ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το ανήθικο της οικονομίας

Η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ανακοίνωσε ορισμένα θετικά στοιχεία για τον ρυθμό
ανάπτυξης της οικονομίας, τις επενδύσεις, την απασχόληση. Λίγες ημέρες
αργότερα βγήκαν νέα στοιχεία για την υπερχρέωση των μεγάλων ασφαλιστικών
ταμείων και την κακή πορεία του ισοζυγίου πληρωμών. Τα πράγματα δεν είναι ούτε
ρόδινα ούτε απελπιστικά. Να διερευνηθούν όμως με τρόπο επιστημονικά έγκυρο, με
το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον κι όχι στον ορίζοντα του υπολοίπου μιας
τετραετίας. Η προσέγγιση των προκλήσεων για την αυριανή οικονομία να
διακρίνεται από κοινωνικό ρεαλισμό. Κανένας σοβαρός σχεδιασμός δεν γίνεται
ερήμην της κοινωνικής πραγματικότητας. Αυτό το αποδέχονται «προοδευτικοί»,
«φιλελεύθεροι και νεοφιλελεύθεροι». Η ελάχιστη κοινωνική συνοχή και η
διαταξική συνεννόηση αποτελούν προϋπόθεση για μια ορθολογική αντιμετώπιση των
πραγμάτων.

Αξίζει να προσέξουμε κατά πόσον τα όποια ευοίωνα ή και δυσοίωνα στοιχεία για
την οικονομία είναι ουσιώδη και αντανακλούν τη δομική λειτουργία ή εκφράζουν
απλώς την αλληλουχία κάποιων συγκυριακών φαινομένων. Εκφράζουν πραγματικές
διαρθρωτικές βελτιώσεις, ανάπτυξη υποδομών, καλύτερους όρους για τη μελλοντική
ανάπτυξη; Για παράδειγμα, τι γίνεται με την προσαρμοστικότητα στις
τεχνολογικές εξελίξεις και τη συμμετοχή μας στην κοινωνία της γνώσης, τι
γίνεται στην κατεύθυνση της κοινωνικής δικαιοσύνης, της Παιδείας, της
συμμετοχής στα νέα παγκοσμιοποιημένα εμπορικά δίκτυα; Ή, τι γίνεται με την
ποιότητα λειτουργίας της Δημόσιας Διοίκησης και τον τρόπο που αυτή, μαζί με
την πολυνομία και τις νομοθετικές αντιφάσεις, υπονομεύει την αξιοποίηση
μεγάλων επενδυτικών ευκαιριών; Μόλις πριν από λίγο, έκθεση της Παγκόσμιας
Τράπεζας κατατάσσει την Ελλάδα τελευταία από τις χώρες του ΟΟΣΑ όσον
αφορά την επιχειρηματικότητα.

Εδώ προβάλλεται μια προσπάθεια για τον «εξορθολογισμό» του φορολογικού
συστήματος, τη στιγμή που αναγνωρίζουν όλοι το μέγιστο πρόβλημα της διαφθοράς.
Της διάχυτης διαφθοράς που έχει γίνει μέρος της σύγχρονης κουλτούρας μας. Τα
κόμματα εξουσίας σιγά σιγά διέφθειραν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας, που με τη
σειρά τους συμμετέχουν στη διαφθορά της Δημόσιας Διοίκησης. Σκεφθείτε το εξής
απλό: Αν ο μέσος χρόνος για τη γραφειοκρατική διαχείριση μιας μεγάλης
επένδυσης απαιτούσε τρεις μήνες λιγότερο κι αν διοχετεύονταν ας πούμε δύο ή
τρεις ποσοστιαίες μονάδες αυτής της επένδυσης αντί για εξαγορές συνειδήσεων
στην πραγματική παραγωγή, ποιοι θα ήταν οι αληθινοί ρυθμοί ανάπτυξης; 4% ή 5
%; Η διαφθορά και οι επιπτώσεις της αποτελούν έναν κρυφό, άδικο,
οικονομικό και κοινωνικό φόρο. Ηθικό πρόβλημα, αλλά και παράμετρος
απώλειας επενδυτικών ευκαιριών, παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας, θέσεων
απασχόλησης και δημόσιων εσόδων.

Η οικονομική πολιτική επηρεάζει τις ηθικές αξίες της κοινωνίας. Και
η ηθική στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής από τους φορείς της,
επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της πολιτικής. Αδιέξοδα συνέχεια.

Θα πρέπει να επαναπαυόμαστε στη «δυναμική» της αντιπαροχής, της μαύρης
εργολαβίας, της συντήρησης της αγοραστικής δύναμης με δανεικά; Οι
ελληνικές τράπεζες, ενώ διεισδύουν δυναμικά στα Βαλκάνια, εδώ
αφαιμάσσουν την αγελάδα που αρμέγουν. Σε ποιες ελληνικές επιχειρήσεις και
νοικοκυριά θα προσφέρουν δάνεια στο μέλλον; Ενδεικτική των κριτηρίων τους
είναι η ελλειμματική χρηματοδότηση του δυναμικού κλάδου του τουρισμού και η
περίπου ολοκληρωτική απουσία τους από τον πολιτιστικό τομέα διότι δεν τους
παρέχονται εύκολες εγγυήσεις-υποθήκες. Να σκεφθούμε τι θα σήμαινε για την
ανάπτυξη και την απασχόληση εάν η ψαλίδα ανάμεσα στα επιτόκια καταθέσεων και
δανεισμού ήταν – όπως στην υπόλοιπη Ευρώπη δηλαδή – κατά τρεις ή τέσσερις
μονάδες μικρότερη. Σήμερα, δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις που θα
απέφεραν κέρδος μικρότερο από 6,5% ή 7% ετησίως. Πόσες ευκαιρίες χάνονται
εξαιτίας του υπερβολικού κόστους δανεισμού των επιχειρήσεων όταν η βαριά
βιομηχανία λειτουργεί συνήθως με κέρδη χαμηλότερα από 3%; Τέτοιο συνδυασμό
φιλελεύθερων αντιλήψεων, με υπερπληθώρα νόμων και αναρχία της αγοράς, μόνον
στην Ελλάδα συναντούμε. Ποιο ρυθμιστικό πλαίσιο για τις τράπεζες λειτουργεί
εδώ, ποιοι τραπεζικοί θεσμοί;

Πολλά πρέπει να μας ανησυχούν. Ένα από αυτά είναι και ότι οι πρωτίστως
υπεύθυνοι για κριτική της οικονομικής πολιτικής δεν δημιουργούν τις
συνθήκες για έναν δύσκολο αλλά δημιουργικό «πόλεμο ιδεών» που θα
βοηθούσε να προσεγγίζουμε την αλήθεια των πραγμάτων.

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.