[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Οι φοιτητές πάλι στους δρόμους

Oι φοιτητές μας έχουν βγει πάλι στους δρόμους. Τίποτα νέο. Σχεδόν κάθε κυβέρνηση κάνει την επανάστασή της στην Παιδεία και μεγάλη μερίδα των φοιτητών και διδασκόντων ξεσηκώνονται. Και επί της ουσίας η ανώτατη παιδεία μας, σύμφωνα τουλάχιστον με τη Εurostat, είναι ουραγός στην Ευρώπη.

Η κυβέρνηση μιλάει με συνθήματα και αφορισμούς του τύπου ότι οι φοιτητές είναι «αριστεροί αντιδραστικοί» ή «κατευθυνόμενοι». Αλλά αφορισμοί και καταδίκες δεν λύνουν ούτε απομακρύνουν το πρόβλημα. Η προσπάθεια κατανόησης των προβλημάτων των νέων μας είναι ανεπαρκής. Τα παιδιά που βγαίνουν στους δρόμους δεν είναι τρελοί ή αντιδραστικοί. Είναι της ίδιας ηλικίας και μόρφωσης πάνω κάτω μ΄ εκείνους που έβγαιναν στους δρόμους για το Κυπριακό, το 114, το Πολυτεχνείο. Είναι αυτοί που τώρα αντιδρούν στις λεγόμενες μεταρρυθμίσεις. Καταβάλαμε ποτέ προσπάθεια να τους κατανοήσουμε έστω και αν διαφωνούμε απολύτως μαζί τους;

Το άρθρο 16 του Συντάγματος δεν είναι το πρόβλημα της Παιδείας. Η Παιδεία, μεταξύ άλλων, πάσχει από τον κομματισμό και τον απόλυτα γραφειοκρατικό κεντρικό έλεγχο του ΥΠΕΠΘ και πάσχει από έλλειψη ευθύνης σε όλα τα επίπεδα. Οι καθηγητές ενίοτε συμπεριφέρονται ως δημόσιοι υπάλληλοι χωρίς την υποχρέωση να κάνουν έρευνα και διδασκαλία υψηλής ποιότητας που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας και των φοιτητών. Οι φοιτητές δεν υποχρεούνται να περνούν τα μαθήματά τους. Οι υπάλληλοι μερικές φορές καλύπτονται πίσω από δύσκαμπτους νόμους και κώδικες. Εξαιρέσεις υπάρχουν σε όλα τα επίπεδα αλλά παραμένουν εξαιρέσεις και οι δείκτες προόδου της Παιδείας από τη Εurostat παραμένουν οι έσχατοι της Ευρώπης. Οι λόγοι των φοιτητικών διαμαρτυριών δεν περιγράφονται με απλές και αντικειμενικές φράσεις του τύπου «κατευθυνόμενη αντίδραση» ή «θέλουν να ρίξουν την κυβέρνηση». Οι λόγοι στην πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκοι και συνδέονται, μεταξύ άλλων, με την κοινωνική συμπεριφορά του Νεοέλληνα, την έντονη ανασφάλεια που όλοι βιώνουμε για το άμεσο μέλλον, και τις ιδεολογικές καλύψεις ενός εκάστου.

Μόλις τα παιδιά μας αποφοιτήσουν βρίσκονται αντιμέτωπα με την πραγματικότητα της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς και των εκφράσεών της: ανεργία, χαμηλές αποδοχές, εργασία πέραν του 8ώρου στον ιδιωτικό τομέα

Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ

του άρθρου 16 του Συντάγματος δεν θα λύσει κανένα ουσιαστικό πρόβλημα της Παιδείας. Χωρίς συνέπεια, κατανόηση και συζήτηση δεν θα γίνει καμιά εκπαιδευτική πρόοδος

χωρίς επί πλέον αμοιβή, απρόσωπο και αμείλικτο ανταγωνισμό. Δεν είναι ασύνηθες μηχανικοί να κάνουν φροντιστήρια ή δουλειές του ποδαριού για να επιζήσουν.

Αλλά η ανασφάλεια είναι γενικότερη. Τα παιδιά μας από μικρή ηλικία έρχονται αντιμέτωπα με τη σημερινή πραγματικότητα του καταναλωτισμού, της μοναξιάς, του κλίματος που θερμαίνεται και των επικείμενων σοβαρών συνεπειών, του περιβάλλοντος που γίνεται μπετόν, άσφαλτος, και βραχύβιες επενδύσεις. Δεν έχουν συνηθίσει σε μια σοβαρή συζήτηση με τους ηγέτες μας, από το σχολείο μέχρι την κυβέρνηση, για τη νέα γενιά και τα προβλήματά της. Αντίθετα, έχουν κορεστεί από συνθήματα, υπεκφυγές, και γενικότητες.

Όταν δεν γνωρίζεις ένα πρόβλημα σε βάθος, έχεις αδυναμία να το επιλύσεις. Τα παιδιά μας φοβούνται την εμπορευματοποίηση της Παιδείας και την υποταγή της στην υπηρεσία των πολυεθνικών. Φοβούνται την παγκόσμια δικτατορία διεθνούς φακελώματος, της βίας και των πολέμων που συντελούνται με την άμεση συνδρομή της τεχνολογίας και των πανεπιστημίων. Η δημοκρατία και το περιβάλλον είναι αγαθά προς ανταλλαγή με μια ασαφή και ύπουλη ρητορεία περί εθνικής ασφάλειας και ανάπτυξης. Είμαστε τόσο βέβαιοι ότι εμείς τα καταλαβαίνουμε καλά αυτά ζητήματα; Και έχουν πράγματι άδικο τα παιδιά να φοβούνται; Σκεφτήκαμε ότι αυτός ο κόσμος που τους παραδίδουμε δεν δικαιολογεί και τόσο το όνομά του;

Ό ταν προ ετών οι φοιτητές και οι μαθητές είχαν βγει στους δρόμους, ο σημερινός Πρωθυπουργός που ήταν στην αντιπολίτευση, έλεγε στον τότε πρωθυπουργό ότι τα παιδιά ξέρουν τι κάνουν. Τώρα όμως που αυτός έχει την εξουσία, ξαφνικά δεν ξέρουν. Τώρα είναι κατευθυνόμενοι και αντιδραστικοί. Παρόμοια έλεγαν οι αντίπαλοι του Πρωθυπουργού σε παλιότερες εποχές. Η υποκρισία είναι σύνηθες χαρακτηριστικό της κομματικής πολιτικής. Όταν όμως υπεισέρχεται σε τόσο ουσιώδη ζητήματα όπως είναι η Παιδεία, συνιστά συνταγή αποσύνθεσης.

Η αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος δεν θα λύσει κανένα ουσιαστικό πρόβλημα της Παιδείας. Στην πραγματικότητα, χωρίς συνέπεια, κατανόηση και συζήτηση δεν θα γίνει καμιά εκπαιδευτική πρόοδος. Και μοιραία θα παρακολουθούμε τις εξελίξεις της επιστήμης αντί να τις δημιουργούμε μαζί με τους πρωτοπόρους.

Και οι πολίτες θα ρίχνουν την ευθύνη στις κυβερνήσεις και οι κυβερνήσεις θα ρίχνουν την ευθύνη στις προκατόχους κυβερνήσεις και κανείς δεν θα κοιτάζεται στον καθρέφτη με ειλικρίνεια και σοβαρότητα. Από τον Πρωθυπουργό μέχρι τον τελευταίο πολίτη.

Ο Γιάννης Α. Φίλης είναι καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης και επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας UCLΑ