Μονομαχία στήθος με στήθος

Θέαμα μάλλον σπάνιο για τη Σουηδία: σύλληψη διαδηλώτριας που δημιούργησε προβλήματα στη διάρκεια διαδήλωσης της Κεντροδεξιάς στη Στοκχόλμη

Έπειτα από 12 χρόνια κυριαρχίας των Σοσιαλδημοκρατών και του πρωθυπουργού
Γκόραν Πέρσον, το συντηρητικό κόμμα που είναι γνωστό ως «οι Μετριοπαθείς» και
έχει αρχηγό τον 41χρονο Φρέντρικ Ράινφελντ μπορεί να βρεθεί επικεφαλής ενός
νέου, κεντροδεξιού αυτή τη φορά, κυβερνητικού συνασπισμού. Όποιο κι αν είναι
πάντως το αποτέλεσμα, η παραδοσιακή κυριαρχία της σουηδικής Αριστεράς (οι
Σοσιαλδημοκράτες κυβερνούν τη Σουηδία τα 65 από τα 74 τελευταία χρόνια)
απειλείται, καθώς ερωτήματα αρχίζουν να τίθενται για το περίφημο σουηδικό
κοινωνικό μοντέλο, αν και ουδείς στο σουηδικό πολιτικό φάσμα σχεδιάζει να το
αλλάξει πραγματικά.

Οι θεωρητικοί. Το σουηδικό μοντέλο, συνδυασμός υψηλών φόρων και ενός
γενναιόδωρου κράτους πρόνοιας, επί χρόνια μπέρδευε τους θεωρητικούς της
ελεύθερης αγοράς. Πώς μπορεί ένα σύστημα που μοιάζει να είναι συνταγή για
οικονομική αρτηριοσκλήρυνση, να δημιουργεί τόση ευημερία; Για τους δεξιούς
οικονομολόγους, η ευμάρεια είναι απατηλή: πίσω από τις «πειραγμένες»
οικονομικές στατιστικές, λένε, ανακαλύπτει κανείς ένα αποτυχημένο κράτος το
οποίο ενθαρρύνει τους πολίτες να αρμέγουν το σύστημα και σύντομα θα βρεθεί σε
πολύ δύσκολη θέση, καθώς αυξάνεται ο ανταγωνισμός από την Κίνα και την Ινδία.
Για την Αριστερά όμως, η Σουηδία είναι ένα είδος επίγειου παραδείσου. Η
φτώχεια είναι πολύ περιορισμένη, η παιδεία είναι δωρεάν και η υγειονομική
περίθαλψη καθολική. Διακοπές έξι εβδομάδων τον χρόνο και γονική άδεια 16 μηνών
μετ’ αποδοχών επιτρέπουν στους εργαζομένους να συνδυάζουν εργασία και
οικογένεια.

Οι στατιστικές. Αμφότερες οι πλευρές επικαλούνται ένα σωρό μελέτες για να
αποδείξουν η καθεμιά τη δική της θέση. Υπάρχουν όμως και στατιστικές
ανησυχητικές και για τις δύο. Οι οικονομολόγοι που είναι υπέρμαχοι της
ελεύθερης οικονομίας πασχίζουν να εξηγήσουν πώς η οικονομία της Σουηδίας
αναπτύχθηκε με ρυθμό 5% κατά το δεύτερο φετινό τρίμηνο, πολύ πάνω από τον μέσο
όρο της Ε.Ε. (2,8%), παρά το γεγονός ότι η χώρα έχει τους υψηλότερους φόρους
στον κόσμο. Τα έπιπλα της Ikea, τα φορτηγά της Volvo και τα τηλέφωνα της Sony
Ericsson φαίνεται πως αποφέρουν μεγάλα κέρδη, παρά τις κυβερνητικές πολιτικές
που υποτίθεται πως είναι «εχθρικές» έναντι των επιχειρήσεων. Από την άλλη
πλευρά, οι Σοσιαλδημοκράτες και οι σύμμαχοί τους στην Αριστερά δεν έχουν ακόμη
καταφέρει να βρουν έναν τρόπο να δικαιολογήσουν το γεγονός ότι, σ’ αυτή την
ανθούσα οικονομία, ένας στους πέντε Σουηδούς δεν εργάζεται με πλήρη
απασχόληση. Οι επικριτές του συστήματος λένε πως τα γενναιόδωρα επιδόματα
ανεργίας – οι εργαζόμενοι που χάνουν τη δουλειά τους λαμβάνουν επί 300 μέρες
το 80% του μισθού που έπαιρναν – υπονομεύει την επιθυμία πολλών να εργαστούν.

Η ανεργία θα κρίνει το αποτέλεσμα

Το σημαντικότερο πρόβλημα στη Σουηδία είναι η ανεργία και οι περισσότεροι
αναλυτές λένε πως το ζήτημα αυτό είναι που θα κρίνει το αποτέλεσμα των
αυριανών εκλογών. Σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, η ανεργία έφτασε τον
Ιούλιο το 6%. Σύμφωνα όμως με τους ειδικούς, περίπου 20% των Σουηδών που
βρίσκονται σε ηλικία για να εργαστούν, δηλαδή περίπου ένα εκατομμύριο
άνθρωποι, είναι άνεργοι, βρίσκονται σε αναρρωτική άδεια, πρόκειται να
συνταξιοδοτηθούν πολύ σύντομα ή είναι ενταγμένοι σε προγράμματα διά βίου
παιδείας.

Οι μεγάλες εργοδοτικές εισφορές θεωρείται ότι φρενάρουν τη δημιουργία θέσεων
απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα, ενώ οι υψηλοί φόροι και τα γενναιόδωρα
κρατικά επιδόματα ουδόλως παρακινούν τους πολίτες να ψάξουν για δουλειά, λένε
οι επικριτές. Οι υποστηρικτές του μοντέλου επιμένουν στον υψηλό ρυθμό
ανάπτυξης, τον οποίο επικαλούνται ως απόδειξη ότι το σουηδικό κράτος πρόνοιας
δεν τα πάει και τόσο άσχημα. «Σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο, έχουμε μια πολύ
υψηλή παραγωγικότητα που εξηγεί σε μεγάλο μέρος τη σουηδική ανάπτυξη των
τελευταίων ετών», λέει ο Σάντρο Σκόκο του σουηδικού Ινστιτούτου για τη Μελέτη
της Ανάπτυξης. Και μολονότι το κράτος πρόνοιας είναι στενά συνδεδεμένο με τη
Σοσιαλδημοκρατία, η κεντροδεξιά αντιπολίτευση που μπορεί αύριο να την
εκθρονίσει, δεν προτείνει την κατάργησή του – μιλάει μόνο για διορθωτικές
αλλαγές.