Σαββατοκύριακο 2-3 Δεκεμβρίου 2006

8 .
Έλλη ΠαππάΛΟΞΗ ΜΑΤΙΑ
Βιβλία από τη φυλακή γεμάτα παλμό, φως και χρώματα. Σε λιλιπούτειο σχήμα, ζωγραφισμένα και βιβλιοδετημένα στο χέρι, τοποθετημένα σε μια αυτοσχέδια χαρτονένια μίνι βιβλιοθήκη, γράφηκαν πριν από 50 χρόνια στη ζοφερή μετεμφυλιακή περίοδο για ένα αγόρι, που από βρέφος μέχρι έφηβος, για 13 χρόνια, έβλεπε τη μάνα του πίσω απ΄ τα σίδερα. Εκείνη ήταν η Έλλη Παππά κι αυτός, ο Νίκος Μπελογιάννης, γιος του «ανθρώπου με το γαρύφαλλο» που είχε εκτελεστεί το 1952. Καταδικασμένη σε θάνατο για την κομμουνιστική της δράση, τού στέλνει από τις Φυλακές Αβέρωφ μεταξύ 1957 και 1958 δέκα βιβλιαράκια που τραγουδούν το μεγάλο Ναι στην αξία της ζωής με παραμύθια, στιχάκια, πατριδογνωστικές εικόνες ή ιστορίες για κουκλοθέατρο, γραμμένες, διασκευασμένες, εικονογραφημένες από την ίδια. Αυτές ακριβώς τις μινιατούρες βιβλίων ξαναζωντάνεψαν τώρα με τη μέθοδο της πανομοιότυπης αναπαραγωγής οι εκδόσεις Καλειδοσκόπιο και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο(ΕΛΙΑ), που από το 2002 έχει στην κορυφαία συλλογή του και το αρχείο της 84χρονης σήμερα μαχητικής και ασυμβίβαστης Έλλης Παππά. Οι Μικρογραφίες της με τα δέκα βιβλία από τη φυλακή, κυκλοφορούν πλέον σε ένα πλακουτσό κουτί(έναντι 25 ευρώ) και έχουν τέτοια γοητεία που μπορούν να συναρπάσουν ακόμα και τους φαν των ηλεκτρονικών παιχνιδιών. Δεν είναι μόνο ότι τα βιβλιαράκια αυτά αποτελούν ένα τεκμήριο της μεταπολεμικής μας ιστορίας,(αυτό ενδιαφέρει κυρίως τους μεγάλους). Δεν είναι μόνο ότι εξοικειώνουν τους μικρούς αναγνώστες με τις αξίες της ελευθερίας, της ισότητας, της αδελφότητας, της δικαιοσύνης, της ειρήνης ή της αγάπης για την πατρίδα με έναν τρόπο δροσερό και τρυφερό. Είναι και ότι ως χειρονομία εκφράζουν μια διαφορετική στάση ζωής με διαχρονική σημασία. Δείχνουν ότι ο πολιτισμός μπορεί να αντισταθεί στη βαρβαρότητα και ότι οι γενναιόδωρες ψυχές μπορούν να ανθίσουν ακόμη και σε συνθήκες ολοκληρωτικής στέρησης. Δείχνουν ότι αντιμετωπίζεις καλύτερα τα σκοτάδια, τις ασχήμιες και τον παραλογισμό της ζωής αν είσαι θωρακισμένος με ανθρωπιά, ομορφιά και φως. Δείχνουν παράλληλα και ότι- προς τιμήν του Μάνου Χαριτάτου του ΕΛΙΑ- αρχείο δεν σημαίνει ναφθαλίνη, αλλά ζωντανός οργανισμός έτοιμος να ανοίξει διάλογο με την κοινωνία, έτοιμος να διευρύνει τους ορίζοντές μας.

«Γιοκάκι μου, γλυκό μου, λίγες εικόνες απ΄ την πατρίδα μας σου έφτιαξε αυτή τη φορά η μανούλα, για ν΄ αρχίσεις να την γνωρίζεις και να την αγαπάς όπως της αξίζει, αυτή την ώμορφη, τη φτωχή, την Ελλάδα». Το σημείωμα αυτό της Έλλης Παππά εισάγει ένα μίνι λεύκωμα με ακουαρέλες αναπάντεχης ομορφιάς ζωγραφισμένες στη φυλακή(Σεπτ. 1957), με θέμα την Πλάκα στους πρόποδες της Ακρόπολης ή τα καΐκια στο Αιγαίο, τα Γιάννινα ή τη Σάμο, τον Φάρο της Ρόδου και τελευταία την Κύπρο που «παλεύει και χτίζει τη λευτεριά». Ο μικρός Νίκος είναι τότε έξι χρονών και μένει με τη μεγαλύτερη αδελφή της, τη Διδώ Σωτηρίου, που δεν έχει ακόμα γράψει τα Ματωμένα χώματα. Ο τόπος μας δεν ταυτίζεται με την εξουσία που φυλακίζει, σαν να τού λέει η μάνα του, που θα του φτιάξει άλλο ένα λεύκωμα πατριδογνωσίας με τις ελληνικές φορεσιές των τόπων της «παλικαριάς» αυτή τη φορά, εξαιρετικό και πάλι στις λεπτομέρειές του. Έλλη και Νίκος βλέπονται στα επισκεπτήρια, αλλά χάρη σ΄ αυτά τα βιβλιαράκια αναπτύσσουν μια βαθύτερη επικοινωνία με όρους ελευθερίας, επικοινωνία δραστική μέχρι σήμερα. Το πρώτο βιβλιαράκι(Απρ. ΄57) ήταν το παραμύθι «Ο καλός φίλος ο Μπόκο», ένας ύμνος στη φιλία και στη συντροφικότητα με φόντο την Αφρική και έναν ελέφαντα προστάτη των παιδιών, που σώζεται χάρη σ΄ αυτά από τον ζωολογικό κήπο των λευκών κυνηγών. Ακολούθησε, με ήρωες τα παιχνίδια σε ένα παιδικό δωμάτιο, η «Ιστορία του ξιππασμένου αλόγου»- σχόλιο στις ταξικές διακρίσεις που υπάρχουν όσο τις τροφοδοτούμε, καθώς και η «Ιστορία της μεγάλης οικογένειας Λιονταρή Λιονταράκη»- σχόλιο για τους ανάξιους άρχοντες «που δεν κάνουν φίλους, μόνο υπηρέτες». Οι Μικρογραφίες κλείνουν(Αύγ. ΄58) με τον «Λύκο του Τσουγκτσάν», ένα διασκευασμένο κινέζικο παραμύθιεισαγωγή στην έννοια της διαστρέβλωσης της αλήθειας που μόνο με την κριτική σκέψη αντιμετωπίζεται. Τελικά, χωρίς να έχουν διδακτικό τόνο, τα βιβλιαράκια αυτά μας διδάσκουν πώς μπορείς να καλλιεργήσεις στο παιδί τη δημοκρατική συνείδηση. Ανεκτίμητο!

Για να έρθουν «τα αύριο που θα γελούν» δεν αρκούν ωστόσο οι κοινοί αγώνες αλλά χρειάζονται και θυσίες. Γι΄ αυτές δεν μιλούν οι Μικρογραφίες, μιλά η ζωή της Έλλης Παππά η οποία, με όλο το κυνήγι που γνώρισε εκείνη την εποχή, ελπίζει ακόμα στην Ηλιοχώρα και στις φωτεινές οβίδες της που θα νικήσουν τους επιθετικούς Μαυροχωρίτες. Όμως αυτή η ελπίδα της στο πνεύμα της Οκτωβριανής Επανάστασης, που αποτυπώνεται στο αλληγορικό Παραμύθι της Ηλιοχώρας, διαψεύστηκε. «Ο σοσιαλισμός εξαφανίστηκε, διαλύθηκε ή σωστότερα, αυτοδιαλύθηκε», σημείωνε πέρσι στο δέκατο βιβλίο της Μακιαβέλλι ή Μαρξ (Άγρα 2005). Τι μένει λοιπόν για τα παιδιά που μεγαλώνουν; Να πάρουν μέρος, λέει, «στον αγώνα των ερωτημάτων και των απαντήσεων».

ιδέεs