλλικού Συμβουλίου της Επικρατείας για την πλήρη επικράτηση του κοινοτικού επί του εθνικού δικαίου- δικαίου, δηλαδή συστήματος, κύριε Παυλόπουλε, και όχι απλώς νόμου, κειμένου εφαρμογής), η Ένωση δεν ήταν και ποτέ ασθενέστερη πολιτικά, αφού κατέρρευσε και δεν αντικαταστάθηκε ο ενοποιητικός στόχος στον οποίο είχε αφιερώσει όλες της τις δυνάμεις. Αντίθετα από ό,τι θα ήθελε η γερμανική προεδρία και (όχι άδικα) απαιτούν οι αυτοαποκαλούμενοι «φίλοι του Ευρωσυντάγματος» (δηλαδή οι χώρες που το έχουν ήδη κυρώσει), το κείμενο δεν μπορεί να παραμείνει απαράλλακτο: θα σήμαινε ανικανότητα να αντληθούν τα πολιτικά συμπεράσματα από το «όχι» της Γαλλίας και της Ολλανδίας και θα το καθιστούσε ακόμα πιο απόμακρο και αντιπαθητικό στα μάτια των Ευρωπαίων πολιτών. Οι σταδιακές, έμμεσες και ψευδοσυναινετικές προσεγγίσεις, από την άλλη, είναι βέβαιο ότι δεν μπορούν να προσφέρουν την απαιτούμενη δυναμική. Το ότι με την πρώτη προσπάθεια η Ευρώπη βρέθηκε στο κενό, δεν αποκλείει, αντιθέτως καθιστά απαραίτητο, ένα δεύτερο άλμα- πολιτικό, συμβολικό, «συμμετοχικό».

Παρά τις τεχνικές δυσκολίες και τη βέβαιη αντίσταση της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, είμαι πεπεισμένος πως ο μόνος τρόπος να αναβιώσει το Ευρωσύνταγμα και κυρίως ο ευρωσυνταγματικός πατριωτισμός είναι η διεξαγωγή ενός ενιαίου πανευρωπαϊκού δημοψηφίσματος επί ενός συντομότερου και πολτιικότερου κειμένου. Μια τέτοια επιλογή απαιτεί βέβαια ισχυρότατη τόλμη και πολιτική βούληση, όχι τόσο από τα κέντρα των Βρυξελλών όσο από τις πολιτικές ηγεσίες των κρατών – μελών. Λόγος παραπάνω να μην εμπιστευόμαστε κυβερνήσεις για τις οποίες η τόλμη είναι συνώνυμη της αδράνειας.

Ο συνταγματολόγος Κ. Μποτόπουλος είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ

Ο ΜΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ

να αναβιώσει το Ευρωσύνταγμα είναι η διεξαγωγή ενός ενιαίου πανευρωπαϊκού δημοψηφίσματος επί ενός συντομότερου και πολιτικότερου κειμένου