«Εγώ κατέβασα τον βασιλιά από το άλογο»

Πρέπει να ήταν μέσα της δεκαετίας του ’80. Είχα πάει στη Θεσσαλονίκη για να
καλύψω την επίσκεψη του Ανδρέα Παπανδρέου στη Διεθνή Έκθεση. Ήταν από τα κόλπα
του Κομίνη, του διευθυντή μας τότε. Έστελνε έναν πολιτικό και έναν πιτσιρικά –
εμένα τότε – για να έχει και το «από πίσω». Τα κάγκελα του αεροδρομίου είχαν
ντυθεί με πράσινους ήλιους. Οι φωτογράφοι σε διάταξη ποδοσφαιρικής ομάδας – οι
μισοί γονατιστοί και οι μισοί όρθιοι – περίμεναν το σωστό καρέ. Πίσω τους,
πάνω από τα κεφάλια τους ξεχώριζε μια μαύρη φιγούρα. Ένας άντρας, ανεβασμένος
σε μια αλουμινένια σκάλα μουρμούριζε και φώναζε. Στο στήθος του «έπαιζαν» δύο
τεράστιες φωτογραφικές μηχανές. «Ο Κυριακίδης», μου είπε ο αξιωματικός δίπλα
μου. Πώς λέμε «το μοιραίο»; Κάπως έτσι το είπε, ίσως και να σήκωσε λίγο τους
ώμους του. Σαν να μου έλεγε, «δεν μπορώ να κάνω τίποτα, υπάρχουν οι φωτογράφοι
υπάρχει και ο Κυριακίδης».

Ο Γιάννης Κυριακίδης με τον Ανδρέα Παπανδρέου (αριστερά) και τους Αχιλλέα και Κωνσταντίνο Καραμανλή (κάτω). Όλη η ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας έχει περάσει μέσα από τον φακό του Θεσσαλονικιού φωτογράφου

Σύντομα συμφιλιώθηκα και εγώ με την εικόνα. Οι φωτογράφοι γονατιστοί, όρθιοι,
πλαγιασμένοι και ο Κυριακίδης με τη σκάλα του. Μέχρι και στην ομιλία του
Παπανδρέου την έστησε μπροστά στο αναλόγιο, είδαν κι έπαθαν οι φρουροί να τον
απομακρύνουν. Στις συνεντεύξεις των αρχηγών είναι ο πρώτος που μπαίνει στην
αίθουσα και ο τελευταίος που βγαίνει. Και φεύγοντας αφήνει πάντα μια ερώτηση ή
έναν αφορισμό. «Η Θεσσαλονίκη χωρίς την Κυριακίδη δεν είναι Θεσσαλονίκη», μου
είχε πει κάποια στιγμή ο μεγάλος Λευτέρης Παπαδόπουλος και το θυμάμαι. Το ίδιο
θα σου πουν και όλοι οι παλαιοί δημοσιογράφοι της πόλης. Ο Γουσίδης, ο Τζίμας,
ο Ρούμπος, ο Λασκαρέλιας… Ο ίδιος είναι επιφυλακτικός με τους
δημοσιογράφους. Ειδικά αυτούς που εκπροσωπούν «το κράτος των Αθηνών». «Αν δεν
το βάλεις αυτό θα σε σφάξω», μου είπε πολλές φορές κατά τη διάρκεια της
κουβέντας μας. Και μου μιλούσε, μου μιλούσε, μου μιλούσε. Άντε τώρα να
χωρέσουν 60 χρόνια φωτογραφικής ιστορίας σε δύο σελίδες.

Πότε πιάσατε πρώτη φορά στα χέρια σας φωτογραφική μηχανή;

Το ’39. Είμαι το ’24 γεννηθείς, άρα υπολόγισε, στα 15 μου. Ο πατέρας μου
αγόραζε τη «Μακεδονία». Εκείνη την εποχή αν αγόραζες 100 εφημερίδες
«Μακεδονία» έπαιρνες δώρο ένα φωτογραφικό κουτί, αυτό της Kodak. Με αυτό το
κουτί φωτογράφισα τον καβαλάρη στη Νέα Κρήνη να πετιέται στον αγέρα.

Την έχετε αυτή τη φωτογραφία;

Όχι, με τον πόλεμο, χάθηκαν όλες. Και αυτή με το ιταλικό αεροσκάφος στο
Ολύμπιο.

Εξηγήστε μου, ποιο αεροσκάφος;

Στην Πλατεία Αριστοτέλους έπεσε ένα ιταλικό αεροπλάνο. Το ελληνικό πυροβολικό
το έριξε. Πήγα με το κουτί και φωτογράφισα.

Και πότε αποφασίσατε ότι είναι καλύτερα να κουβαλάτε μια σκάλα μαζί σας στα
ρεπορτάζ;

Πολλά χρόνια τώρα. Στην αρχή ανέβαινα γιατί με βοηθούσε, μετά είδα πόσο μικροί
είναι οι άνθρωποι από ψηλά. Ποζάρουν, χασκογελούν, προσπαθούν να δείξουν ότι
είναι κάτι, ενώ είναι τενεκέδες.

Μόνο μικρούς έχετε γνωρίσει; Σπουδαίους;

Θα σου πω την ιστορία μου και όπως οι καρδιοχειρουργοί πετάνε το σάπιο για να
συνεχίσει να χτυπά η καρδιά, έτσι θα φερθείς κι εσύ. Θα κρατήσεις μόνο όσα
πρέπει να ακουστούν. Συμφωνείς;

Συμφωνώ.

Γεννήθηκα το 1924 στην Καλαμαριά. Οι γονείς μου ήρθαν από τις αλησμόνητες
πατρίδες με έναν μποξά στον ώμο. Ο πατέρας μου σπούδασε γραφίστας στη Μόσχα.
Διορίστηκε στο υπουργείο Βορείου Ελλάδος. Η μάνα μου ήταν νοικοκυρά. Αγία.
Μάζευε ρούχα, τρόφιμα, τα πήγαινε στις φυλακές και τα ψυχιατρεία.

Φτωχά χρόνια;

Εγώ δούλευα στην Ελβιέλα εργάτης, έσκαβα στα χωράφια της ρετσίνας, πουλούσα
εφημερίδες. Ο πατέρας μου, λόγω του ότι είχε χαρτί από το Πανεπιστήμιο της
Μόσχας, ήταν «κόκκινο πανί» και έπαιρνε μισθό πείνας, ενώ ήταν ο πρώτος
γραφίστας. Κάθε Κυριακή όμως μας έδινε ένα τάλιρο για να πάμε σε
κινηματογράφο, να πάρουμε σπόρια, να πάρουμε τα μηλαράκια, εκείνα τα κόκκινα
με τη ζάχαρη.

Ο πατέρας σας ήταν κομμουνιστής;

Έτσι νόμιζε και ένας ΚΥΠατζής. Έρχεται μια μέρα και μου λέει: Έλα εδώ, ρε
κονσερβοκούτι. Τι είπες; του λέω και συνεχίζω να του μιλώ στα γαλλικά.
Ντρέπομαι να πω τι του είπα. Φωνάζει τον λοχία. Να με περάσει Στρατοδικείο.

Γιατί σας είπε «κονσερβοκούτι»; Λόγω του πατέρα;

Ναι, αλλά εγώ ούτε ήξερα ποιος είναι ο Στάλιν ούτε ήξερα ποια είναι η
Σοβιετική Ένωση. Λέει: Μα τα χαρτιά σου γράφουν άλλα, για να σε πιστέψω βάλε
μια υπογραφή. Για ποιο πράγμα υπογραφή; Καλύτερα στο εκτελεστικό. Με πάνε στη
Μίκρα, μετά στον Τσινάρι και μετά στο κολαστήρι του κόσμου, το Μακρονήσι.
Στρώμα η γη, πάπλωμα τ’ αστέρια.

Μείνατε καιρό στη Μακρόνησο;

Τριάντα τρεις μήνες. Στον Στρατό υπηρέτησα 44 μήνες.

Ποιους πετύχατε εκεί;

Ο Θεοδωράκης ήταν εκεί και άλλοι. Κάποιοι έφυγαν γρήγορα, υπέγραφαν. Αλλά εγώ,
ξεροκέφαλος Πόντιος, δεν υπέγραφα. Κάποια στιγμή μας συγκεντρώνουν και μας
βάζουν σε μια αλάνα. Μας πλακώνουν με τα «μπουμπού», εκείνα που είχαν οι
αλφαμίτες και λέω: Κυριακίδη, βάλε μια υπογραφή να απολυθείς. Και έβαλα μια
υπογραφή.

Όλα αυτά τα χρόνια την είχατε ξεχάσει τη φωτογραφία;

Όχι. Μια φωτογραφία την πλήρωναν 10 δραχμές τότε, όσο μια κουραμάνα.
Παρουσιάζομαι στον αρχιβασανιστή Σκαλούμπακα και λέω: Μπορώ να κάνω μια δραχμή
τη φωτογραφία. Και πώς θα την κάνεις, αφού οι άλλοι την πουλάνε 10; Λέω: Οι
άλλοι είναι κλέφτες. Λέει: Μη λες τέτοια λόγια γιατί θα σε κλείσω μέσα.
Περνάει μια βδομάδα. Έρχονται δυο αλφαμίτες και με πάνε στον διοικητή. Μου
λέει: Αν πράγματι κάνεις φωτογραφία με μια δραχμή, θα σε απαλλάξω από το
εγερτήριο στις πέντε το πρωί και θα τρως στη Λέσχη Αξιωματικών. Με τα πολλά,
με στέλνει συνοδεία να πάρω φωτογραφικές και εκτυπωτικές μηχανές και διάφορα
σύνεργα από το Δαμκαλίδης-Ισαϊάδης στην Πλατεία Συντάγματος. Γυρνάω πίσω στο
Μακρονήσι, παίρνω και 10 βοηθούς – όλοι ήθελαν να έρθουν για να γλιτώσουν το
ξύλο – και τους λέω δουλέψετε δυνατά για να ξοφλήσουμε.

Ποιους φωτογραφίζατε;

Τους στρατιώτες. Ήθελαν να στείλουν στη μάνα τους, στην ερωμένη τους, μια
εικόνα.

Να μιλήσουμε για τους σπουδαίους που γνωρίσατε.

Πρώτα ήταν ο σοφός Καραμανλής. Όταν έστειλε τους Έλληνες εργάτες στη Γερμανία,
η αντιπολίτευση ούρλιαζε. Αυτοί οι γκασταρμπάιτεν που σκούπιζαν τον κώλο τους
με εφημερίδα, ύστερα από δυο χρόνια έκαναν σπίτια και έστελναν συνάλλαγμα στην
Ελλάδα μας. Και όταν ήρθαν πίσω, μας έμαθαν και τις τέχνες που είχαν μάθει.

Εν αρχή, λοιπόν, ο Καραμανλής…

Με αγαπούσε. Μαζί βγάλαμε τις ράγες από τα τραμ. Εγώ φωτογράφιζα και αυτός
έβγαζε τις ράγες.

Ποια είναι η καλύτερη φωτογραφία που έχετε του Καραμανλή;

Στο αεροδρόμιο της Μακεδονίας μιλούσε τελευταία φορά. Για το θέμα των Σκοπίων.
Λέει: Εμείς βγάλαμε τον Μέγα Αλέξανδρο, δεν δεχόμεθα να μας πάρουν τα αρχαία,
την ιστορία μας, τον τόπο μας. Και εκεί που μιλάει, κυλάει ένα δάκρυ, εστιάζω
τη μηχανή. Αλλά ένας αστυνομικός – ντρέπομαι που το λέω – μου δίνει μια
κλωτσιά και πέφτω… Αυτή θα ήταν η πιο ιστορική φωτογραφία. Ο Κ. Καραμανλής
δακρυσμένος.

Ο Παπανδρέου;

Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν άνθρωπος που συγκινούσε τις μάζες. Μάγευε τους
ανθρώπους.

Το ίδιο και ο Ανδρέας.

Και ο Ανδρέας. Περίμενε. Ο αείμνηστος, ο άρχοντας Βελλίδης είχε τον Γέρο
Παπανδρέου καλεσμένο και εγώ τον ζόρισα, γιατί εγώ κατέβασα τον βασιλιά από το
άλογο. Τον πίεσα λοιπόν και μου λέει: Κυριακίδη, είσαι ο μοναδικός τύραννος
που απέμεινε στη σημερινή δημοκρατία. Ο Ανδρέας, που θέλεις να μάθεις, ήταν
και αυτός παλικάρι και μαγνήτιζε τον κόσμο.

Όλοι καλοί λοιπόν;

Κ. Καραμανλής, Γ. Παπανδρέου. Χειραψία έστω και με το… ζόρι

Εγώ δεν είμαι ούτε ΠΑΣΟΚ ούτε Νέα Δημοκρατία ούτε ΚΚΕ. Όποιος κάνει έργο, τον
χειροκροτώ. Ο Καραμανλής έκανε έργο. Ο Ανδρέας, όταν οι Τούρκοι πήγαν να
περάσουν το Χόρα, τους λέει: αν δεν φύγετε θα σας το βουλιάξω. Ο Σημίτης με 15
Μπωφόρ έφερε την Ελλάδα στα γαλήνια νερά της ενωμένης Ευρώπης. Έφτιαξε διεθνές
αεροδρόμιο. Έκανε τη γέφυρα του Ρίο. Δεν με ενδιαφέρει αν είναι κομμουνιστής ή
αν είναι φασίστας, αρκεί να κάνει έργο για τα παιδιά μας.

Σας είδαμε πέρυσι του Αγίου Δημητρίου να τραβάτε τον Καραμανλή και τον
Παπανδρέου για να τους υποχρεώσετε να δώσουν τα χέρια. Τι τους λέγατε;

Τους είπα: Κώστα. Εγώ δεν λέω «πρόεδρε». Κώστα, Γιώργο, δώστε τα χέρια. Πάψτε
να ξιφομαχείτε για τα ψηφάκια. Να μιλάτε… γιατί χάλασε ο κόσμος. Δεν έμεινε
τίποτε όρθιο. Ισοπεδώθηκαν τα πάντα. Και γελούσαν και οι δύο. Αφού ήξερα τους
πατεράδες τους και τους παππούδες τους, θα τους ντραπώ; Τον Καραμανλή τον
έβλεπα από μικρό στου «Τότη». Έτρωγα με τον πατέρα του, τον Αλέκο. Του λέω:
Αλέκο, ο Κώστας θα πάει μπροστά.

Και με τον Γιώργο έχετε οικειότητα;

Ναι. Πήγα προχθές μαζί του στις Πρέσπες, τον φωτογράφισα και στις φωτιές.
Ακούραστος είναι.

Νομίζω ότι τα είπαμε όλα.

Όχι. Δεν θα τελειώσουμε αν δεν σου πω σε ποιους ανθρώπους χρωστάω. Στον πατέρα
μου Θεόδωρο Κυριακίδη που με έμαθε προτού κλείσω τα μάτια μου να κάνω ταμείο.
Ποιον αδίκησα, ποιον στενοχώρησα. Στον μεγάλο Γεώργιο Λυκίδη που όταν γύρισα
από το Μακρονήσι και δεν με έπαιρναν πουθενά για δουλειά, με πήρε κοντά του.
Τη μεγάλη κυρία του ελληνικού Τύπου Ελένη Βλάχου που 22 χρόνων παιδί με
έστειλε στην Ουγκάντα και μετά στη Σοβιετική Ένωση να κάνω θέματα για την
Ορθοδοξία. Γράψ’ το αυτό, γιατί αλλιώς…

Ξέρω. Θα με σφάξετε.

Ναι. Γράψε και για τον μεγάλο φωτογράφο Σαλβαντόρ Γκούνιο, Ισραηλίτη. Ντυμένος
με αμπέχονο και άρβυλα πήγα στο γραφείο του και του λέω: Κύριε Σαλβαντόρ, θέλω
να αγοράσω μια μηχανή. Κατεβάζει το κουτί, λέει: 3.500 δραχμές. Λέω: Με
συγχωρείτε, δεν έχω τόσα λεφτά. Έχω μόνο 100 δραχμές, σας ευχαριστώ και κάνω
να φύγω. Έλα εδώ, μου λέει, πάρ’ την! Όταν την εξόφλησα, πήγα και του είπα:
Πώς με εμπιστεύτηκες εμένα με το αμπέχονο να μου δώσεις μια μηχανή αξίας 3.500
δραχμών; Σε διάβασα στα μάτια, μου είπε, και είδα ότι αυτό το παιδί θα πάει
μπροστά.

«Μια Έκθεση είχαμε, την κομματιάσατε…»

Τα στραβά και τ’ ανάποδα δεν βγαίνουν ωραίες φωτογραφίες. Γι’ αυτό, ίσως, ο
Γιάννης Κυριακίδης με την ποντιακή του ιδιοσυγκρασία δεν σταματά να φωνάζει.
Για να φτιάξει η εικόνα.

Αυτό το μένος που είχατε για «το κράτος των Αθηνών» έχει κοπάσει λίγο ή
κάνω λάθος;

Γιατί να κοπάσει; Μια Έκθεση είχαμε, την κομματιάσατε και το 50% των κλαδικών
γίνονται πια στην Αθήνα. Από εδώ ξεκίνησε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Από εδώ
το Φεστιβάλ Τραγουδιού. Από εδώ ξεκίνησε το Μετρό. Μείναμε όμως με την τρύπα
20 χρόνια. Κι ας γάβγιζα εγώ και μερικοί άλλοι όλα αυτά τα χρόνια για το
Μετρό. Εσείς φτιάξατε Μετρό και αεροδρόμιο, κάνετε γέφυρες κι εμείς στο
πουθενά. Αυτά εάν δεν τα γράψεις θα σε σφάξω.

Θα τα γράψω όπως ακριβώς μου τα λέτε. Αλλά μήπως μερικοί φωνάζουν συνέχεια
«για το κράτος των Αθηνών» και ξεχνάνε τις δικές τους ευθύνες;

Υπάρχουν και οι κομπλεξικοί που ξέρουν μόνο να διαμαρτύρονται. Γαβγίζουν
συνεχώς και όταν πρέπει να ορθώσουν το ανάστημά τους είναι κότες. Όταν
μπαίνουν εδώ στο ταξί περιμένουν να πάρουν τα ρέστα από τα πέντε ευρώ. Όταν
πάνε κάτω στην Αθήνα και μπαίνουν σε ταξί δίνουν πουρμπουάρ 5-10 ευρώ.