[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το πάρτι των ιδιωτών

Του Γεράσιμου Μοσχονά
Στη Σουηδία «κανένας πολιτικός δεν μπορεί να κερδίσει εκλογές διακηρύσσοντας ότι θα μειώσει τους φόρους», τόνισε σε εκδήλωση του ΟΠΕΚ ο Γ. Πέρσον, σε έναν πολύ ενδιαφέροντα διάλογο που είχε με τον Κ. Σημίτη. Και συμπλήρωσε: «Στη Σουηδία δηλώνεται στο κράτος το 99% της φορολογητέας ύλης». Δύο ημέρες αργότερα, στις τηλεοπτικές «Αποδείξεις», ο υφυπουργός Υγείας κ. Γιαννόπουλος ανέφερε, με αφορμή τις εικονικές εισαγωγές «ασθενών» σε ιδιωτικές κλινικές, ότι «οι ελεγκτικοί μηχανισμοί του ΙΚΑ είναι ανύπαρκτοι». Οι δύο αυτές δηλώσεις υπογραμμίζουν- μέσα από το contrast των εικόνων- το έγκλημα που συντελείται, εδώ και δεκαετίες, στον ελληνικό κρατικό μηχανισμό. Το κράτος στην καπιταλιστική Ευρώπη, το κράτος σαν συλλογικό αλλά και νομικό γεγονός, συγκροτήθηκε για να είναι το όργανο της «ίσης» ελευθερίας των πολιτών. Το κράτος είναι κυρίαρχο, έγραψε ο Ρ. Μanent, γιατί η νομιμοποίησή του είναι άνευ όρων υπέρτερη από κάθε άλλη νομιμότητα που θεμελιώνεται σε άλλες αρχές (είτε στον πλούτο, είτε στη γνώση, είτε στην οικογενειακή προέλευση, είτε- φυσικάστην αγορά). Όταν το κράτος δεν ασκεί την κυριαρχία του, τότε λαμβάνει χώρα το «πάρτι των ιδιωτών», η γιορτή των ισχυρών (και των «μικρών» που τους μιμούνται).

Από τον ιστορικό συμβιβασμό με τη φοροδιαφυγή και την εισφοροδιαφυγή μέχρι τη συστηματική παραπλάνηση των ασφαλιστικών ταμείων από high class ιδιωτικές κλινικές, από τη «διαπλοκή» των δημόσιων διαγωνισμών μέχρι την απουσία στοιχειωδών μηχανισμών ελέγχου της διατροφικής αλυσίδας, οι μεγάλοι ωφελημένοι της δυσλειτουργίας, της αναποτελεσματικότητας και της διαφθοράς του ελληνικού κράτους είναι οι ιδιωτικές επιχειρήσεις και η «μαύρη οικονομία». Είναι, επίσης, εκείνοι οι ιδιώτες (δηλαδή: οι πιο πολλοί από εμάς) που ευνοούνται με μικροπρονόμια και μικρο-εξυπηρετήσεις. Οι κατ΄ εξοχήν ζημιωμένοι είναι όσοι εξαρτώνται από δημόσιους πόρους (οργανισμοί δημοσίου συμφέροντος, όπως νοσοκομεία ή πανεπιστήμια, και ομάδες σε ανάγκη). Το αναποτελεσματικό κράτος είναι ένα φτωχό κράτος και ένα άδικο κράτος. Τα δύο μεγάλα κόμματα, παρά τις κατά καιρούς υποσχέσεις τους, παρά τις κατά καιρούς θετικές πρωτοβουλίες τους, έχουν αποτύχει να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα του δημόσιου τομέα. Έχουν αποτύχει τραγικά. Και έχουν προσχωρήσει στη λογική «πουλάμε γιατί δεν μπορούμε να διαχειριστούμε»! Τα κόμματα της Αριστεράς έχουν υποβαθμίσει στις προτεραιότητές τους το ζήτημα του κράτους, ίσως γιατί θεωρούν – λόγω των επιθέσεων που δέχεται ο δημόσιος τομέας από τους θιασώτες της αγοράς- ότι η σιωπή είναι η καλύτερη τακτική. Είναι όμως;

Η ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ

υποστηρίζει σήμερα τις ιδιωτικοποιήσεις, γιατί δεν εμπιστεύεται το Δημόσιο. Η σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης θα αλλάξει τη στάση της

Η διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου πολιτικής για τη χώρα, αριστερού ή δεξιού, προϋποθέτει ένα σχέδιο το οποίο θα σαρώσει τις παραλυτικές ισορροπίες που χαρακτηρίζουν τη λειτουργία του δημόσιου τομέα, που θα αποκαταστήσει τον ρόλο του κράτους ως μηχανισμού ο οποίος προστατεύει το σύνολο από τους ιδιώτες και τους αδύνατους από την ισχύ των ισχυρών. Τα κόμματα οφείλουν να αποκαταστήσουν ως κεντρική την έννοια του service public. Και service public δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς μια ηθική ανάδειξης- ως ανταγωνιστικού προς κάθε ιδιωτικό!- του δημόσιου συμφέροντος.

Πολλοί (ιδιαίτερα στην Αριστερά) φοβούνται ότι μια τέτοια αλλαγή θα οδηγήσει σε μια λειτουργία με ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια. Από πότε, όμως, η επιτέλεση με αποτελεσματικότητα της διοικητικής, ρυθμιστικής, κοινωνικής και οικονομικής λειτουργίας του κράτους είναι υποταγή στον φιλελεύθερο ανταγωνισμό και όχι προϋπόθεση του περιορισμού του; Από πότε η αξιοδότηση και αναβάθμιση ενός κατ΄ εξοχήν πολιτικού μηχανισμού εντάσσεται στη λογική της αγοράς; Από πότε το κριτήριο της ποιότητας χαρίζεται στον ιδιωτικό τομέα;

Αναβάθμιση δεν σημαίνει εντατικοποίηση της εργασίας των δημοσίων υπαλλήλων («είναι τεμπέληδες»), σαν να είμαστε στην εποχή του τεϊλορισμού και του φορντισμού και όχι στην εποχή διαχείρισης της πληροφορίας! Η εντατικοποίηση της εργασίας είναι η πιο αρχαϊκή, η πιο υποκριτική και η πιο αναποτελεσματική προσέγγιση του προβλήματος του Δημοσίου, είναι η καλύτερη συνταγή αποτυχίας. Σημαίνει όμως την κατοχύρωση μιας εργασιακής ηθικής. Σημαίνει τιμωρίες και ανταμοιβές γι΄ αυτούς που δυσφημούν ή τιμούν τον δημόσιο τομέα. Η αναβάθμιση σημαίνει, προπάντων, υψηλούς στρατηγικούς στόχους, ισχυρό μάνατζμεντ, εκσυγχρονισμό των συστημάτων και των διαδικασιών, αξιοκρατία και- κατά τη γνώμη μας- λογική επέκτασης σε νέους τομείς της δημόσιας δραστηριότητας (και όχι μόνο συρρίκνωσης του Δημοσίου και πουλήματος των πιο κερδοφόρων δραστηριοτήτων του).

Η κοινή γνώμη υποστηρίζει σήμερα τις ιδιωτικοποιήσεις, γιατί δεν εμπιστεύεται το Δημόσιο. Η σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης θα αλλάξει τη στάση της. Θα έρθει εκ νέου η στιγμή που η κρατικοποίηση στο όνομα του κοινού καλού θα πάψει να αποτελεί σκιάχτρο. Τα κόμματα που θέλουν να ενισχύσουν- και να επεκτείνουν- τον δημόσιο τομέα χωρίς να καταψηφιστούν από τους εκλογείς πρέπει να προτείνουν ένα μοντέλο λειτουργίας διαφορετικό από εκείνο που εκπροσωπεί η Ολυμπιακή, διαφορετικό από εκείνο των αλήστου μνήμης «προβληματικών», όταν το κράτος έκανε μαζικές προσλήψεις σε επιχειρήσεις ήδη χρεωμένες, διαφορετικό από εκείνο των «κουμπάρων» μιας πιο σύγχρονης περιόδου. Διαφορετικό, επίσης, από τη λογική της επετηρίδας.

Στη μάχη ανάμεσα στις αντίπαλες ιδεολογίες, οι οπαδοί της ισχυρής κρατικής παρέμβασης θα ενισχύσουν καίρια τα επιχειρήματά τους εάν βελτιώσουν ριζικά τον δημόσιο τομέα. Μπορούν βέβαια να μην το κάνουν, μπορούν να περιοριστούν σε «κλαψιάρικες» καταγγελίες του νεο-φιλελευθερισμού. Πρέπει όμως να γνωρίζουν ότι η μάχη των ιδεών δεν κερδίζεται μόνον ιδεολογικά. Κερδίζεται, κυρίως, πολιτικά.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο