Γνώμη Χωρίς πυξίδα

Η ευρωπαϊκή σύνοδος κορυφής, την ερχόμενη εβδομάδα, φαίνεται πως θα κινηθεί στον αστερισμό της Τουρκίας. Για άλλη μια φορά. Όπως και στην Κοπεγχάγη το 2002, όπως και στις Βρυξέλλες το 2004, την ευρωπαϊκή ατζέντα θα μονοπωλήσει το τουρκικό ζήτημα. Ως εάν είχε λύσει τα άλλα της, πολλά προβλήματα η Ευρώπηαλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση. Όπως μια άλλη συζήτηση είναι και το κατά πόσον το «τουρκικό» είναι ένα αυθεντικό ευρωπαϊκό θέμα ή ένας εισαγόμενος πονοκέφαλος.

Το βέβαιο είναι πως, όπως όλα δείχνουν, την ερχόμενη εβδομάδα στις Βρυξέλλες, θα ξαναδούμε ένα έργο γνώριμο. Η Ευρώπη θα βρεθεί και πάλι διχασμένη, μεταξύ τουρκόφοβων και φιλότουρκων. Και πάλι θα αναζητηθεί ένας προσωρινός και εύθραυστος συμβιβασμός μεταξύ των δύο. Και η μόνη διαφορά θα είναι ότι, αυτή τη φορά, η Ελλάδα θα στέκει ανάμεσα στα δύο μπλοκ προφανώς αμήχανη και εκουσίως αμέτοχη.

Από τα τέλη της δεκαετίας του ΄90 έως πρόσφατα, την πυξίδα της ελληνικής πολιτικής είχαν διαμορφώσει μερικές παραδοχές, γύρω από τις οποίες είχε επιτευχθεί μια, σχεδόν γενική, συναίνεση.

Η πρώτη και βασική από τις παραδοχές αυτές ήταν ότι η Ελλάδα δεν είχε λόγο να παίζει τον ρόλο του κακού στο ευρωτουρκικό σίριαλ και να επιτρέπει σε μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις να κρύβονται πίσω από το δικό μας «όχι», ώστε να εξυπηρετούν αδαπάνως τα συμφέροντά τους εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων. Ότι, αντιθέτως, η Ελλάδα είχε κάθε συμφέρον να εμπλακεί ενεργά η Τουρκία στο παίγνιον των ευρωδιαπραγματεύσεων και των κριτηρίων της Κοπεγχάγης και του Ελσίνκι. Κάθε συμφέρον: διότι, έτσι και

Η Ελλάδα θα βρεθεί, την ερχόμενη εβδομάδα, σε ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων, από το οποίο κινδυνεύει να σηκωθεί, μονά- ζυγά, χαμένη

μια σχετική ηρεμία εξασφάλιζε άμεσα στα ανατολικά της σύνορα και μια αμυδρή ελπίδα να αποκτήσει έναν δημοκρατικότερης συγκρότησης γείτονα είχε, αλλά και – το σημαντικότερο- μπορούσε να καταγράψει τις τουρκικές διεκδικήσεις εις βάρος της όχι ως διμερές πρόβλημα, αλλά ως κεφάλαιο της ευρωτουρκικής διαπραγμάτευσης. Γι΄ αυτό ακριβώς η Ελλάδα έπρεπε- άλλη μια αυτονόητη παραδοχή- να είναι ενεργός παίκτης, πρωταγωνιστής αυτής της διαπραγμάτευσης, σε κάθε της στροφή.

O ι παραδοχές δεν ισχύουν πια. Έχουν ανατραπεί. Και η Ελλάδα μοιάζει να προσέρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή των ευρωτουρκικών διαπραγματεύσεων χαμένη στο δάσος, δίχως χάρτη και πυξίδα.

Οι διαπραγματεύσεις, πρώτον, γίνονται πλέον ερήμην μας. Μεταξύ φινλανδικών πρωτοβουλιών, τις οποίες η Αθήνα παρακολουθεί από μακριά, και τριμερών συναντήσεων Γαλλίας- Γερμανίας- Πολω -νίας, τα συμπεράσματα των οποίων μαθαίνουμε από τις εφημερίδες. Οι τουρκικές διεκδικήσεις, δεύτερον, έχουν διά της διολισθήσεως αποχωριστεί από τον κορμό της ευρωδιαπραγμάτευσης και έχουν επαναπατριστεί, σε ένα πλαίσιο διμερούς ισορροπίας και μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης με τον κ. Γκιουλ ή τον κ. Μπουγιούκανιτ, όπως τον παλιό, κακό καιρό. Και, τρίτον, όπως τον παλιό κακό καιρό, ένα «ελληνικό» θέμα, το θέμα των κυπριακών πλοίων στα τουρκικά λιμάνια, έχει μεγεθυνθεί, έχει εξελιχθεί σε θέμακλειδί, το θέμα εξαιτίας του οποίου θα εκτροχιαστεί ή όχι το ευρωτουρκικό τρένο. Επιτρέψαμε, δηλαδή, στην τουρκοφοβική Ευρώπη αλλά και στην Τουρκία την ίδια να κρύψουν τα μείζονα προβλήματα, τους βαθύτερους φόβους των μεν, την εγγενή αδυναμία προσαρμογής των δε, την απροθυμία και των δύο να προχωρήσουν αυτήν την ώρα γρήγορα τις διαπραγματεύσεις, πίσω από ένα «δικό» μας, τυπικά πολύ σημαντικό, αλλά όχι άλυτο όπως τα άλλα, και μάλλον «τεχνικό» ζήτημα. Και την ίδια ώρα εμφανιζόμαστε να δαπανούμε διπλωματικό κεφάλαιο για να αποτρέψουμε κάτι που άλλοτε επιδιώκαμε- την εκδήλωση μιας διεθνούς πρωτοβουλίας για το Κυπριακό.

Κάπως έτσι, λοιπόν, η Ελλάδα θα βρεθεί, την ερχόμενη εβδομάδα, σε ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων, από το οποίο κινδυνεύει να σηκωθεί, μονά- ζυγά, χαμένη. Είτε ο συμβιβασμός αναπέμψει στις ελληνικές καλένδες την πλήρη εφαρμογή των υποχρεώσεων της Τουρκίας έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας, είτε η Κύπρος εμφανιστεί να εκτροχιάζει το ευρωτουρκικό τρένο. Αναζητείται νέα πυξίδα…