Tο «σύνδρομο Γενοβέζε» χτύπησε τους ισχυρούς

Πριν από αρκετές δεκαετίες, τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων στην πόλη της
Νέας Υόρκης φιλοξενούσαν μια ιστορία η οποία σόκαρε το αναγνωστικό κοινό. Μια
νεαρή κοπέλα, ιταλικής καταγωγής, περπατούσε στον δρόμο επιστρέφοντας από τη
δουλειά στο σπίτι της. Σ’ ένα απομονωμένο και σκοτεινό σημείο μια ομάδα από
άνδρες τής επιτέθηκε· την άρπαξαν, τη βίασαν κατ’ επανάληψιν και κατόπιν τη
μαχαίρωσαν μέχρι θανάτου. Το όνομα αυτής ήταν Κίτι Γενοβέζε και η χρονιά το 1964.

Κίτι Γενοβέζε. Κανείς δεν είδε, κανείς δεν άκουσε τους βιαστές της που τη μαχαίρωσαν μέχρι θανάτου. H παθητική συμπεριφορά τους θυμίζει τους κάθε λογής Πόντιους Πιλάτους, που προτιμούν να νίπτουν τας χείρας τους παρά να καταδικάζουν τους ενόχους. Οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται στον Λίβανο με αμείωτη ένταση. Εκείνοι που θα μπορούσαν να τους αποτρέψουν προτίμησαν να σωπάσουν

Όταν οι αστυνομικοί άρχισαν να ερευνούν την υπόθεση, θεώρησαν ότι βρίσκονται
μπροστά σε ένα κοινότοπο έγκλημα. Αφού δεν υπήρχαν μάρτυρες, η υπόθεση θα
έκλεινε δίχως συλλήψεις και καταλογισμό ευθυνών. Στην προσπάθειά τους να
συλλέξουν στοιχεία χτύπησαν πόρτες, μίλησαν με κατοίκους της περιοχής και
έκπληκτοι διεπίστωσαν ότι 37 άτομα είχαν ακούσει το προηγούμενο βράδυ την Κίτι
να καλεί απεγνωσμένα σε βοήθεια. Από τα 37 εκείνα άτομα κανείς δεν αντέδρασε.
Κανείς δεν θεώρησε υποχρέωσή του να σπεύσει στο σημείο της επίθεσης για να δει
τι συμβαίνει ή έστω να ειδοποιήσει την Αστυνομία. H γειτονιά εκείνη, ούτως ή
άλλως, διακρινόταν για τα υψηλά ποσοστά εγκληματικότητας και περιπτώσεις όπου
άνθρωποι καλούσαν σε βοήθεια σημειώνονταν σε καθημερινή βάση.

Το φαινόμενο τής μη αντίδρασης εντυπωσίασε τους αστυνομικούς, οι οποίοι
ζήτησαν τη συνδρομή ειδικών. Αρκετά χρόνια αργότερα η ομάδα που μελέτησε τη
συμπεριφορά των περιοίκων τη νύχτα του συμβάντος ονόμασε την παθητική αυτή
αντίδραση «σύνδρομο Γενοβέζε».

Διαβάζοντας σχετικά πρόσφατα για την υπόθεση αυτή, «έφερα» νοερά μπροστά μου
την εικόνα των 37 αυτήκοων μαρτύρων της Νέας Υόρκης, την ώρα που στον Νότιο
Λίβανο πολυμελείς οικογένειες ταξίδευαν με τα μέλη τους να είναι στριμωγμένα
μέσα στην καμπίνα ενός αυτοκινήτου ή ακόμα και στον χώρο των αποσκευών.

H πραγματικότητα. H Σύνοδος της Ρώμης, τα Ηνωμένα Έθνη, η σύγκληση του
Συμβουλίου Ασφαλείας, οι 37 της Νέας Υόρκης, το «σύνδρομο Γενοβέζε». Το Ισραήλ
επικαλείται για τις επιχειρήσεις που διεξάγει στον Νότιο Λίβανο τις επιθέσεις
της Χεζμπολάχ, την απειλή για τα σύνορά του, την ασφάλεια των πολιτών του,
τους πυραύλους Κατιούσα. H πραγματικότητα στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ είναι
όντως διαφορετική απ’ ό,τι σε κάθε άλλη περιοχή… Τα σπίτια τα οποία
κατασκευάζονται πρέπει υποχρεωτικά να διαθέτουν καταφύγια. Κάθε πόλη
περιβάλλεται από διπλό συρματόπλεγμα. Και τα καλώδια της εξωτερικής περίφραξης
είναι ηλεκτροφόρα. Οι επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ μπορούν κάλλιστα να
δικαιολογηθούν. Και είναι αναφαίρετο το δικαίωμα του Ισραήλ να προασπίζει την
ασφάλεια των πολιτών του. Αυτό όμως που δεν δικαιολογείται είναι η ισοπέδωση
ολόκληρων χωριών στον Νότιο Λίβανο και τα «τυφλά» χτυπήματα κατοικημένων
περιοχών.

Τα παιδιά. Το ένα τρίτο των θυμάτων στον Νότιο Λίβανο είναι παιδιά κάθε
ηλικίας. Από τα χαλάσματα του κτιρίου – που βομβαρδίστηκε την πρώτη ημέρα των
επιχειρήσεων – δίπλα από το νοσοκομείο της Τύρου, οι στρατιώτες ανέσυραν οκτώ
νεκρά παιδιά. Ένα εξ αυτών, κοριτσάκι ηλικίας 18 μηνών, βρέθηκε ανάμεσα στους
σωρούς από πέτρες και πλάκες τσιμέντου με την πιπίλα στο στόμα και ένα
αρκουδάκι στο χέρι… Ακόμα κι αν η οικογένειά της ανήκε στους υποστηρικτές
της Χεζμπολάχ, αυτό σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί το ξεκλήρισμα μιας
οικογένειας με στόχο την εξολόθρευση του στρατιωτικού σκέλους της οργάνωσης.

Τίποτα δεν νομιμοποιεί τη συλλογική τιμωρία

H συλλογική τιμωρία ενός λαού δεν νομιμοποιείται ακόμα κι αν δεχθούμε ότι η
δράση της Χεζμπολάχ σχετίζεται άμεσα με τρομοκρατικές ενέργειες. Υπάρχει μια
σειρά κανονισμών του Διεθνούς Δικαίου τους οποίους ο στρατός του Ισραήλ
οφείλει να σέβεται και να τηρεί από τη στιγμή που το Ισραήλ έλαβε κρατική
οντότητα το 1948. H Χεζμπολάχ – σύμφωνα με την Ουάσιγκτον και το Ισραήλ –
συγκαταλέγεται στη λίστα των τρομοκρατικών οργανώσεων. Αυτό όμως, επίσης, δεν
δικαιολογεί την επίκληση του τρόπου με τον οποίο δρα η εν λόγω οργάνωση,
προκειμένου να δικαιολογήσεις τη δική σου αντίδραση.

Ήταν επιλογή τους. Οι επιθέσεις με πυραύλους Κατιούσα θα είχαν ίσως
περιοριστεί – ενώ και η ανθρωπιστική κρίση στον Νότιο Λίβανο θα ήταν
μικρότερης κλίμακας – εάν το Ισραήλ επέλεγε μια μορφή χερσαίων επιχειρήσεων με
πολύ μεγαλύτερο αριθμό στρατιωτών. Ο στρατιωτικός σχεδιασμός που επελέγη –
ρίχνοντας στη μάχη μόνο τις επίλεκτες δυνάμεις – διασφαλίζει στο Ισραήλ τις
μικρότερες δυνατές απώλειες στις τάξεις των ανδρών του. Αυξάνει όμως στον
μέγιστο βαθμό την πιθανότητα θυμάτων στις τάξεις των αμάχων του Νοτίου
Λιβάνου, αφού το βάρος δίδεται στους βομβαρδισμούς από αέρος.

Στον Νότιο Λίβανο, οι επιχειρήσεις των Ισραηλινών συνεχίζονται. Ο τρόπος με
τον οποίο οι δυνάμεις τους δρουν, όπως επίσης και ο τρόπος δράσης της
Χεζμπολάχ, προκαλούν αντιδράσεις και ερωτηματικά. Πολύ περισσότερο όμως
προβληματίζει η σιωπή εκείνων που πραγματικά θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις
εξελίξεις. H Κίτι Γενοβέζε πέρασε στην Ιστορία ως όρος της Ψυχιατρικής που
εξηγεί το φαινόμενο της άρνησης των 37 αυτήκοων μαρτύρων να αντιδράσουν.
Ειρωνεία ή απλή σύμπτωση άραγε; Το σημείο όπου έχασε τη ζωή της βρίσκεται
μόλις 20 τετράγωνα μακριά από το σημερινό κτίριο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών
στη Νέα Υόρκη…