Σινεμά

Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι

Το στίγμα της χρονιάς. Άφθονοι οι ευνοούμενοι του Όσκαρ για έναν λόγο. Επειδή κάτι η μία, κάτι η άλλη, σχεδόν καμία ολοκληρωμένη και μεγάλη. Παράδειγμα «Ο λαβύρινθος του Πάνα» του Μεξικανού αλλά Αμερικανού Γ κιγιέρμο Ντελ Τόρο. Δύο ταινίες στη συσκευασία της μίας! Έμπλεξε τις γραμμές, μπερδεύει τον θεατή!

Τι θέλει να πει ο ποιητής; Πάντως δεν φταίει ο θεατής. Σάματι κι εγώ κατάλαβα τη σχέση των δύο γραμμών; Τι να λέω τώρα, παραμύθια της Χαλιμάς; Όμως- και όσο αυτό να ακούγεται εξωφρενικό- δεν σας αποτρέπω. Αντιθέτως σας προτρέπω. Διότι η φωτογραφία διεκδικεί βαθμολογία δέκα με τόνο. Διότι η αισθητική κάθε γραμμής, χωριστά, είναι τόσο ομοιογενής και τόσο πυκνή όσο ένα κουτί γάλα Νουνού. Διότι άπαντες, με προεξάρχοντα τον Ισπανογάλλο Σερζί Λοπέζ, είναι «εργαλεία» μιας καλολαδωμένης μηχανής. Αλλά και διότι το νόημα της πρώτης, της ρεαλιστικής γραμμής, είναι τόσο σκοτεινό, πεσιμιστικό, τόσο καταλυτικό που πλαγίως και υπογείως αποκαλύπτει και ερμηνεύει τη στρεβλή και παραμορφωμένη εικόνα της σημερινής Ισπανίας του Πέδρο Αλμοδόβαρ. Μάλιστα. Ο Ντελ Τόρο τού απαντάει χωρίς να το δηλώνει φωναχτά. Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι στην Ισπανία την μεγάλη!

Να τα πάρω από την αρχή. Όπου το κτήνος του απόλυτου, ακραίου φασισμού, κυριαρχεί σε όλο το μήκος και το πλάτος της πρώτης ιστορίας. Ένας από τους λοχαγούς του Φράνκο, στο τέλος του εμφυλίου πολέμου, πυροβολεί και σκοτώνει οτιδήποτε ύποπτο περνάει μπροστά από το οπτικό του πεδίο. Έτσι ο ψυχισμός του θεατή βομβαρδίζεται ανηλεώς απ΄ αυτή την τυφλή, ωμή, ανεξέλεγκτη βία. Έτσι ο φασισμός ταυτίζεται με την κτηνωδία. Έτσι το διαρκές και πηχτό σκοτάδι απλώνει τα πλοκάμια του πάνω από την Ισπανία. Έτσι πάσης φύσεως δαιμονοποιημένοι από το σινεμά «χαρακτήρες»- από τους νεκροζώντανους και σίριαλ κίλερ μέχρι τους γκάνγκστερ των «κακών παιδιών»- συμπλέκονται σε μία οντότητα, σε ένα και μοναδικό χαρακτηρισμό: Φασισμός. Έτσι ο φορτωμένος ψυχισμός ενός απλού Ισπανού αλλά και του θεατή, μεταφέρει και εξακοντίζει τα πολιτικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά της δικτατορίας στο πεδίο της μεταφυσικής. Του Εωσφόρου, του απόλυτου Κακού, του Άρχοντα του τρόμου. Έτσι απόλυτος μονάρχης της χώρας ο Σατανάς. Έτσι, στο τέλος άπαντες ένα πράγμα επιθυμούν να φωνάξουν: Το κτήνος πρέπει να πεθάνει!

Όμως πλην μιας παρακατιανής και μιας χούφτας ανταρτών, ουδείς εκ των πολιτών και χωρικών τολμάει να σκοτώσει το Κακό, τον Σατανά, τον Άρχοντα του τρόμου. Άπαντες τρομαγμένοι, υποταγμένοι. Έτσι ο Ντελ Τ όρο υπονοεί κάτι περισσότερο εφιαλτικό. Ότι ο φασισμός δεν είναι απλά ένα πολιτικό καθεστώς, αλλά επιδημία γιγαντιαίων διαστάσεων. Ιός μολυσματικός, αθεράπευτος- προς το παρόν. Ο Δράκουλας των Καρπαθίων . Δαγκώνει, ρουφάει, μεταμορφώνει, μεταλΠέμπτη λάσσει. Ανατριχιαστικό!

Πώς εικονογραφείται, αισθητικά, αυτό; Ας πούμε από τη μονιμότητα της νύχτας χωρίς φεγγάρι. Έτσι ενοχοποιεί τους Ισπανούς. Έτσι- και πλαγίως- εξηγεί τη συμφιλίωση της συντριπτικής πλειοψηφίας με το καθεστώς του Φράνκο. Έτσι- και πάλι πλαγίως και αοράτως- τοποθετείται πάνω στην ιδεολογία του Πέδρο Αλμοδόβαρ. Γι΄ αυτόλέει- το κιτς. Γι΄ αυτό η σαπουνόπερα. Γ ι΄ αυτό η στρέβλωση των χαρακτήρων . Γ ι΄ αυτό η αλλοίωση της σεξουαλικής φύσης των ηρώων του. Σαν να λέμε ότι το «Γύρνα πίσω» είναι η σημερινή έκφραση, ηττημένων, δηλαδή μεταλλαγμένων, καλλιτεχνών . Με απλά λόγια, ένας Μεξικανός γκρεμίζει το ισπανικό «θαύμα». Ολέ!

Ο ρεαλισμός του πρώτου μέρους, που στο βάθος αποκτάει μεταφυσικές διαστάσεις, έρχεται σε ευθεία, μετωπική αντίθεση με τη δεύτερη ιστορία. Εκεί, πάνω στη σύγκρουση και όχι στη σύγκλιση, ο θεατής χάνει τον μπούσουλα. Εκεί ακριβώς σχηματίζεται η μεγάλη απορία. Εκεί ακριβώς, όταν η μικρή Οφηλία (η μελλοθάνατη του Άμλετ) αποφασίζει να βουτήξει και να κατέλθει στα έγκατα

«Ο λαβύρινθος του Πάνα»

Από τη μία, κτηνωδία Φράνκο Από την άλλη, φαντασία και παραμύθι Καλλιτεχνικό επίτευγμα Γ ριφώδες αίνιγμα

ΒΑΘΜΟΙ=7

(ανεξήγητη γοητεία)

μιας παραμυθίας. Εκεί και ο λαβύρινθος. Εκεί και η καλπάζουσα φαντασία. Εκεί και ο Άρχοντας των δαχτυλιδιών. Εκεί και ο Πάνας . Μπας και είναι τα στάδια μιας δοκιμασίας; Μήπως ο τρόμος του φασισμού, η κτηνωδία του λοχαγού, η παραλυσία των μεγάλων, η ανοχύρωτη Ισπανία, όλα αυτά μαζί, στρέφουν την Οφηλία πέρα από την πραγματικότητα και μέσα στη φαντασία; Μήπως ο εφιάλτης του περιβάλλοντος χώρου σπρώχνει τη συνείδηση στην εσωστρέφεια, τη λιποταξία στην τρέλα; Άγνωσται αι βουλαί του ποιητή!

Πάντως αν λάβω υπόψη μου την αρχαία μυθολογία για τον Πάνα των ορέων, των δασών και των απόκρημνων φαραγγιών που λατρευότανε στην Αρκαδία- για άλλους γιος του Ερμή και για άλλους του Δία και της Πηνελόπης – με σκέλη και κέρατα τράγου, θεός αφελής, παιχνιδιάρης, ερωτικός και ηδονικός, ε, τότε, το διά ταύτα ακόμα περισσότερο μαύρο και βαθιά πεσιμιστικό. Η μικρή Οφηλία, μία από τις νύμφες του Πάνα. Δηλαδή φυγή προς την ηδονή. Δηλαδή οι σημερινοί επίγονοι της φασιστικής Ισπανίας, στολισμένοι και καλοσιδερωμένοι, κυκλοφορούν μ΄ ένα τεράστιο, αθεράπευτο, τραύμα. Όπως λέει και ο τίτλος του Ευγένιου Ο΄ Νιλ «Το μεγάλο ταξίδι της μέρας μέσα στη νύχτα»!

Με δυο λόγια: Πολιτικό και κοινωνικό δράμα εποχής μαζί με παραμύθι κάποιας αλληγορίας. Λίγο πριν από το τέλος του εμφυλίου, σε κάποιο χωριό της Ισπανίας, ένας αδίστακτος , κυνικός λοχαγός, προκειμένου να εντοπίσει και να συλλάβει μια χούφτα αντάρτες, σκοτώνει αδιακρίτως . Παράλληλα ένα μικρό κορίτσι «φεύγει» προς τα κάτω, προς τον λαβύρινθο του Πάνα!


Τo μεγάλο μπουρδούκλωμα

O Μπάρι Λέβινσον, λοιπόν . Ικανός για το καλό και το ασήμαντο. «Υπηρέτης» πολλών αφεντάδων. Και του σεναρίου, και της σκηνοθεσίας και της παραγωγής. Ακόμα και ηθοποιός. Με πιο αγαπημένες μου- από τις πληθωρικές επιδόσεις του- «Άβαλον», «Καβγατζήδες» και «Ο πρόεδρος και ένα σκάνδαλο». Κατά τη γνώμη μου, ανώτερες και από τον «Άνθρωπο της βροχής» με Τομ Κρουζ και Ντάστιν Χόφμαν . Και από το «Μπάγκσι» με Ουόρεν Μπίτι και Ανέτ Μπένινγκ.

Ο Ρόμπιν Ουίλιαμς , λοιπόν . «Άντρας της χρονιάς» και «Μan of the year». Έτσι το λέει ο Λέβινσον. Το μπουρδούκλωμα της χρονιάς, το λέω εγώ. Γ ια λόγο απλό. Αρχίζει σαν τηλεκωμωδία, προχωράει σαν δραματική κομεντί, στη συνέχεια φλερτάρει με το ρομάντζο και τέλος ολοκληρώνει με θρίλερ. Και με την επωδό. Ό,τι κακό και να συμβεί, ιδού το αθάνατο, δημοκρατικό, φρόνιμα των ΗΠΑ.

Τ ο πρόβλημα- φυσικά-δεν είναι τόσο το american dream, όσο οι χειρισμοί. Σεναρίου και σκηνοθεσίας. Διότι και στο «Κυνήγι της ευτυχίας» (Τhe pursuit of happiness), που από 22 παρόντος μηνός θα βλέπουμε και στην Αθήνα, το dream είναι ρωμαλέο και δυνατό. Αλλά τι διαφορά. Εξαιρετική η ερμηνεία του Γουίλ Σμιθ, μέσα σε ένα πλαίσιο, ρεαλιστικής, σκοτεινής σκηνοθεσίας.

Ο Άντρας της χρονιάς , λοιπόν . Δηλαδή ο Ρόμπιν Ουίλιαμς . Με όψη εντελώς θείτσας. Αμολάει μερικές έξυπνες ατάκες συμπυκνωμένου χιούμορ- μοναδικό, δυνατό σημείο της ιστορίαςκαι στη συνέχεια παριστάνει τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Δεν λέω.

Τ αυτίζοντας τους πλανητάρχες , ιδιαιτέρως τον τελευταίο, με διάσημους κωμικούς

«Ο άντρας της χρονιάς»

Λίγο απ΄ όλα

Με γελωτοποιό τον Ρόμπιν Ουίλιαμς Παλτό τη Λόρα Λίνεϊ Και μαϊντανό τον Κρίστοφερ Ουόκεν

ΒΑΘΜΟΙ=3

(παραλίγο πρόεδρος, παραλίγο

ταινία)

των καναλιών, χλευάζει τον Τ ζορτζ Μπους, τον μικρό. Μέχρι εκεί το σκεπτικό. Από εκεί και πέρα απλώς το άσμα το γνωστό. Έμπλεξαν οι γραμμές μας . Εντελώς!

Με δυο λόγια: Διάσημος κωμικός της ΤV (Ρόμπιν Ουίλιαμς) κατεβαίνει για πρόεδρος ως ανεξάρτητος υποψήφιος εναντίον του δικομματισμού (!) και πράγματι στο τέλος κερδίζει και χρίζεται επόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ. Όμως ο θρίαμβος οφείλεται περισσότερο στην καταμέτρηση και στο λάθος του προγράμματος του ηλεκτρονικού υπολογιστή, παρά στην εμπιστοσύνη του αμερικανικού λαού. Έτσι, η προγραμματίστρια (Λόρα Λίνεϊ), πνιγμένη από ενοχές και τύψεις και καταδιωκόμενη από το αφεντικό της (Τζεφ Γ κόλντμπλαμ) που προσπαθεί με κάθε τρόπο, ακόμα και φόνο, να την σταματήσει ώστε η εταιρεία να μη χάσει, επιχειρεί να τον πλησιάσει και να τον εκθρονίσει ώστε η δημοκρατία να λάμψει στις ΗΠΑ εις βάρος της καπιταλιστικής απληστίας!


Ο Χωρόχρονος παίζει μουσική

Ο χρόνος είναι χώρος και μπορεί να γίνει και καλλιτεχνική δημιουργία υποστηρίζει ο διευθυντής του Ευγενίδειου Πλανηταρίου, Διονύσης Σιμόπουλος. «Η σύνθετη έννοια του Χωροχρόνου εμφανίζεται στη Θεωρία της Σχετικότητας και περιγράφει διαδικασίες τόσο στο εσωτερικό του Ατόμου όσο και στα όρια του Σύμπαντος των γαλαξιών. Παρά τις προσπάθειές μου τα τελευταία σαράντα χρόνια, δεν έχω κατορθώσει να την περιγράψω με τρόπο πιο εύκολα κατανοητό. Για να καταλάβει κάποιος τον Χωρόχρονο πρέπει να αφεθεί στο συναίσθημα, γιατί με τη λογική τα χάνεις», εξηγεί με αφορμή το μουσικόραμα «Αναζητώντας τον Χωρόχρονο», συμπαραγωγή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και του Ευγενίδειου Πλανηταρίου.

«Ήμουν φοιτητής στην Αμερική το 1968 όταν είδα την “Οδύσσεια του Διαστήματος” του Στάνλεϊ Κιούμπρικ και μαγεύτηκα από τον τρόπο που η εικόνα του σκηνοθέτη μετέφερε τον αστροναύτη από τη Γ η στο Σύμπαν . Βέβαια τα τεχνολογικά μέσα της εποχής ήταν υποδεέστερα από τα σημερινά, η ιδέα όμως ήταν ήδη παρούσα σε αυτή την ταινία που έγινε προσωπικό μου όνειρο. Η επιστημονική μέθοδος και η καλλιτεχνική δημιουργία μπορούν να αφουγκράζονται η μία την άλλη και να γονιμοποιούνται με υπέροχα αποτελέσματα», επισημαίνει ο Διονύσης Σιμόπουλος.

Το «Αναζητώντας τον Χωρόχρονο» είναι ενιαίο οπτικοακουστικό θέαμα με πρωταγωνιστές τη δίνη του χώρου και του χρόνου και μάλιστα στη διάσταση όπου οι δύο έννοιες γίνονται ένα. Το Σύμπαν μας ψιθυρίζει το μυστικό του: ένας μοβ κύκλος κρύβεται πίσω από έναν μαύρο δίσκο που απλώνεται. Με κινήσεις αργές, σαν τάι τσι, οι ατρακτοειδείς γραμμές από ένα ψηφιακό σχεδιάγραμμα ξετυλίγονται, περιστρέφονται σαν έλικες και γεμίζουν χρώματα.

«Οι εικόνες αυτές είναι δημιουργίες από 3D animation με μια σύνθεση από φωτογραφίες δορυφόρων. Όπως αυτές που μας δίνουν τις μοβ κηλίδες της Ιούς από τον Δία και τις αποκαλούμε σκουληκότρυπες».

«”Ο κόσμος είναι ένα παιδί που παίζει ρίχνοντας ζάρια” λέει ο Ηράκλειτος. Φράση που μου είχε εντυπωθεί, όπως και το γεμάτο υπαρξιακή αγωνία ερώτημα του Αγίου Αυγουστίνου: “Α ν μέλλον και παρελθόν είναι πραγματικότητες, πείτε μου αλήθεια πού βρίσκονται;”» λέει ο συνθέτης Δημήτρης Μαραγκόπουλος, που υπογράφει τη μουσική του «Χωροχρόνου». «Βλέποντας τις κατ΄ αρχάς ψυχρές εικόνες ανακάλυπτα, καθώς δούλευα, τους δικούς τους κρυφούς κώδικες. Έτσι προσπάθησα να δημιουργήσω τη μουσική τους, σαν να την είχαν από πάντα».

< ΙΝFΟ

Η Καμεράτα Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, υπό τον Μίλτο Λογιάδη και η μέτζο σοπράνο Άννα Παγκάλου ερμηνεύουν τη μουσική του θεάματος «Αναζητώντας τον Χωρόχρονο», απόψε και αύριο στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, στις 20.30. Πληροφορίες, 2 1 0-7282.333.

Νυχτερινές διαδρομές

Στα όρια» του πρωτοεμφανιζόμενου Σάββα Καρύδα. Όπου ταξιτζής νυκτός (Τ άσος Νούσιας) παραλαμβάνει και μετακινεί όλους τους κοινότοπους χαρακτήρες πάσης ταινίας από συστάσεως «περιθωριακού κινηματογράφου» μέχρι και «Ταξιτζή» του Σκορσέζε. Φυσικά οι πόρνες και οι μυστηριώδεις γυναίκες, πρώτες απ΄ όλους . Όμως επειδή το ύφος του είναι ομοιογενές, επειδή προσπαθεί και ενίοτε το μπορεί, να διαβάσει σωστά τους κώδικες της αφηγηματικής γραφής και επειδή η παραγωγή είναι χειροποίητη με φραγκοδίφραγκα οργανωμένη και καμωμένη, δικαίως μπορεί να πει: Είμαι καλύτερος από Αθερίδη και «Μέλισσα». Όμως ο θεατής με τέτοια ιστορία στα παλιά του τα παπούτσια η καλλιτεχνία. Καταλάβατε παιδί μου;

ΒΑΘΜΟΙ=ΣΧΟΛΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ

Χειρότερο και καλύτερο από το «Ρrestige»

Γίνεται; Το «Ιllusionist», ο «Μάγος Αϊζενχάιμ» ταινία καλύτερη αλλά και χειρότερη από μία άλλη, το «Ρrestige» που της μοιάζει; Φυσικά. Αρκεί μια πρώτη ματιά!

Ο (σεναριογράφος και σκηνοθέτης) Νιλ Μπέργκερ, αντιθέτως προς την μονομαχία μάγων στο «Ρrestige», χρησιμοποιεί τη δική του ιστορία όχι ως επίδειξη μαγείας, αλλά σαν πεδίο μονομαχίας ανάμεσα στην υπεροψία και την καλλιτεχνία, την εξουσία και την τέχνη, την πραγματικότητα και τη φαντασία. Έτσι ελαφρώνει το φορτίο υπέρβαρης μαγείας. Έτσι η μαγεία είναι μέσον όχι στόχος και ουσία. Έτσι αποφεύγει μια παγίδα. Το είπα και την προηγούμενη φορά. Ιδού το χάντικαπ του «Ρrestige». Αφού ο κινηματογράφος είναι μέσον μαγείας, αφού δηλαδή παράγει τις μεγαλύτερες απιθανότητες που ουδείς Κόπερφιλντ έχει επινοήσει ποτέ στη φαντασία του, τότε είναι φυσικό, κάθε κόλπο να πέφτει στο κενό. Τι στο καλό. Ολόκληρος ο « Άρχο«Σ ντας των δαχτυλιδιών» και τα δύο τρίτα του Χόλιγουντ μακράν κάθε μάγου βασιλιά. Το σινεμά υπερκαλύπτει το «Ρrestige» Ένα το θετικό κρατούμενο. Επειδή όμως η ερωτική ιστορία ανάμεσα σ΄ έναν παρακατιανής καταγωγής μάγο και σε λαχταριστή δούκισσα προορισμένη να στολίσει το κρεβάτι του διαδόχου της Αυστρίας, είναι τόσο σχηματική και τόσο αφελής, αλλά και επειδή η σκηνοθεσία είναι επίπεδη, απρόσωπη και συνηθισμένη γι΄ αυτό ο «Ιllusionist» πάσχει από θεατές συγκεκριμένης ηλικίας. Δηλαδή για ποιους έγινε; Για τα μωρά ή τους γονείς; Δεύτερο, αρνητικό αυτή τη φορά, κρατούμενο. Που πα να πει, μάγος

«Ο μάγος Αϊζενχάιμ»

Έρωτας ίσον μαγεία Εξουσία ίσον δολοφονία Συνηθισμένη αλληγορία για μικρά

παιδιά

ΒΑΘΜΟΙ=4

(no magic)

ο Αϊζενχάιμ, κλασικά εικονογραφημένα η ταινία!

Με δυο λόγια: Ερωτικό παραμύθι με μαγικά κόλπα και ίχνη θρίλερ. Όπου εξαιτίας της απόρριψής του από την ανώτερη τάξη, ο μικρός Αϊζενχάιμ ( Έντουαρντ Νόρτον), ερωτευμένος με κορίτσι αριστοκρατικής καταγωγής, εξαφανίζεται από προσώπου γης. Ύστερα από πολλά χρόνια επιστρέφει στη Βιέννη και καθηλώνει τα πλήθη με τα μαγικά του κόλπα. Έτσι συναντάει τη μικρή Σοφί φον Τίσεν (Τ ζέσικα Μπίελ) η οποία στο μεταξύ είναι προορισμένη να παντρευτεί τον πρίγκιπα και διάδοχο της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας (Ρούφους Σιούελ). Έτσι αρχίζει μια υπόγεια μονομαχία ανάμεσα στους δύο μνηστήρες. Ο μάγος με την ποίηση, το παραμύθι και τη φαντασία. Η εξουσία με τη συνωμοσία, την ανανδρία και τη δολοφονία!


Βουκολικός τρόμος

«Οι αγγελιοφόροι» (Τhe Μessengers). Από τους φοβερούς (αν είναι δυνατόν) αδελφούς Πανγκ του Χονγκ Κονγκ σε αμερικανική παραγωγή- με Σαμ Ράιμι παρακαλώ- και καστ από δευτεράντζες τύπου Ντίλαν ΜακΝτέρμοντ, Πενέλοπε Αν Μίλερ. Όπου εντός αγροτικής κατοικίας που στεγάζει άρτι αφιχθείσα οικογένεια από Σικάγο, εφορμούν φαντάσματα από παλιότερο οικογενειακό σκηνικό με κάποιον πατέρα τρελό, από ρετάλια της «Λάμψης» του Κιούμπρικ. Επί 84 λεπτά πόρτες ανοιγοκλείνουν, φαντάσματα μπαινοβγαίνουν, σκιές ανεβοκατεβαίνουν και χέρια ανοιγοκλείνουν. Σαν να λέμε βουκολικό θρίλερ τρόμου. Τ ο είδαμε κι αυτό. Γ υμνός ο μπαμπούλας ο βασιλιάς!

ΒΑΘΜΟΙ=1

(μπουουουουου!)