TPITH AΠOΨH Eικονικοί διάλογοι στο Πανεπιστήμιο

Ο φημισμένος Αμερικανός οικονομολόγος L. Thurow τελειώνει το βιβλίο του για το
«μέλλον του καπιταλισμού» λέγοντας χαρακτηριστικά ότι οι δεξιότητες των
ανθρώπων θα είναι το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα των κοινωνιών του 21ου
αιώνα.

Ατυχώς θα πρέπει να αναφέρω ότι η τρέχουσα αναταραχή στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση μάλλον πείθει και τον πιο δύσπιστο πολίτη ότι η ελληνική κοινωνία
έχει χάσει οριστικά το τρένο που οδηγεί στη γνώση και την έρευνα.

Οι συντελεστές αυτής της πανεπιστημιακής κρίσης ακολουθούν δυστυχώς
αποκλίνουσες πορείες. Έτσι, από τη μια πλευρά υπάρχει μια νεοφιλελεύθερη
κυβέρνηση η οποία κάνει πυλώνα της συνταγματικής της αναθεώρησης τα ιδιωτικά
Πανεπιστήμια.

Όμως μόνο ένας αφελής θα μπορούσε να πιστέψει ειλικρινά ότι στην Ελλάδα θα
ήταν δυνατόν να ιδρυθούν καλά ιδιωτικά Πανεπιστήμια, σαν το Χάρβαρντ ή το
Γέιλ, αφού τα τελευταία έχουν ετήσια έσοδα που πλησιάζουν τους κρατικούς
προϋπολογισμούς των μικρών χωρών.

Στην Ελλάδα απλώς θα μπορούσαν να ανοίξουν σε συγκεκριμένα γνωστικά πεδία
μικρά επιχειρηματικά «μαγαζάκια» – όχι Πανεπιστήμια – τα οποία θα εξυπηρετούν
ειδικότερα τη μόρφωση των ολίγων που θα έχουν την οικονομική δυνατότητα να
πληρώνουν τα υψηλά δίδακτρά τους.

Έτσι αυτή η επικίνδυνη «ουτοπία» της κυβέρνησης τροφοδότησε εξ ολοκλήρου τις
αντιδράσεις του φοιτητικού κόσμου, χωρίς να αποτελεί όμως το ζήτημα τούτο
αντικείμενο ρύθμισης του ιδιαίτερου θεσμικού νομοθετήματος για τα AEI!

Ποιο ήταν το τελικό αποτέλεσμα αυτής της μετωπικής σύγκρουσης; H κυβέρνηση
κατάλαβε ότι χάνει τις εντυπώσεις στο γενικότερο πολιτικό πεδίο και η υπουργός
Παιδείας κατέθεσε έναν καινούργιο νόμο, που αλλάζει ελάχιστα τα πράγματα στο
πανεπιστημιακό γίγνεσθαι (ενώ διακρίνεται ταυτόχρονα από μια «άρρωστη»
κρατικιστική λογική, στον βαθμό που ασχολείται με απίθανες λεπτομέρειες της
εκπαιδευτικής ζωής).

Παράλληλα το προσχέδιο τούτο δεν τολμά να «αγγίξει» τα προβλήματα που καίνε.
Έτσι το άρθρο 24 αυτών των προτάσεων αποτελεί μνημείο παραπλάνησης, εφόσον δεν
θίγει κατ’ ελάχιστον τους καθηγητές εκείνους που κάνουν ελεύθερο επάγγελμα και
είναι άφαντοι από το Πανεπιστήμιο.

Επίσης δεν είμαι βέβαιος αν η καθολική συμμετοχή των φοιτητών θα αποδυναμώσει
ή αν μάλλον θα αυξήσει – όπως πιστεύω εγώ – το αδιαφανές κλίμα των «υπόγειων
συναλλαγών» που θα αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια των πρυτανικών εκλογών, αφού
οι υποψήφιοι πρυτάνεις θα είναι ενδεχόμενο να δεσμεύονται με έναν
«αντι-ακαδημαϊκό» τρόπο για να εξασφαλίσουν τις ψήφους των εκλογέων τους.

Επιπλέον δεν αυξάνεται καθόλου η χρηματοδότηση των Πανεπιστημίων, και χωρίς
υλικά μέσα – ή με «πεινασμένους» ερευνητές – λειτουργικά Πανεπιστήμια δεν
μπορούν να υπάρχουν.

Όμως απέναντι σε αυτή τη νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση υπάρχει και ένα φοιτητικό
κίνημα το οποίο – μέσα στην υπαρξιακή του αγωνία για το μέλλον – έχει ομοίως
πολλές αγκυλώσεις, που δεν του επιτρέπουν να «δει» καθαρά μέσα από ποιους
τρόπους θα ενισχυθεί το δημόσιο Πανεπιστήμιο, ώστε να καταστεί ανταγωνιστικό
στο γενικότερο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Έτσι οι σπουδαστές απορρίπτουν αδικαιολόγητα οποιαδήποτε θετική προσπάθεια
στοιχειώδους «ορθολογικοποίησης» των σπουδών, όπως είναι τα υποχρεωτικά
μαθήματα των κατώτερων εξαμήνων που πρέπει να περάσει ένας φοιτητής για να
παρακολουθήσει τα υποχρεωτικά μαθήματα των ανώτερων εξαμήνων (άρθρο 13 του
προσχεδίου).

Επίσης, απορρίπτουν ακατανόητα οποιαδήποτε θεσμική μεταβολή για το άσυλο, ενώ
γνωρίζουν καλά ότι η παλιά επιτροπή για την κατά περίπτωση άρση του ασύλου δεν
έχει λειτουργήσει ποτέ και (ενώ γνωρίζουν επιπλέον) ότι η ελεύθερη ροή των
ιδεών μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της νύκτας σε «ελεύθερη ροή των αξιόποινων
πράξεων» (όπως είχα τη δυνατότητα να διαπιστώσω επώδυνα ως μέλος της επιτροπής
ασύλου του ΑΠΘ).

Εξάλλου ούτε η κοινωνία των πολιτών κατανοεί σήμερα στοιχειωδώς γιατί πρέπει
να παραμένουν μονίμως ακαταδίωκτες οι εκτεταμένες φθορές της (δημόσιας)
πανεπιστημιακής περιουσίας!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Οι φοιτητές και η κυβέρνηση έχουν
ποικίλες αγκυλώσεις και έτσι δεν υπάρχουν οι όροι για να πραγματοποιηθεί μια
σοβαρή διαβούλευση για το μέλλον του δημόσιου Πανεπιστημίου. Κατ’ αυτόν τον
τρόπο αρνούμαστε να λειτουργήσουμε ως μια ανοικτή κοινωνία «αφού οι εθνικές
ταυτότητες διαμορφώνονται σήμερα μέσα από τη ροή των δημοσίων διαλόγων»
(Rorty)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ.