[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ME TO ΤΕΛΟΣ του Ψυχρού Πολέμου, πολλοί θεώρησαν ότι είχε έλθει επίσης
το τέλος των ιδεολογικών αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων (το «τέλος της
Ιστορίας»), ότι είχε έλθει η εποχή για μια «νέα παγκόσμια τάξη» που λίγο πολύ
θα στηριζόταν στη μονοπολική ηγεμονία των ΗΠΑ, που θα διασφάλιζε την ειρήνη,
τη σταθερότητα, τη δημοκρατία και οικονομία της αγοράς. Δεκαπέντε χρόνια μετά
το όραμα αυτό βρίσκεται σε ερείπια. Όχι μόνο δεν έχει έλθει το τέλος των
(ιδεολογικών) αντιπαραθέσεων, αλλά οι αντιπαραθέσεις έχουν προσλάβει οξύτερο
και επικινδυνότερο χαρακτήρα ως σύγκρουση πολιτιστικών εκδοχών και μορφωμάτων.
Όχι μόνο δεν έχει εγκαθιδρυθεί «νέα παγκόσμια τάξη», αλλά εάν κάτι
χαρακτηρίζει το διεθνές σύστημα είναι η «πολυ-πολική αταξία» με υπο- και
εξω-κρατικούς (sub-state) συντελεστές, όπως η τρομοκρατία, να διαδραματίζουν
ολοένα και ισχυρότερο ρόλο. Σήμερα, είτε μας αρέσει είτε όχι, τη συμπεριφορά
μας, την ασφάλεια, το εύρος της δημοκρατίας, την τιμή του πετρελαίου και την
επιβίωση ολόκληρων επιχειρηματικών κλάδων (π.χ. αεροπορικών εταιρειών)
καθορίζει η Αλ Κάιντα και λιγότερο οποιαδήποτε άλλη δύναμη. Όσο κι αν είναι
θλιβερό, ως καθοριστική δύναμη των ημερών αναδεικνύεται η τρομοκρατία (χάρις
κυρίως στην άστοχη πολιτική των ΗΠΑ). H Αλ Κάιντα επηρεάζει τον ανεπτυγμένο
κόσμο πολύ περισσότερο απ’ ό,τι η υποτιμημένη ηγεμονική δύναμη ΗΠΑ. Όλα αυτά
(και ορισμένα άλλα φαινόμενα, όπως π.χ. η κατάρρευση των πολυμερών εμπορικών
διαπραγματεύσεων) υπονοούν την αποσύνθεση (ή ακόμη και το τέλος) του διεθνούς
συστήματος όπως το γνωρίζουμε. Οι «υπο-κρατικοί συντελεστές» που κυριαρχούν
δεν υπόκεινται σε καμιά λογική συστήματος. H τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή
επιβεβαιώνει (εάν χρειαζόταν πρόσθετη επιβεβαίωση) και την κρίση του διεθνούς
συστήματος, περιλαμβανομένης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και εδώ ακριβώς
βρίσκεται η ιστορική ειρωνεία: ενώ η Ε.Ε. θα μπορούσε τώρα να λειτουργήσει ως
παράγοντας για τη συγκρότηση ενός νέου συστήματος παγκόσμιας διακυβέρνησης στη
βάση των αξιών της δημοκρατίας, συνεργασίας, «ήπιας ισχύος», η Ένωση βρίσκεται
αντιμέτωπη με τη δεινότερη κρίση στην ιστορία της μετά την αδυναμία επικύρωσης
του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. H ανάγκη εξόδου από την κρίση είναι εμφανώς τώρα
περισσότερο παρά ποτέ επιτακτική.

Ο Π. K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.