Φαινόμενα

Ηχηρή σιωπή

Μεγαλώνοντας με γονείς κωφάλαλους, ο Γιάννης Ζουγανέλης έμαθε να βλέπει την κοινωνία χωρίς τα διαχωριστικά που η ίδια επιμένει να συντηρεί
«Ανακάλυψα τον ήχο μέσα από τη σιωπή». Στην τηλεόραση ακούγεται ποιητικά. Στη ζωή βιώνεται σκληρά, όπως όλα τα ανθρώπινα, που απαιτούν δύναμη και που η ομορφιά τους είναι ότι την επιβεβαιώνουν. Είναι ο Γιάννης Ζουγανέλης, που αφηγείται τη ζωή του με γονείς κωφάλαλους, την τρυφερότητα που γνώρισε στον κόσμο της σιωπής και τη σκληρότητα που βίωσε στη συνέχεια από εκείνους που δεν έχουν μάθει να αποδέχονται τη διαφορά.

Ένας από τους «Πρωταγωνιστές» του Σταύρου Θεοδωράκη, πρόσωπο γνωστό και γι΄ αυτό πολύτιμη γέφυρα ανάμεσα στις δύο όχθες του κόσμου: τη φωτεινή των «κανονικών» και τη σκιερή των «διαφορετικών». Σε ένα παγκάκι, με φόντο εντυπωσιακό και φορτισμένο, το κτίριο του Δρομοκαΐτειου. Φωνή βιαστική, χωρίς παύσεις για να γεμίσει συγκίνηση η οθόνη, λες και οι εικόνες που ξετυλίγει θα προσβάλλονταν από οποιαδήποτε επικοινωνιακή φιοριτούρα. Και είναι αλήθεια πως όσα αφηγείται, ένα κουβάρι τοπίων ψυχής, περιστατικών, ευχών, διαπιστώσεων, τρυφερών αναμνήσεων και σκληρών στιγμών, δεν χρειάζονται καμιά απολύτως επένδυση για να αποκτήσουν τηλεοπτικό όγκο.

Η αφήγηση είναι έτσι κι αλλιώς σαν σφυροκόπημα του κόσμου της δυσανεξίας, της άρνησης να αποδεχθεί και να κατανοήσει. Δύσκολη, είναι αλήθεια, η συμπόρευση με έναν Άλλο, που δεν έχει δική του εικόνα, παρά εκείνη τη φορτωμένη συμπόνια, που ανακουφίζει ενοχές και φοβίες.

«Έκρυβα τους γονείς μου όταν ήμουν μικρός, γιατί ο κόσμος δεν τους αποδεχόταν έτσι όπως ήταν. Είχε έρθει η μητέρα μου στο σχολείο και έτρεξαν οι συμμαθητές μου να ρωτήσουν γιατί δεν μιλάει. Είναι Ιταλίδα, τους είπα. Και αμέσως όλοι άρχισαν τα “ε, μεγάλε!”». Στιγμή δραματική, τελετουργική ο τρόπος επιβίωσης ενός παιδιού που αντιλαμβάνεται τη σημασία των εικόνων και πλάθει τη δική του έτσι που να είναι αποδεκτή.

Ανελέητες οι περιγραφές του, αποκαλύπτουν αυτό που θέλουμε στην πραγ-ματικότητα να κρύβουμε σ΄ αυτό τον τόπο: τη μηδενική ανοχή. «Θυμάμαι, ήμουν μικρός και με είχε πάει η μητέρα μου για εμβόλιο. Έπαιρναν άλλοι τη σειρά μας και όταν έφτασε η δική μας βγαίνει ο γιατρός και λέει “τέλος ωραρίου»”. Η μητέρα μου έβαλε τις φωνές, με τον τρόπο που εκείνη μπορούσε να τις βάλει. Πήραν την Αστυνομία. Ήρθε περιπολικό και ήθελαν να μας μπουζουριάσουν. Τη νόμισαν τρελή».

Από εκείνο το επεισόδιο άρχισε να σκέφτεται για τον εγκλεισμό, το νόημά του, την κοινωνία που απομονώνει σε ιδρύματα.

«Γιατί εκείνοι είναι τρελοί; Μήπως εμείς είμαστε οι “κανονικοί”;», αναρωτιέται. Και ένα απόσπασμα από την επιθεώρηση «Το τρέντι θα σφυρίξει τρεις φορές», στο οποίο παίζει με τον Σ ταμάτη Φασουλή, προβάλλεται στην εκπομπή. Το σκετς προκαλεί πικρό γέλιο σε όσους έχουν δει την παράσταση. Δυο άντρες, υποτίθεται φίλοι, συναντιούνται για να «τα πουν» και όσο κρατά η «συνάντησή» τους μιλάνε ο καθένας μόνος του για τα δικά του προβλήματα. Καμιά απολύτως «συνάντηση» δεν συμβαίνει μεταξύ τους. Μόνο σε μια στιγμή ενώνονται τα βλέμματά τους, στη θέα ενός ακριβού τζιπ. Το γυαλιστερό σύμβολο της εικόνας που θεωρούν ιδανική για τον εαυτό τους είναι το μοναδικό σημείο επικοινωνίας τους.


Εικόνα μας, αυτό που οι άλλοι βλέπουν

Πάνω στη σκηνή του Εθνικού, αυτές τις ημέρες , ο ήρωας του Πιραντέλο στο «Ερρίκος Δ΄»(τον ερμηνεύει ο Καραθάνος σε σκηνοθεσία Μαυρίκιου) καβαλάει ένα ξύλινο άλογο για να υποδυθεί αυτόν που οι άλλοι νομίζουν ότι είναι, δηλαδή έναν τρελό που νομίζει ότι υποδύεται τον Ερρίκο Δ΄, μέχρι που ξεσπάει με τα σύμβολα του ρόλου σκορπισμένα γύρω: «Είναι αφόρητο να προσπαθείς να συντηρήσεις την εικόνα που οι άλλοι βλέπουν σ΄ εσένα». Κάναμε το «αφόρητο» μοναδικό τρόπο ζωής και το θεωρούμε κανονικό!

Στο θέατρο τα όρια της τρέλας και της κανονικότητας , του ρόλου και της πραγματικότητας , διαλύονται και επανασυντίθενται σε ένα λυτρωτικό παιχνίδι για τον θεατή. Στην τηλεόραση, αλίμονο, δεν αναδεικνύεται άλλο από τη βίαιη σαφήνεια των στερεότυπων ρόλων .