«Συνταγές» για να αποφεύγονται τα λάθη με τις συσκευασίες φαρμάκων

«Η ηλικιωμένη θεία μιας συναδέλφου μου είχε μυαλό ξυράφι, ζούσε μόνη και έκανε όλα όσα μια 80χρονη γυναίκα θέλει να κάνει στο σπίτι και τη ζωή της. Έως την ημέρα που από λάθος αγόρασε ένα φάρμακο που καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα, αντί να πάρει τα χάπια της για το γλαύκωμα», γράφει στην εφημερίδα «Νιου Γιορκ Τάιμς» η δημοσιογράφος Τζέιν Μπρόντυ.

«Ένα μήνα αργότερα με “διαλυμένο” το ανοσοποιητικό της παρουσίασε έρπητα ζωστήρα, τον οποίο δεν κατόρθωσε να καταπολεμήσει. Έπεσε σε κώμα και όταν τελικά συνήλθε, αδυνατούσε πλέον να φροντίσει τον εαυτό της».

Αμερικανική έκθεση

Τέτοιου είδους λάθη μόνο σπάνια  δεν είναι. Το αντίθετο, μάλιστα: τα συνηθέστερα ιατρικά λάθη αφορούν τα φάρμακα και προκαλούν βλάβες σε τουλάχιστον 1,5 εκατ. ανθρώπους μόνο στις ΗΠΑ. Τελικά, κοστίζουν τη ζωή σε αρκετούς από αυτούς, σύμφωνα με μια έκθεση που έδωσαν τον περασμένο Ιούλιο στη δημοσιότητα το Ινστιτούτο Ιατρικής (ΙΟΜ) και η Εθνική Ακαδημία Επιστημών (ΝΑS) των ΗΠΑ.

Η έκθεση αυτή είναι η δεύτερη για το θέμα και η επιτροπή των ειδικών που τη συνέταξε τονίζει ότι ελάχιστη πρόοδος έχει γίνει από το 1999, όταν εκδόθηκε η πρώτη.

Όπως επισημάνει η δρ Λίντα Ρ. Κρόνενβετ, πρύτανης στη Νοσηλευτική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βορείου Καρολίνας, στο Τσάπελ Χιλ, και μία εκ των επικεφαλής της επιτροπής που συνέταξε την έκθεση, μολονότι οι καταναλωτές λίγα μπορούν να κάνουν για να βελτιώσουν τη συνταγογράφηση των φαρμάκων, μπορούν να κάνουν πάρα πολλά για να προστατεύσουν τον εαυτό τους.

Εκτός νοσοκομείου

Η πρόληψη των σφαλμάτων που αφορούν τα φάρμακα αρχίζει με το να ξέρει κάθε ασθενής τι φάρμακα παίρνει – ή υποτίθεται ότι παίρνει – και πώς μπορεί να αλληλεπιδράσουν με άλλα φάρμακα, συμπληρώματα, σκευάσματα βοτάνων ή ακόμα και με τα τρόφιμα.

Πάρα πολλοί ασθενείς φεύγουν από κάποιο ιατρείο με μια συνταγή που εν πολλοίς αγνοούν τι γράφει. Μπορεί να ξέρουν την κατηγορία του φαρμάκου που τους έχει χορηγηθεί (λ.χ. ότι είναι αντιβιοτικό), αλλά όχι το όνομά του. Επιπλέον, δεν θυμούνται καν πώς πρέπει να το λαμβάνουν: σε ποια ποσότητα, πότε και μαζί με τι. Ακόμα σπανιότερα έχουν ενημερωθεί για τις πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις του, καθώς και τι πρέπει να κάνουν αν δεν βελτιωθεί ή επιδεινωθεί η κατάσταση της υγείας τους.

Η χρήσιμη λίστα με τη δοσολογία: Για να να βοηθήσετε τον εαυτό σας, να κρατάτε κατάλογο με όλα τα φάρμακα που παίρνετε, στην οποία θα γράφετε ακόμα και εκείνα που παίρνετε δίχως ιατρική συνταγή, τις βιταμίνες, τα άλλα συμπληρώματα, τα βότανα ή τα εναλλακτικά σκευάσματα. Δίπλα στο καθένα πρέπει να γράφετε τη δοσολογία. Τον κατάλογο θα έχετε μαζί σας κάθε φορά που πηγαίνετε στον γιατρό.

Αν έχετε παρουσιάσει αλλεργική αντίδραση σε ένα φάρμακο ή τρόφιμο και γενικώς, αν έχετε παρουσιάσει οποιαδήποτε αλλεργία, πρέπει να είναι το πρώτο που θα λέτε σε όποιο γιατρό βλέπετε, προτού αρχίσει να σας γράφει φάρμακα.

Τι να ρωτάτε τον γιατρό… Όταν ο γιατρός χορηγεί ένα φάρμακο, πρέπει να ρωτάτε πώς το λένε, γιατί σας το δίνει, πόσο πρέπει να παίρνετε, πόσο συχνά, αν πρέπει να το παίρνετε με το φαγητό ή με άδειο στομάχι, ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειές του και ποιες ενδεχόμενες επιδράσεις επιτάσσουν να τηλεφωνήσετε αμέσως στον γιατρό. Επίσης, αν αλληλεπιδρά με τα άλλα φάρμακα και σκευάσματα που παίρνετε ή με κάποια φαγητά.

Τις απαντήσεις που θα λάβετε σε αυτά τα ερωτήματα πρέπει να τις καταγράψετε σε ένα χαρτί, ενώ θα βρίσκεστε στο ιατρείο.

…Και τον φαρμακοποιό. Όταν πηγαίνετε στο φαρμακείο με την ιατρική συνταγή και σας φέρει ο φαρμακοποιός το φάρμακο, βεβαιωθείτε κοιτάζοντας το χαρτί με τις σημειώσεις σας ότι πρόκειται για το ίδιο φάρμακο για το οποίο σας μίλησε ο γιατρός, καθώς και ότι ο φαρμακοποιός έχει γράψει στο κουτί τη δοσολογία που σας είπε ο γιατρός. Αν έχετε οποιαδήποτε απορία, μη διστάζετε να ρωτήσετε τον φαρμακοποιό. Σε περίπτωση που άλλα έχει γράψει ο γιατρός στη συνταγή και άλλα έχει πει σε εσάς, μην πάρετε το φάρμακο. Τηλεφωνήστε στον γιατρό ή ξαναπηγαίνετε στο ιατρείο του για να βεβαιωθείτε τι πρέπει να κάνετε.

Εντός νοσοκομείου

Οι ειδικοί από το Ινστιτούτο Ιατρικής και την Εθνική Ακαδημία Επιστημών που συνέταξαν τη νέα έκθεση, τονίζουν ότι ακόμα και οι ασθενείς που νοσηλεύονται έχουν δικαίωμα να παρακολουθούν τη φαρμακευτική αγωγή που τους χορηγείται και να βεβαιώνονται ότι είναι η σωστή.

Αν δεν μπορούν να το κάνουν αυτοί, έχει δικαίωμα να το κάνει κάποιος δικός τους άνθρωπος.

Το προσωπικό του νοσοκομείου μπορεί να χορηγήσει λάθος φάρμακο ή σε λάθος δοσολογία, ή ακόμα και με λάθος τρόπο (λ.χ. ενδοφλέβια αντί για ενδομυϊκά) ή να μπερδέψει τους ασθενείς. Γι΄ αυτό, δεν βλάπτει ακόμα ένα μάτι που θα έχει τον νου του στη διαδικασία.

Αν πρόκειται να υποβληθείτε σε εγχείρηση ή μη επεμβατική εξέταση όπως η κολοσκόπηση, πρέπει να ρωτήσετε τον γιατρό ποια φάρμακα μπορείτε ή πρέπει να πάρετε πριν από τις επεμβάσεις, καθώς και ποια πρέπει να αποφύγετε. Και αυτό, διότι η ασπιρίνη και ορισμένα άλλα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη έχουν την ιδιότητα να «αραιώνουν» το αίμα και αν τα πάρει κάποιος πριν από μια εγχείρηση, μπορεί να προκληθεί αιμορραγία.

Οι οδηγίες λήψεως

Η λήψη των φαρμάκων χωρίς να ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες του γιατρού, είναι από τις συνηθέστερες αιτίες της κακής πορείας της υγείας των ασθενών.

Μερικές φορές, αυτό οφείλεται σε παρερμηνεία όσων έχει συστήσει ο γιατρός. Μπορεί λ.χ. εκείνος να έχει γράψει «ένα χάπι κάθε έξι ώρες» και ο ασθενής να υποθέσει, λανθασμένα, ότι δεν υπολογίζει τις ώρες που κοιμάται. Ή, πάλι, απλώς να μη μπορεί ο ασθενής να διαβάσει τα γράμματα του γιατρού στη συνταγή – και γι΄ αυτό τον λόγο αποκτά μεγαλύτερη σημασία το να ρωτάει και να κρατάει σημειώσεις κατά τη διάρκεια της ιατρικής επίσκεψης.

Ζωτικής σημασίας είναι και οι προειδοποιήσεις που αναγράφονται στο φύλλο οδηγιών χρήσεως του φαρμάκου για πιθανές αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα, τρόφιμα ή με το αλκοόλ, καθώς και για την τυχόν επίδραση στην ικανότητα οδηγήσεως ή χειρισμού μηχανημάτων.

Γι΄ αυτό πρέπει οι ασθενείς να διαβάζουν και το φύλλο οδηγιών χρήσεως, αλλά να ρωτούν και τον γιατρό.