Ίψεν για να τρίβει τα χέρια του ο Tαραντίνο

Στην παράσταση του Βερολινέζου σκηνοθέτη Τόμας Οστερμάγερ (κάτω), η ιψενική ηρωίδα, άνεργη καταναλώτρια, παγιδευμένη σ’ ένα κουκλόσπιτο λάιφ στάιλ, είναι δίβουλη: να αυτοκτονήσει ή να δολοφονήσει τον άντρα της; Προτιμάει τον φόνο, αλλάζοντας το τέλος του έργου

Για τη νεωτεριστική «Νόρα», που παίζεται απόψε από το ιστορικό βερολινέζικο
θέατρο Σάουμπινε, ο καλλιτεχνικός διευθυντής και σκηνοθέτης Τόμας Οστερμάγερ
κέρδισε τόσους επαίνους («η καλύτερη γερμανόφωνη παράσταση»), όσες και
αμφισβητήσεις. Οι πρωταγωνιστές του «Κουκλόσπιτου της Νόρας», όπως είναι ο
τίτλος του πρωτότυπου έργου του Ίψεν, έγιναν γιάπηδες με φορητούς υπολογιστές,
κινητά τηλέφωνα, επώνυμα αξεσουάρ και Φιλιππινέζα. H ζωή της οικογένειας με τα
τρία παιδιά απαθανατίζεται μέσα από κάμερα, ενώ οι σχέσεις της Νόρας και του
συζύγου της Τόρβατ που βρίσκονται σε αρνητική ισορροπία, ύστερα από σκηνές
ωμής βίας, που θα τις ζήλευε κι ο Ταραντίνο, τελικά ανισορροπούν. Κι ενώ το
κείμενο στο μεγαλύτερο μέρος του δεν διασκευάστηκε, στο τέλος άλλαξε ριζικά. H
παρεξηγημένη ιψενική ηρωίδα, που θυσιάστηκε για να σώσει τον άνδρα της,
περνώντας από την υστερία στην κατατονία, αντί να τον εγκαταλείψει θα τον σκοτώσει.

Είχα την ευκαιρία να δω τη «Νόρα» ένα μήνα πριν στο Βερολίνο. Στη
συζήτηση που ακολούθησε με τον σκηνοθέτη τέθηκε το θέμα των παλιών κειμένων
που είναι «απροστάτευτα», όπως οι νεκροί. H αξία τους στον χρόνο και στην
ιστορία είναι αυτή που τα κάνει διαχρονικά, κλασικά, και η αυθαιρεσία του
σκηνοθέτη, όταν είναι ευφυής, αυτή που δικαιώνει ή όχι το αποτέλεσμα.

«Δεν υπάρχει πράγματι κάποιος διεθνής νόμος που να ορίζει πώς να
παρουσιάζονται τα κλασικά κείμενα στη σκηνή. Κανείς δεν λέει, πάντως, ότι δεν
σέβομαι τον ΄Ιψεν. H βερσιόν αυτή είναι πιστή στον συγγραφέα, και το φινάλε
είναι στο πνεύμα του έργου. Όλοι και πάντα με ρωτούν γιατί άλλαξα το τέλος.
Γιατί τον πυροβολεί; Πολλοί διαφωνούν, σε άλλους αρέσει, όλοι όμως
προβληματίζονται, συζητούν και μετά την παράσταση, κρατώντας το έργο
«ζωντανό». Από την αρχή που αποφάσισα να ανεβάσω τη «Νόρα», ήμουν πεπεισμένος
πως έπρεπε να αλλάξω το φινάλε. Γιατί, το να εγκαταλείψει μια γυναίκα τον
άνδρα της σήμερα είναι κάτι πολύ συνηθισμένο. Στη Γερμανία τα 2/3 των
ζευγαριών, ύστερα από δέκα χρόνια γάμου χωρίζουν. Έτσι λοιπόν, η απόφαση της
Νόρας να εγκαταλείψει σύζυγο, παιδιά, οικογενειακή και κοινωνική ασφάλεια,
μπορεί την εποχή του ΄Ιψεν να είχε κάτι το πολύ επαναστατικό και αντιδραστικό,
σήμερα όμως δεν θα σήμαινε τίποτα. Ούτε με ενδιέφερε να μιλήσω για τη
γυναικεία απελευθέρωση. Έτσι κι αλλιώς στον σύγχρονο δυτικό κόσμο δεν υπάρχει
πια ο προβληματισμός για τη γυναικεία χειραφέτηση, παρ’ ότι το γυναικείο
κίνημα δεν έχει βρει οριστικές λύσεις»

Το φινάλε πάντως δραματουργικά είναι αδύναμο και ψυχολογικά αδικαιολόγητο.

«H αδυναμία είναι ότι δεν έχει ξεκάθαρη ψυχολογική ανάπτυξη σε αυτό το σημείο
της δράσης, όπου μοιάζει να χάνει τα λογικά της. Μου άρεσε όμως αυτή η
εξέλιξη, γιατί ταιριάζει στη σύγχρονη κοινωνία. Και αποδεικνύεται από τις
αντιδράσεις των θεατών. Δεν σταματάνε να μιλάνε γι’ αυτό. Ξέρετε, είναι πολύ
δύσκολο να ιντριγκάρεις με έναν έξυπνο τρόπο. Δεν μ’ ενδιαφέρει το φτηνό
σκάνδαλο. Με ενδιαφέρει η πρόκληση του μυαλού. Υπάρχει μια σκληρότητα γύρω
μας, μια βία, που δεν μπορούμε να κάνουμε ότι δεν την βλέπουμε».

Το δάσος γίνεται… φουαγιέ

H Σάουμπινε θα δώσει μια εβδομάδα μετά τη «Νόρα» την πρώτη παράσταση της
τελευταίας της παραγωγής με το σαιξπηρικό «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας», που
σκηνοθέτησε ο Οστερμάγερ σε συνεργασία με την ελληνικής καταγωγής χορογράφο
Κοστάντζα Μάκρας. «Είναι η πρώτη φορά που η Σάουμπινε δίνει πρεμιέρα εκτός
έδρας, εκτός Βερολίνου, εκτός Γερμανίας. H πρόταση του Φεστιβάλ Αθηνών ήταν
ερεθιστική και ήρθε τη στιγμή που ήθελα να κάνω ένα καλοκαιρινό, εξωστρεφές
έργο, σε ανοιχτό χώρο. Κι έτσι στήσαμε την παράσταση.

Το σκηνικό – δεν υπάρχει δάσος – είναι ένα μεγάλο φουαγιέ δημόσιου χώρου, όπου
γίνεται ένα πάρτι. Οι ηθοποιοί και οι χορευτές που συμμετέχουν, είναι οκτώ
διαφορετικών εθνικοτήτων, που μιλάνε μια κοινή γλώσσα: τη γλώσσα του σώματος.
Προσπαθούμε δηλαδή να πούμε την ιστορία χωρίς λέξεις, με ζωντανή μουσική».

INFO

Το βερολινέζικο θέατρο Σάουμπινε έρχεται στην «Πειραιώς 260» (τηλ
210-9282.000). «Νόρα» απόψε, 21 και 22 Ιουνίου. «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας»
28, 29 και 30 Ιουνίου. Ώρα έναρξης: 21.00. Τιμές: 25, 15 ευρώ