Να ξεπεραστούν οι παλιές και οι νέες έχθρες

Η εικόνα των δύο ανδρών στα λευκά- του 79χρονου Πάπα και του μουφτή της Κωνσταντινούπολης Μουσταφά Τσαγκριτσί- κάτω από τους περίτεχνους τρούλους του Μπλε Τζαμιού, επισφράγισε το ταξίδι του Ποντίφικα, κατά το οποίο επανειλημμένα αναφέρθηκε στην επιθυμία του να συμφιλιώσει χριστιανούς και μουσουλμάνους. Το αν το κατάφερε αυτό και κατά πόσο, μένει να διευκρινιστεί.

Παρά τον συμβολισμό της επίσκεψης στο τέμενος και τον πιο διπλωματικό τρόπο που υιοθέτησε, ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ έδειξε ότι πολλές από τις μεγάλες ανησυχίες του για τη σχέση ανάμεσα στον χριστιανισμό και το Ισλάμ, τη Δύση και την Ανατολή, δεν έχουν εκλείψει. Δύο φορές μίλησε την Πέμπτη για τις «χριστιανικές ρίζες της Ευρώπης»- ένα από τα αγαπημένα του θέματα και από εκείνα που προκάλεσαν α-ντιδράσεις: η αναφορά αυτή ερμηνεύτηκε ως υποβάθμιση της συμβολής των μη χριστιανών που ζουν στην Ευρώπη και κυρίως, του αυξανόμενου μουσουλμανικού πληθυσμού.

Στην κοινή διακήρυξη με τον Βαρθολομαίο, τον ορθόδοξο Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης, προχώρησε ακόμη περισσότερο, αναφερόμενος στις χριστιανικές ρίζες της Τουρκίας- ένα γεγονός ιστορικό, αφού η βυζαντινή εκκλησία βρίσκεται εκεί περισσότερο από μια χιλιετία. Ωστόσο, με αυτήν την επισήμανση διακινδύνευσε να προσβάλει τους μουσουλμάνους οικοδεσπότες του.

Την Πέμπτη έδειξε να εγκρίνει εκ νέου την ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. Πρόσθεσε όμως πως ελπίζει να συντελεστεί συγκεκριμένη πρόοδος στο ζήτημα του σεβα-σμού των μειονοτήτων στη χώρα. Ο περιορισμένος πληθυσμός των ορθόδοξων χριστιανών καταγγέλλει πως παρενοχλείται από το κράτος και αντιμετωπίζει γραφειοκρατικά εμπόδια που δεν επιτρέπουν στα μέλη του να δραστηριοποιούνται ελεύθερα και χωρίς περιορισμούς. Τέλος, επανέλαβε αυτό που είχε πει στην ομιλία του στη Γερμανία(για τη σχέση θρησκείας και βίας), αλλά αυτή τη φορά δεν ανέφερε τη θρησκεία. «Πάνω απ΄ όλα θέλουμε να διαβεβαιώσουμε ότι η δολοφονία αθώων πολιτών στο όνομα του Θεού είναι προσβολή για τον Θεό και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια», συνυπέγραψαν ο ίδιος και ο Πατριάρχης στη διακήρυξή τους.

Σε γενικές γραμμές, ο Πάπας έδωσε την εντύπωση ότι τραβάει μια προσεκτική γραμμή στον λόγο του, επιδιώκοντας, αυτό που λέει να μη χάνει σε ουσία, ενώ παρουσιάζει ένα πιο ανοιχτό και θερμό πρόσωπο στον ισλαμικό κόσμο που τον αμφισβητεί. Για το Βατικανό, όμως, ο πιο σημαντικός στόχος αυτού του ταξιδιού μακροπρόθεσμα είναι η γεφύρωση του 1.000 ετών χάσματος με τα 220 εκατομμύρια ορθόδοξους χριστιανούς. Στις ομιλίες τους, ο Πάπας και ο Βαρθολομαίος εξέφρασαν την ελπίδα για διαπραγματεύσεις στο μέλλον με στόχο την ενότητα. Οι δύο στόχοι λοιπόν του Βενέδικτου, να ξεπεράσει δηλαδή τις παλιές και τις νέες έχθρες ανάμεσα στους χριστιανούς και τους μουσουλμάνους, και ανάμεσα στους ίδιους τους χριστιανούς, δεν θα μπορούσαν να βρουν πιο κατάλληλη ή περίπλοκη τοποθεσία από την Κωνσταντινούπολη. Εδώ, οι συγκρούσεις δύο χιλιετιών, μακρινές αλλά πολύ πραγματικές, προβάλλουν πιο έντονα από οποιοδήποτε άλλο τόπο, φορτίζοντας την επίσκεψη του Πάπα με βαθιά συμβολική αξία.