Πιο έξυπνοι απ’ όσο νομίζαμε οι ελέφαντες

Τοποθετήστε μπροστά σε έναν καθρέφτη έναν σκύλο. Κατά κανόνα, θα αρχίσει να
γαβγίζει νομίζοντας πως βλέπει έναν άλλο σκύλο. Μπορεί μάλιστα να σπεύσει πίσω
από τον καθρέφτη, προκειμένου να «τσακώσει» τον παρείσακτο…

Στον καθρέφτη. Οι ελέφαντες αποδεικνύεται πως παρατηρούν με περιέργεια το είδωλό τους

Τοποθετήστε μπροστά σε έναν καθρέφτη ένα πουλί. Κατά κανόνα, θα αρχίσει να
κελαηδάει, νομίζοντας ότι βλέπει κάποιον «συγγενή» του… Τα περισσότερα ζώα
δεν αναγνωρίζουν το είδωλό τους. Κάποτε μάλιστα, οι άνθρωποι θεωρούσαν πως
μόνον αυτοί μπορούν να το κάνουν – απόδειξη της ανώτερης ευφυΐας τους. Με τα
χρόνια, αποκαλύφθηκε ότι το είδωλό τους στον καθρέφτη το αναγνωρίζουν και οι
χιμπατζήδες· και τα δελφίνια· τώρα, αποκαλύπτεται πως την ικανότητα αυτή, την
«αυτοσυνείδηση», την έχουν και οι ελέφαντες!

Τρεις ερευνητές, τρεις ελέφαντες. Από τη μία «πλευρά», ο Τζόσουα Πλότνκι,
ειδικός στους ασιατικούς ελέφαντες, ο Φρανς ντε Βάαλ, ειδικός στους μπονόμπο
και στους χιμπατζήδες, και η Νταϊάνα Ράις, ειδική στα δελφίνια. Από την άλλη,
η Χάπι, η Μαξίν και η Πάτι, οι τρεις ασιατικοί ελέφαντες που φιλοξενούνται
στον ζωολογικό κήπο του Μπρονξ, στη Νέα Υόρκη. Οι επιστήμονες ζωγράφισαν με
λευκή μπογιά πάνω από το αριστερό τους μάτι έναν σταυρό. Κατόπιν, τοποθέτησαν
μπροστά τους έναν μεγάλο καθρέφτη, 2,5 επί 2,5 μέτρα. Η Μαξίν και η Πάτι δεν
έδωσαν σημασία στον σταυρό. «Δεν αποκλείεται ένα τόσο μικρό γι’ αυτούς σημάδι
να τους άφησε αδιάφορους, διότι οι ελέφαντες αγαπούν να ραντίζονται με σκόνη
και άλλες ακαθαρσίες». Έδειξαν όμως μεγάλο ενδιαφέρον γι’ αυτό που έβλεπαν
στον καθρέφτη εν γένει. Και απέδειξαν πως αναγνώριζαν το είδωλό τους,
ταλαντεύοντας πολλές φορές την προβοσκίδα τους και σηκώνοντας άλλες τόσες το
κεφάλι ή παίζοντας τα αυτιά τους. Κάποια στιγμή, μάλιστα, η Μαξίν άνοιξε το
στόμα της, μένοντας να παρατηρεί με περιέργεια στον καθρέφτη το εσωτερικό του.

Η «αποκάλυψη»

Η απόδειξη. Η ελεφαντίνα Χάπι γυαλίζεται στον καθρέφτη και αγγίζει τον λευκό σταυρό που ζωγράφισαν πάνω από το μάτι της οι επιστήμονες

Αλλά η πραγματική «αποκάλυψη» ήταν η Χάπι. Το βλέμμα της πήγε προφανώς
κατευθείαν στον ζωγραφισμένο σταυρό, πάνω από το μάτι της. Γι’ αυτό και
προσπάθησε να τον αγγίξει με την προβοσκίδα της – σαν να αναρωτιόταν… «τι
έχω εδώ;»! Προσπάθησε ξανά και ξανά, συνολικά 47 φορές, τόσες μέτρησαν οι
επιστήμονες σύμφωνα με την επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of
Sciences. «Οι αντιδράσεις αυτές καταδεικνύουν με σαφήνεια πως οι ελέφαντες
χρησιμοποιούν τον καθρέφτη σαν ένα εργαλείο εξερεύνησης του εαυτού τους»,
επισημαίνουν. Γιατί όμως η Μαξίν, η Πάτι και η Χάπι δεν αντέδρασαν με τον ίδιο
τρόπο μπροστά στον καθρέφτη; Οι ερευνητές δηλώνουν πως αυτό δεν τους προκαλεί
εντύπωση. Το ίδιο ακριβώς – λένε – κάνουν και οι άνθρωποι.