KΩΣTAΣ MΠAΛAΦAΣ «Δίχως συγκίνηση δεν υπάρχει φωτογραφία»

«Θαρρείς και δεν τους γέννησε μάνα, αλλά φύτρωσαν στους βράχους χωρίς να έχουν πάρει τίποτα από τον τόπο τους», λέει ο Κώστας Μπαλάφας κοιτάζοντας τις φωτογραφίες που τράβηξε στο Άγιον Όρος και δώρισε στο Μουσείο Μπενάκη

Άνοιξε το μπαούλο με τους αμέτρητους ασπρόμαυρους καρπούς τού μόχθου του, που
συγκεντρώνει με πάθος και συνέπεια εδώ και επτά δεκαετίες. Διάλεξε το κομμάτι
που αφηγείται το οδοιπορικό του στο Άγιον Όρος, το οποίο για να ολοκληρωθεί
χρειάστηκαν έξι ταξίδια σε 32 χρόνια. Και μέσα από 75 φωτογραφίες – από τις
750 που τράβηξε συνολικά – συναντά ξανά όσους αγαπούν το καθαρό βλέμμα του και
προσφέρει την ευκαιρία στους νεώτερους να γνωρίσουν έναν από τους πρωτοπόρους
της σύγχρονης ελληνικής φωτογραφίας. Αφορμή αποτελεί η έκθεσή του που ανοίγει
σήμερα στο Μουσείο Μπενάκη (σε συνεργασία με την αγιορείτικήη φωτοθήκη) και
αποκαλύπτει ακόμη μία πτυχή της φωτογραφικής πορείας του 87χρονου φωτογράφου
(και του αντάρτικου) Κώστα Μπαλάφα.

«H συγκίνηση που μπορεί να μεταφέρει ένα αντικείμενο είναι εκείνη που με κάνει
να θέλω να το αποτυπώσω με τον φωτογραφικό φακό μου. Διότι χωρίς συγκίνηση δεν
μπορεί να υπάρξει καλλιτεχνικό αποτέλεσμα», εξηγεί στα «NEA» ο Κώστας Μπαλάφας
το κίνητρο που τον ωθεί κάθε φορά να τραβήξει και μια νέα φωτογραφία. Τι τον
συγκίνησε στο Άγιον Όρος; «Το θεοκρατικό κράτος, το οποίο υπηρετούν βιβλικές
μορφές που με τόση καλοσύνη διατηρούν την παράδοση της φιλοξενίας και με το
έργο τους έκαναν τον τόπο αυτό τόπο συνάντησης του ανθρώπινου και προσωρινού
με το άγιο και το αιώνιο».

Αυτοδίδακτος, ο Κώστας Μπαλάφας δεν ένιωσε ποτέ, όπως λέει, να υστερεί επειδή
δεν είχε ειδικές σπουδές στη φωτογραφία. «Προσπαθώ να απομονώσω θέματα με
αισθητική αξία από τη σωρεία της πεζότητας, προβάλλοντας την αλήθεια όσο μπορώ
μέσα από τον αμείλικτο ρεαλισμό τού φωτογραφικού φακού. Ό,τι έκανα το έκανα με
την ψυχή μου. Φωτογράφιζα ό,τι με συγκινούσε και ό,τι τρώει ο χρόνος και
καταστρέφει ο πολιτισμός. Με ενδιέφερε να καταγράψω την παράδοση ως εθνική
παρακαταθήκη για να μη μείνουν απληροφόρητες οι επόμενες γενιές. Διότι για
μένα η παράδοση δεν είναι κούφια λέξη στο στόμα των φραγκοδασκάλων. Είναι το
καταστάλαγμα ζωής και σοφίας αιώνων».

Πιστός στην ασπρόμαυρη φωτογραφία – «διότι είναι λιτή και εκφραστική. Με το
χρώμα μπερδεύονται φλύαρα στοιχεία. Το ασπρόμαυρο καρέ διακρίνεται από την
αφαίρεση και πλησιάζει περισσότερο προς την αλήθεια» -, δεν πούλησε ποτέ ούτε
μία φωτογραφία του. Κέρδιζε τα προς το ζην από τη ΔΕΗ όπου εργαζόταν και
έβγαλε το πρώτο του λεύκωμα για το αντάρτικο πριν από 15 χρόνια με τα χρήματα
από το εφάπαξ. «Αν πληρωνόμουν, θα έμπαινε άλλος παράγοντας στην εκτίμηση της
δουλειάς μου. Δεν θα ήταν καθαρή η έκφρασή μου, διότι όποιος πληρώνει θέλει να
βάλει και το γούστο του».

Ποια θεωρείτε πως είναι η καλύτερη φωτογραφία σας;

«Εκείνη που δεν μπόρεσα ή δεν πρόλαβα να βγάλω. Εκείνη που χρωστάω. Οι
αγέννητες ψυχές, που λέει και ο Παλαμάς», απαντά ο Κώστας Μπαλάφας. Και
συμβουλεύει τους νέους φωτογράφους: «H ζωή είναι πολύ μικρή για να προλάβουμε
να γίνουμε καλλιτέχνες. Μένουμε μεσοστρατίς. Γι’ αυτό και δεν πρέπει να
χάνουμε χρόνο».

Πούλησε το ρολόι για να πάρει μηχανή

Με γκλίτσα αντί για μπαστούνι στο χέρι και εμφανώς συγκινημένος, ο Κώστας
Μπαλάφας θυμάται την πρώτη του φωτογραφία, σε ηλικία 11 ετών. «Ήταν σε μια
εκδρομή στην Πάρνηθα, όταν το αφεντικό μου – τότε δούλευα ως υπάλληλος σε ένα
κατάστημα – μου ζήτησε να φωτογραφίσω με μια Μπράουν της Κόντακ τους
Ελληνοαμερικανούς συγγενείς του. Μαγεύτηκα από την εικόνα και αποφάσισα να
πουλήσω ένα ρολόι, να βάλω και κάποιες οικονομίες και να αγοράσω φωτογραφική
μηχανή».

Τα τελευταία τρία – τέσσερα χρόνια, ωστόσο, δεν στέκεται πίσω από τον φακό,
αλλά ασχολείται με την ταξινόμηση του υλικού του. «Έχω πατήσει πια τα 87 και η
ηλικία είναι αδυσώπητη». Όσο για το μέλλον των χιλιάδων φωτογραφιών και των
περισσότερων από 40.000 διαφανειών του; «Είναι το μεγάλο μου πρόβλημα, αλλά
δεν η ώρα για να το συζητήσω. Υπάρχουν άνθρωποι που εμπιστεύομαι, αλλά, όπως
όλοι μας, έχουμε ημερομηνία λήξεως και το χειρότερο είναι πως δεν έχουν
οριστεί διάδοχοι, ώστε να προπαρασκευαστεί μια συνέχεια κι αυτό με
προβληματίζει».

INFO

«Φωτογραφικό οδοιπορικό στο Άγιον Όρος, 1969-2001», στο Μουσείο Μπενάκη
(Κουμπάρη 1, τηλ. 210-3671.000). Έως 3 Σεπτεμβρίου.