ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η επόμενη μέρα

Η ανακουφιστική ήττα του Μπους στις ενδιάμεσες εκλογές αποτύπωσε με εκπληκτικό
τρόπο τη βασική δημοκρατική αρχή της «λογοδοσίας» (accountability). Με άλλα
λόγια μια κυβέρνηση που λειτουργεί αρνητικά (και αποκρουστικά), σε όλα σχεδόν
τα επίπεδα, είναι αναγκαίο να τιμωρηθεί αυστηρά από το εκλογικό σώμα.

Όμως μέσα σε αυτό το κλίμα της παγκόσμιας ευφορίας για το πιθανό τέλος μιας
ακροδεξιάς «τρέλας» στην Αμερική, δεν θα πρέπει να λησμονούμε ένα βασικό
πράγμα.

Δηλαδή, είναι απαραίτητο να μην αυταπατώμεθα οικτρά αναμένοντας θεαματικές
αλλαγές, τουλάχιστον στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, γιατί οι δημοκρατικοί
πήραν μια αρνητική νίκη, που στηρίχθηκε εξ ολοκλήρου στην απύθμενη δυσαρέσκεια
που εξέπεμπε σε όλα τα επίπεδα η κυβέρνηση του προέδρου Μπους («The
Democratic House», «New York Times», 8/11/2006).

Μάλιστα, η ανησυχητική τούτη συλλογιστική αποτυπώθηκε πιο καθαρά στο φρικτό
ζήτημα του αιματοβαμμένου Ιράκ. Έτσι, είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τη
διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας οι τοποθετήσεις των υποψηφίων του
Δημοκρατικού Κόμματος για τον καταστροφικό πόλεμο εξέφραζαν απλώς ένα τεράστιο
έλλειμμα στρατηγικής.

Υπ’ αυτήν την έννοια άλλοι μεν Δημοκρατικοί τάχθηκαν ανοικτά υπέρ της βάρβαρης
επιλογής του Μπους για ένα ολοκληρωτικό πόλεμο στη Βαγδάτη (μέχρι να
εκμηδενισθεί η αντίσταση) και άλλοι μίλησαν ανοικτά για μια τμηματική
στρατιωτική αποχώρηση. Όμως κανείς δεν υπερασπίσθηκε φανερά την επιλογή της
άμεσης απομάκρυνσης όλων των αμερικανικών στρατευμάτων από το εμπόλεμο μέτωπο.

Και αυτό παρά το γεγονός ότι μια μεγάλη πλειοψηφία των ψηφοφόρων σε 139
εκλογικές περιοχές (στις οποίες διεξήχθη παράλληλα και ένα είδος άτυπου
δημοψηφίσματος) ζήτησε επιτακτικά τον ακαριαίο τερματισμό του πολέμου.

Όμως η παραπάνω δειλή στάση των Δημοκρατικών καταρρακώθηκε δημόσια από τον –
πρώην – Αμερικανό διοικητή της ιρακινής επαρχίας Dhi Qar, ο οποίος τόνισε
εμφαντικά ότι μετά τη στρατιωτική αποχώρηση των δυνάμεων κατοχής από αυτήν την
περιοχή, η κατάσταση έγινε πιο ήρεμη (γιατί οι αντίπαλες θρησκευτικές ομάδες
αναγκάσθηκαν να τα «βρουν μεταξύ τους», ώστε να μη χυθεί και άλλο εγχώριο
αίμα, «U.S. Must Get out of Iraq», «Toronto Star»,
8/11/2006)!

Επομένως δεν θα πρέπει να περιμένουμε αφελώς και αδικαιολόγητα σημαντικές
αλλαγές σε αρκετά ζητήματα. Αυτό δεν σημαίνει από την άλλη πλευρά ότι πρέπει
να υποβαθμίσουμε απαράδεκτα το πολιτικό νόημα της προκείμενης δημοκρατικής
νίκης.

Πάνω από όλα δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι με τον έλεγχο του Κογκρέσου από τους
Δημοκρατικούς αναχαιτίσθηκε η επικίνδυνη τάση της Bush administration να
εκκολάψει μια μορφή «κοινοβουλευτικής δικτατορίας», όπου ο πρόεδρος θα κάνει
ό,τι θέλει, χωρίς να υπάρχει ο αντίστοιχος θεσμικός έλεγχος από τη νομοθετική
ή τη δικαστική εξουσία!

Όμως η ήττα του Μπους πρέπει να μας κάνει να σκεφθούμε και κάτι άλλο. Αν
δηλαδή υπάρχει η δυνατότητα να αναδιατυπωθεί επίκαιρα η περίφημη ιδέα του Καντ
για μια διαρκή ειρήνευση (αφού τα Ηνωμένα Έθνη δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν την
παράνομη εισβολή στο Ιράκ).

Πολλοί μιλούν λ.χ. για αλλαγές που πρέπει να γίνουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας,
ώστε το όργανο τούτο να καθρεφτίζει τους σημερινούς συσχετισμούς των δυνάμεων
στον κόσμο (Habermas, «Η ιδέα του Καντ περί της παγκόσμιας ειρήνης»).

Πάντως η λύση σε αυτό το επίπεδο δεν μπορεί να συνίσταται απλώς στην εύκολη
καταδίκη της ιδεολογίας του «καλού» ή του «κακού» που πρέσβευε επικίνδυνα ο
Μπους. Είναι απαραίτητο, επιπλέον, να μεταμορφωθεί δημοκρατικά όλη η παγκόσμια
πολιτική, ώστε να δημιουργηθεί ένα θετικό σύστημα (ανθρωπίνων) δικαιωμάτων με
νομικές διαδικασίες που θα εγγυώνται την επιβολή και την εφαρμογή τους.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Η νίκη των Δημοκρατικών στην Αμερική
σκόρπισε απροσδιόριστη ανακούφιση σε όλο τον κόσμο, αλλά δεν θα πρέπει να
έχουμε και ιδιαίτερες αυταπάτες για τις αλλαγές που θα γίνουν, τουλάχιστον στο
ζήτημα του Ιράκ. Μόνο «αν οι ΗΠΑ ασπασθούν συνολικά τη λογική της ήπιας
δύναμης – soft power -, μπορεί ενδεχόμενα να περιμένουμε κάτι πιο θετικό »
(J. Nye)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.