Οι τρυφεροί άντρες των εξήντα χρόνων

9.30 το πρωί, γωνία Θεμιστοκλέους και Γραβιάς, σ’ ένα κομμάτι του πεζοδρομίου
που ενώνεται με τον χώρο μιας εξωτερικής στοάς, τρεις άντρες, γύρω στα εξήντα,
έχουν «στήσει» έναν ποδοσφαιρικό αγώνα. Κλωτσάνε μια ξεφούσκωτη μπάλα, και οι
τρεις τους δεν είναι μόνο οι παίκτες, μεταβάλλονται, αστραπιαία σε
τερματοφύλακες. Οι κινήσεις τους, αν και λίγο βαριές, είναι ζωηρότατες, μια
ευφροσύνη έχει διαχυθεί στα πρόσωπά τους. Είναι η μόνη, ίσως, στιγμή, που αν
έβλεπε κανείς μια φωτογραφία τους που είχε «τραβηχτεί» πριν από σαράντα πέντε
χρόνια, θα αναγνώριζε πως είναι αυτοί οι ίδιοι ηλικιωμένοι άντρες, που έχει
σήμερα μπροστά του.

Σκέφτεται κανείς τι είναι αυτό που κάνει μια, έστω και ξεθωριασμένη,
ομοιότητα, να γλυκαίνει τον χρόνο, το πέρασμά του να μην φαίνεται τόσο
αδυσώπητο. Τι κάνει τρεις άντρες που, πριν από σαράντα πέντε χρόνια, δεν θα
υποψιαζόταν ο ένας την ύπαρξη του άλλου, σήμερα ν’ ακτινοβολούν τόση ευτυχία
όπως ένα αυτοσχέδιο παιχνίδι φαίνεται να ενώνει περισσότερο απ’ ό,τι κοινά
χρόνια σε πανεπιστημιακά έδρανα ή συμμετοχή σε μεγαλειώδεις πορείες και
διαδηλώσεις. Γιατί μια απρόβλεπτη ρωγμή μέσα στην καθημερινότητα ν’
αποδείχνεται πιο ανακουφιστική από τη φιλοσοφία του Νίτσε, ή μια παράσταση
ενός έργου του Μπίχνερ. Φαίνεται πως ό,τι κατακτούμε σε συνειδητά χρόνια, δεν
μπορεί να μας ενώσει με τους άλλους όσο ό,τι δημιουργήθηκε μέσα μας σε χρόνια
ανυποψίαστα και, αν και χρόνια δραματικά, από μιαν άποψη, ανέφελα.

Φαίνεται πως όταν βάζουμε κοινούς στόχους με τους άλλους, εμείς μέσα μας
μένουμε αθεράπευτα προσκολλημένοι στη γειτονιά μας. Κάποια στιγμή η πλήξη και
το αδιέξοδο που αισθανόμαστε μέσα στη γειτονιά μας, αποδείχνονται πιο
παρηγορητικά από τους ανοιχτούς ορίζοντες που ζήσαμε, στο μεταξύ, χωρίς
καθόλου να παρηγορηθούμε. «Νοικιάσαμε τον κόσμο για να κάνουμε τον γύρο της
βάρκας», λέει ένας διαιώνια αποκαλυπτικός στίχος της Κικής Δημουλά.

Τους τρεις άντρες της γωνίας Θεμιστοκλέους και Γραβιάς δεν ήταν το ποδόσφαιρο
που τους μεταρσίωνε. Ήταν η αυλή του σπιτιού τους στην Καρδίτσα ή το Κιλκίς, η
φέτα η αλειμμένη με ζάχαρη που είχε ετοιμάσει η μάνα ή η γιαγιά, η φωνή τους
να μαζευτούν μέσα στο σπίτι, γιατί είχε πια νυχτώσει. Ήταν η ευτυχία γιατί, σε
ώριμη ηλικία μπορούσαν να χαρούν την ελευθερία του παιχνιδιού, ενώ στα αυτιά
τους ακουγόταν, πια, ως μουσική, η αλλοτινή απαγόρευση. Ο χρόνος που τα είχε
αλλάξει όλα γύρω τους, κράτησε αναλλοίωτες τις κινήσεις τους, έστω κι αν τώρα
έχουν γίνει πιο βαριές. Μια ξεφούσκωτη, τρύπια μπάλα, έκανε τον αμνημόνευτο
χρόνο μια χειραγωγήσιμη στιγμή, όπως δεν θα μπορούσε να το κατορθώσει ένα
δοκίμιο του Μοντένιου ή του Πασκάλ. Αντίθετα ό,τι φαινόταν να μαλακώνει μια
απλή, ασήμαντη μπάλα, η φιλολογία μπορεί να το έκανε δραματικά αγχώδες και
αξεπέραστο.

Και κάτι ίσως ακόμη σοβαρότερο: αφού σαράντα πέντε χρόνια μετά, οι τρεις
άντρες μπορούν να αισθάνονται όπως όταν ήταν παιδιά, γιατί κάτι τόσο
«ευτελές», όσο μια μπάλα, που όμως διατηρεί την ίδια με αυτήν καταγωγική αξία,
να μην αποδειχθεί εξίσου σωτήριο σε χρόνια που διαγράφονται, εκ των πραγμάτων,
προβληματικότερα από αυτά των εξήντα χρόνων;

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H Λέξη».