Ο Παμούκ φεύγει από την Τουρκία

Συμπαιγνία κράτους και ακροδεξιών εθνικιστών φανέρωσαν οι εικόνες του δολοφόνου του Χραντ Ντινκ να ποζάρει ως ήρωας με την τουρκική σημαία ανάμεσα στους αστυνομικούς που τον συνέλαβαν. Την ίδια ώρα, ο Ορχάν Παμούκ φέρεται να εγκαταλείπει την Τουρκία φοβούμενος για τη ζωή του.

Μυστήριο επικρατεί σχετικά με τις προθέσεις του νομπελίστα Τούρκου συγγραφέα. «Θα δώσω διαλέξεις στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια και σε άλλα πανεπιστήμια», είπε σε δημοσιογράφους που τον είδαν τυχαία να αναχωρεί την Πέμπτη για τη Νέα Υόρκη από το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης. Την επομένη όμως, ο Φατίχ Αλταϊλί, διευθυντής της «Σαμπάχ», έγραφε

ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ

Ανέκαθεν βρίσκονταν στο στόχαστρο των εθνικιστών, αλλά μετά τη δολοφονία του Χραντ Ντινκ ασφυκτιούν

στο κύριο άρθρο της εφημερίδας πως «ο Ορχάν Παμούκ διέφυγε και θα μείνει για πολύ καιρό μακριά από την Τουρκία» και ότι ήξερε τρεις μέρες νωρίτερα πως «ο Παμούκ απέσυρε 400.000 δολάρια από τον λογαριασμό του». «Ανησυχώντας για τα τελευταία γεγονότα στην Τουρκία, αποφάσισε να φύγει οριστικά», προσέθετε ο διευθυντής της «Σαμπάχ», αναφερόμενος στη δολοφονία, στις 19 Ιανουαρίου, του αρμενικής καταγωγής Τούρκου δημοσιογράφου Χραντ Ντινκ και στις απειλές που είχε δεχθεί και ο ίδιος ο Παμούκ. «Αποφασίσαμε να μη γράψουμε για την απόφασή του και να μη δημοσιεύσουμε τις λεπτομέρειες, επειδή μια παρόμοια είδηση θα μπορούσε να προκαλέσει διαμαρτυρίες στο αεροδρόμιο κατά του συγγραφέα. Οι αναγνώστες μπορούν να εκτιμήσουν από μόνοι τους το πλήγμα που προκαλεί η αναχώρηση του Παμούκ στην εικόνα της Τουρκίας».

Συνεργάτες του λένε πως ο συγγραφέας δεν μπορούσε να ζήσει και να εργαστεί με τους αστυνομικούς φρουρούς να έχουν εγκατασταθεί κάτω από το σπίτι του, μετά τον φόνο του Χραντ Ντινκ. «Ήταν κουρασμένος, απογοητευμένος και προφανώς επηρεασμένος», δήλωσε στην ιταλική «Ρεπούμπλικα» ο εκδότης του Παμούκ, ο Τουγκρούλ Πασάογλου, «μα τα αποφάσισε όλα μόνος, όπως πάντα, και σεβόμαστε αυτό που κάνει». Πάντως η «Μιλιέτ» έγραψε πως ο Παμούκ έφυγε μεν για τις ΗΠΑ, αλλά όχι οριστικά. Και ο δικηγόρος του συγγραφέα εξήγησε στην ιταλική «Κορριέρε» πως «ο Παμούκ φεύγει συχνά από τη χώρα, μερικές φορές για ένα ή δύο μήνες».

Η ζωή των διανοουμένων έχει γίνει αφόρητη στην Τουρκία. Ανέκαθεν βρίσκονταν στο στόχαστρο των εθνικιστών γι΄ αυτά που γράφουν ή που λένε, αλλά μετά τη δολοφονία του Χραντ Ντινκ και τις απειλές κατά της ζωής του Παμούκ ασφυκτιούν. Η συγγραφέας Ελίφ Σαφάκ, εις βάρος της οποίας είχε ασκηθεί πρόσφατα δίωξη επειδή στο τελευταίο βιβλίο της («Ο μπάσταρδος της Κωνσταντινούπολης») αναφέρονται οι λέξεις «αρμενική γενοκτονία», έχει τώρα κι αυτή αστυνομική φρουρά 24 ώρες το 24ωρο κάτω από το σπίτι της, όπως ο Παμούκ και 16 άλλοι συνάδελφοί τους.

Οι εξτρεμιστές
Η Σαφάκ φεύγει κι αυτή για τις ΗΠΑ. Όχι μόνιμα, λέει, αλλά έχει κουραστεί πολύ και φοβάται. «Είπα και στους φίλους πως δεν θα σχολιάσω την απόφαση που πήρε ο Ορχάν (σ.σ.: να εγκαταλείψει την Τουρκία)», εξηγεί. «Προτιμώ να μην μιλάω γι΄ αυτό. Είναι μια στιγμή δύσκολη, εμείς οι συγγραφείς γινόμαστε στόχοι για οποιαδήποτε δήλωση, ελπίζω πως καταλαβαίνετε… Για κάποιο καιρό δεν πρόκειται να εκφράζομαι δημόσια γι΄ αυτά τα πράγματα».

Έτσι όμως οι εξτρεμιστές έχουν καταφέρει να φιμώσουν τις φιλελεύθερες φωνές της Τουρκίας. Εφόσον επιβεβαιωθεί, η φυγή του Παμούκ σηματοδοτεί ένα ακόμη ρήγμα στις σχέσεις του διασημότερου συγγραφέα της Τουρκίας με τη χώρα του. Χθες οι τουρκικές εφημερίδες υποβάθμιζαν την αναχώρησή του, αναφέροντας μόνο τη δήλωσή του, ότι πάει για διαλέξεις στο Κολούμπια.
«Είπε πως δεν του αρέσει αυτή η ζωή»

«ΜΟΥ ΦΑΙΝΟΤΑΝ σε φόρμα, πολύ ευτυχισμένος που βρισκόταν στο Κάιρο, αλλά και πολύ δυσαρεστημένος επειδή στην Τουρκία είναι αναγκασμένος να ζει υπό φρούρηση, αν και δεν θέλει να μιλάει γι΄ αυτό»: ο Γκαμάλ Γιτάνι, ένας από τους πιο αξιόλογους Αιγύπτιους συγγραφείς, πολύ καλός φίλος του εκλιπόντος Ναγκίμπ Μαχφούζ και, σύμφωνα με ορισμένους κριτικούς, λογοτεχνικός κληρονόμος του, γνωρίζει καλά τον Ορχάν Παμούκ. Πριν από μερικές ημέρες, με την ευκαιρία της Γιορτής του Βιβλίου στο Κάιρο, πέρασε πολλές ώρες με τον Τούρκο συγγραφέα. «Ήθελε να τον πάω να δει τα μέρη που περιγράφει ο Μαχφούζ στα μυθιστορήματά του, σ΄ αυτό το παλιό Κάιρο που ήξερε μόνο από τα βιβλία» λέει ο Γιτάνι στην ιταλική «Λα Ρεπούμπλικα». «Μέσα σε έξι ώρες τράβηξε 130 φωτογραφίες, ήθελε να καταγράψει τα πάντα. Και ήταν πραγματικά χαρούμενος.

Κάναμε βόλτες ήσυχοι, χωρίς φρουρά και με πλήρη ανωνυμία. Προτιμάει να μη μιλάει για τη ζωή του στην Τουρκία. Όταν τον ρώτησα κάποια στιγμή πώς περνάει, μου απάντησε πως δεν του αρέσει η ζωή που κάνει. Δεν είναι ζωή όταν ζεις υπό ένοπλη συνοδεία επειδή φοβάσαι τους φονταμενταλιστές. Μετά άλλαξε κουβέντα… Δεν άφησε όμως να φανεί ότι θέλει να φύγει από τη χώρα του».


Ποζάρει υπερήφανος μετά τη σύλληψη!

ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΩΡΑ, οι φόβοι ότι στην Τουρκία υπάρχει και δρα ένα σκιώδες κράτος εν κράτει αναζωπυρώθηκαν με την αποκάλυψη ενός βίντεο στο οποίο ο Ογκούν Σαμάστ, ο καθ΄ ομολογίαν του δολοφόνος του Χραντ Ντινκ, ποζάρει υπερήφανος μετά τη σύλληψή του για τον φόνο. Πάνω από το κεφάλι του διακρίνονται τα λόγια του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, «Η γη της μητέρας πατρίδας είναι ιερή. Δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί στην τύχη της».

Υποψίες για πιθανή συνέργεια ανάμεσα στον Σαμάστ, τους επτά συγκατηγορουμένους του για τον φόνο και τις δυνάμεις ασφαλείας είχαν ήδη διατυπωθεί πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο με το βίντεο, όταν είχε αποκαλυφθεί πως οι αρχές είχαν αγνοήσει επανειλημμένα προειδοποιήσεις ότι οι υπερεθνικιστές σχεδιάζουν να δολοφονήσουν τον Χραντ Ντινκ. Ακόμη κι ο πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είπε ανοικτά ότι το «βαθύ κράτος» πιθανόν να εμπλέκεται στη δολοφονία.

Ως βαθύ κράτος περιγράφεται εν γένει ένα χαλαρό δίκτυο σκληροπυρηνικών εθνικιστών που δουλεύουν μέσα στους κόλπους των δυνάμεων ασφαλείας και την κρατική γραφειοκρατία έτοιμοι να δολοφονήσουν μεταρρυθμιστές και άλλους που «απειλούν», όπως εκείνοι το αντιλαμβάνονται, την Τουρκία και την κληρονομιά του Κεμάλ. Ο Ερντογάν όρισε την Παρασκευή το βαθύ κράτος ως «συμμορίες μέσα στους κρατικούς θεσμούς». «Δεν θα επιτρέψουμε σ΄ αυτούς που βρίσκονται μέσα στον κρατικό τομέα να οργανώσουν συμμορίες, αψηφώντας την κυριαρχία του νόμου και υπογραμμίζοντας τις δικές τους χωριστές αξίες», δήλωσε. Η κυβέρνηση έστειλε επιθεωρητές στην Τραπεζούντα, απ΄ όπου προέρχεται ο 17χρονος Σαμάστ και οι συγκατηγορούμενοί του για να διερευνήσουν πιθανές ευθύνες των τοπικών αρχών. Ο κυβερνήτης και ο αρχηγός της αστυνομίας της πόλης παύθηκαν.